জাতীয় আয় গণনা Class 12 – (প্ৰশ্নোত্তৰ) অৰ্থনীতি বিজ্ঞান

জাতীয় আয় গণনা Class 12 – (প্ৰশ্নোত্তৰ) অৰ্থনীতি বিজ্ঞান | Class 12 Economics Chapter 2 Assamese Medium | জাতীয় আয় গণনা Question Answer

জাতীয় আয় গণনা Class 12

অধ্যায়টোৰ সাৰাংশ

জাতীয় আয়ৰ ধাৰণা:
জাতীয় আয় গণনা হ’ল সমষ্টিবাদী অৰ্থবিজ্ঞানৰ এক মূল ধাৰণা। ই এখন দেশৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ সামগ্ৰিক পৰিমাপ দাঙি ধৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে আমি এখন দেশৰ মুঠ উৎপাদন, আয় আৰু ব্যয়ৰ হিচাপ পাওঁ।

×

অৰ্থনীতিৰ মূল ধাৰণাসমূহ:

• চূড়ান্ত দ্ৰব্য (Final Goods): যিবোৰ দ্ৰব্য আৰু সেৱা পুনৰ উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰ নহয় আৰু অন্তিম উপভোগ বা বিনিয়োগৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়। যেনে— উপভোগ্য সামগ্ৰী (খাদ্য, কাপোৰ) আৰু মূলধনী সামগ্ৰী (যন্ত্ৰপাতি)।
• মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য (Intermediate Goods): যিবোৰ দ্ৰব্য আন দ্ৰব্য উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়। যেনে— ৰুটি বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটা।
• মজুত আৰু প্ৰবাহ (Stock and Flow): মজুত হ’ল এক নিৰ্দিষ্ট সময় বিন্দুত জোখা পৰিমাণ (যেনে— মূলধনৰ ভাণ্ডাৰ), আনহাতে প্ৰবাহ হ’ল এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত জোখা পৰিমাণ (যেনে— জাতীয় আয়, বিনিয়োগ)।
• মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি (Depreciation): উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰৰ ফলত মূলধনী সামগ্ৰীৰ যি ক্ষয়-ক্ষতি হয়, তাকে অৱমূল্যায়ন বা মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি বোলে।

আয়ৰ চক্ৰীয় প্ৰবাহ (Circular Flow of Income):
এখন সৰল অৰ্থনীতিত, প্ৰতিষ্ঠানসমূহে উৎপাদনৰ উপাদান (ভূমি, শ্ৰম, মূলধন) ব্যৱহাৰ কৰি দ্ৰব্য আৰু সেৱা উৎপাদন কৰে আৰু পৰিয়ালসমূহক আয় (খাজনা, মজুৰি, সুদ, লাভ) প্ৰদান কৰে। পৰিয়ালসমূহে এই আয় পুনৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা দ্ৰব্য আৰু সেৱা ক্ৰয় কৰাত ব্যয় কৰে। এইদৰে আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰবাহটো অৰ্থনীতিত চক্ৰীয়ভাৱে ঘূৰি থাকে।

জাতীয় আয় গণনাৰ পদ্ধতি:
জাতীয় আয় গণনাৰ তিনিটা মূল পদ্ধতি আছে আৰু তিনিওটা পদ্ধতিৰে গণনা কৰিলে একেই ফলাফল পোৱা যায়।

1. উৎপাদন পদ্ধতি (Product Method) বা মূল্য সংযোজন পদ্ধতি (Value Added Method): এই পদ্ধতিত, এখন দেশৰ ঘৰুৱা সীমাৰ ভিতৰত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদিত সকলো চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ বজাৰ মূল্যৰ যোগফল উলিওৱা হয়। ইয়াত মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্য বাদ দি কেৱল মূল্য সংযোজন (Value Added) গণনা কৰা হয় যাতে দুবাৰ গণনাৰ (Double Counting) সমস্যা নহয়।
2. ব্যয় পদ্ধতি (Expenditure Method): এই পদ্ধতিত, এটা বিত্তীয় বৰ্ষত দেশখনত হোৱা চূড়ান্ত ব্যয়ৰ যোগফল উলিওৱা হয়। ইয়াৰ উপাদানসমূহ হ’ল: ব্যক্তিগত চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয় (C), চূড়ান্ত বিনিয়োগ ব্যয় (I), চৰকাৰী চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয় (G), আৰু নিগুট ৰপ্তানি (X-M)।
   GDP = C + I + G + (X – M)
3. আয় পদ্ধতি (Income Method): এই পদ্ধতিত, উৎপাদনৰ উপাদানসমূহে লাভ কৰা আয়ৰ (যেনে— মজুৰি, খাজনা, সুদ আৰু লাভ) যোগফল উলিওৱা হয়।

জাতীয় আয়ৰ বিভিন্ন ধাৰণা:

• মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP): এখন দেশৰ ঘৰুৱা সীমাৰ ভিতৰত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদিত সকলো চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ বজাৰ মূল্য।
• মুঠ জাতীয় উৎপাদন (GNP): GDP-ৰ লগত বিদেশৰ পৰা অহা নিগুট উপাদান আয় (NFIA) যোগ কৰিলে GNP পোৱা যায়। GNP = GDP + NFIA
• নিগুট জাতীয় উৎপাদন (NNP): GNP-ৰ পৰা মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি (Depreciation) বাদ দিলে NNP পোৱা যায়। NNP = GNP – Depreciation
• উপাদান ব্যয়ত নিগুট জাতীয় উৎপাদন (NNP at Factor Cost) বা জাতীয় আয় (NI): বজাৰ মূল্যত NNP-ৰ পৰা শুদ্ধ পৰোক্ষ কৰ (পৰোক্ষ কৰ – ৰাজসাহায্য) বাদ দিলে জাতীয় আয় পোৱা যায়।
• ব্যক্তিগত আয় (PI) আৰু ব্যয়যোগ্য আয় (PDI): জাতীয় আয়ৰ পৰা পৰিয়ালসমূহে পোৱা অংশক ব্যক্তিগত আয় আৰু তাৰ পৰা ব্যক্তিগত কৰ বাদ দিলে ব্যয়যোগ্য আয় পোৱা যায়।

নামমাত্ৰ আৰু প্ৰকৃত GDP:

• নামমাত্ৰ GDP (Nominal GDP): যেতিয়া GDP-ক চলিত বৰ্ষৰ দৰত গণনা কৰা হয়।
• প্ৰকৃত GDP (Real GDP): যেতিয়া GDP-ক এক ভিত্তি বৰ্ষৰ (Base Year) স্থিৰ দৰত গণনা কৰা হয়। ই অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ এক শুদ্ধ চিত্ৰ দাঙি ধৰে।
• GDP সংকোচক (GDP Deflator): ই হ’ল নামমাত্ৰ GDP আৰু প্ৰকৃত GDP-ৰ অনুপাত। ই দৰ স্তৰৰ পৰিৱৰ্তন জোখে।

GDP আৰু কল্যাণ:
GDP-ক এখন দেশৰ কল্যাণৰ সূচক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, কিন্তু ইয়াৰ কিছুমান সীমাবদ্ধতা আছে। যেনে— GDP-ৰ বিতৰণ, অ-মৌদ্ৰিক বিনিময়, আৰু বাহ্যিকতা (Externalities) আদিৰ দৰে বিষয়বোৰ ই সামৰি নলয়।

পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীত দিয়া প্ৰশ্নোত্তৰ

১. উৎপাদনৰ চাৰিটা উপাদান কি কি আৰু ইহঁতে প্ৰত্যেকে লাভ কৰা আয়ক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: উৎপাদনৰ চাৰিটা উপাদান আৰু সিহঁতৰ আয় হ’ল:

• ভূমি (Land): খাজনা (Rent)
• শ্ৰম (Labour): মজুৰি (Wage)
• মূলধন (Capital): সুদ (Interest)
• উদ্যম (Entrepreneurship): লাভ (Profit)

২. অৰ্থনীতি এখনৰ চূড়ান্ত ব্যয়ৰ সৰ্বমুঠ পৰিমাণ উপাদানৰ সৰ্বমুঠ দেনাৰ সৈতে কিয় সমান হয়?
উত্তৰ: আয়ৰ চক্ৰীয় প্ৰবাহৰ ধাৰণা অনুসৰি, এখন অৰ্থনীতিত মুঠ ব্যয় আৰু মুঠ আয় সদায় সমান হয়। কাৰণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে যিমান মূল্যৰ দ্ৰব্য আৰু সেৱা উৎপাদন কৰে, সেইখিনি উপাদানক আয় হিচাপে বিতৰণ কৰে। আকৌ, পৰিয়ালসমূহে সেই আয়খিনিকে দ্ৰব্য আৰু সেৱা ক্ৰয় কৰাত ব্যয় কৰে। সেয়েহে, মুঠ উৎপাদন = মুঠ আয় = মুঠ ব্যয়। এই তিনিটা সদায় সমান হয়।

৩. মজুত আৰু প্ৰবাহৰ পাৰ্থক্য দেখুওৱা। নিগুট বিনিয়োগ আৰু মূলধনৰ মাজত কোনটো মজুত আৰু কোনটো প্ৰবাহ দেখুওৱা।
উত্তৰ:

• মূলধন (Capital): ই এটা মজুত চলক, কাৰণ ইয়াক এক নিৰ্দিষ্ট সময় বিন্দুত জোখা হয়।
• নিগুট বিনিয়োগ (Net Investment): ই এটা প্ৰবাহ চলক, কাৰণ ই এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ (যেনে—এটা বছৰ) ভিতৰত মূলধনৰ মজুতত হোৱা বৃদ্ধিক বুজায়।

৪. পৰিকল্পিত আৰু অপৰিকল্পিত মূলধনৰ সংযোজনৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ:

• পৰিকল্পিত সংযোজন (Planned Accumulation): যেতিয়া এটা প্ৰতিষ্ঠানে ভৱিষ্যতৰ চাহিদাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ইচ্ছাকৃতভাৱে নিজৰ মজুত বৃদ্ধি কৰে।
• অপৰিকল্পিত সংযোজন (Unplanned Accumulation): যেতিয়া বজাৰত চাহিদা হঠাতে কমি যোৱাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানৰ বিক্ৰী নোহোৱা সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ বাঢ়ি যায়।

৫. দেশ এখনৰ GDP তিনিটা পদ্ধতিৰে গণনা কৰোঁতে ব্যৱহাৰ কৰা সূত্ৰকেইটা লিখা। এই তিনিওটা পদ্ধতিৰে গণনা কৰা GDPৰ মান কিয় একে হয় সেই সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ:

1. উৎপাদন পদ্ধতি: GDP = সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ মুঠ মূল্য সংযোজনৰ (GVA) যোগফল।
2. ব্যয় পদ্ধতি: GDP = C + I + G + (X – M)
3. আয় পদ্ধতি: GDP = W + P + In + R (মজুৰি + লাভ + সুদ + খাজনা)

এই তিনিওটা পদ্ধতিৰে গণনা কৰা GDP-ৰ মান একে হয় কাৰণ আয়ৰ চক্ৰীয় প্ৰবাহ অনুসৰি, এখন অৰ্থনীতিত মুঠ উৎপাদন, মুঠ ব্যয় আৰু মুঠ আয় সদায় সমান। উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ মূল্যই আয়ৰ সৃষ্টি কৰে, আৰু সেই আয়কে ব্যয় কৰা হয়।

(৬) বাজেট ঘাটি আৰু বাণিজ্যিক ঘাটিৰ সংজ্ঞা দিয়া। এখন দেশৰ ব্যক্তিগত বিনিয়োগ সঞ্চয়ৰ তুলনাত কোনো এক নিৰ্দিষ্ট বছৰত 2,000 কোটি টকা অধিক আছিল। বাজেট ঘাটিৰ পৰিমাণ আছিল (-) 1,500 কোটি টকা। দেশখনৰ বাণিজ্যিক ঘাটিৰ পৰিমাণ কিমান আছিল?

উত্তৰ:

• বাজেট ঘাটি (Budget Deficit): যেতিয়া চৰকাৰৰ মুঠ ব্যয় (G) ইয়াৰ মুঠ ৰাজহতকৈ (T) বেছি হয়, তাক বাজেট ঘাটি বোলে। (G – T)
• বাণিজ্যিক ঘাটি (Trade Deficit): যেতিয়া এখন দেশৰ আমদানিৰ (M) মূল্য ৰপ্তানিৰ (X) মূল্যতকৈ বেছি হয়, তাক বাণিজ্যিক ঘাটি বোলে। (M – X)

এতিয়া, প্ৰশ্নটোত দিয়া তথ্য অনুসৰি, ব্যক্তিগত বিনিয়োগ (I) সঞ্চয়তকৈ (S) 2,000 কোটি টকা অধিক আছিল।
অৰ্থাৎ, I = S + 2000
বা, S – I = -2000 কোটি টকা।

বাজেট ঘাটি (G – T) = -1500 কোটি টকা। (ইয়াত ঘাটিৰ আগত (-) চিন দিয়া আছে, যাৰ অৰ্থ হ’ল ব্যয়তকৈ ৰাজহ 1500 কোটি টকা বেছি, অৰ্থাৎ ই এক বাজেট উদ্বৃত্ত। সাধাৰণতে বাজেট ঘাটি ধনাত্মক সংখ্যাৰে দেখুওৱা হয়। আমি ইয়াক G-T = 1500 বুলি ধৰি ল’ম, যিটো অধিক যুক্তিসংগত।)

এখন মুক্ত অৰ্থনীতিৰ সঞ্চয়-বিনিয়োগ অভেদটো হ’ল:
S = I + (G – T) + (X – M)
বা, S – I = (G – T) + (X – M)

ইয়াত, (X – M) হ’ল নিগুট ৰপ্তানি। বাণিজ্যিক ঘাটি হ’ল (M – X) বা -(X – M)।

এতিয়া মান বহুৱাই পাওঁ:
-2000 = 1500 + (X – M)
(X – M) = -2000 – 1500
(X – M) = -3500 কোটি টকা।

যিহেতু বাণিজ্যিক ঘাটি = -(X – M),
বাণিজ্যিক ঘাটি = -(-3500) = 3500 কোটি টকা।

গতিকে, দেশখনৰ বাণিজ্যিক ঘাটিৰ পৰিমাণ 3,500 কোটি টকা আছিল।

(৭) ধৰা হ’ল, এটা নিৰ্দিষ্ট বছৰত এখন দেশৰ বজাৰ দৰত GDPৰ পৰিমাণ আছিল 1,100 কোটি। বিদেশৰ পৰা হোৱা উপাদানৰ নিগুট আয় আছিল 100 কোটি। (প্ৰত্যক্ষ কৰ ৰাজসাহায্য)ৰ পৰিমাণ আছিল 150 কোটি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ পৰিমাণ আছিল 850 কোটি। এতিয়া ক্ষয়-ক্ষতিৰ সৰ্বমুঠ মূল্য কিমান হ’ব গণনা কৰা।

উত্তৰ:
দিয়া আছে:

• বজাৰ দৰত GDP (GDP_MP) = 1,100 কোটি টকা
• বিদেশৰ পৰা নিগুট উপাদান আয় (NFIA) = 100 কোটি টকা
• শুদ্ধ পৰোক্ষ কৰ (NIT) = 150 কোটি টকা
• ৰাষ্ট্ৰীয় আয় (NI বা NNP_FC) = 850 কোটি টকা

আমি উলিয়াব লাগে মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি (Depreciation)।

ধাপ ১: বজাৰ দৰত NNP (NNP_MP) গণনা
আমি জানো যে, NI (NNP_FC) = NNP_MP – শুদ্ধ পৰোক্ষ কৰ (NIT)
850 = NNP_MP – 150
NNP_MP = 850 + 150 = 1,000 কোটি টকা।

ধাপ ২: বজাৰ দৰত GNP (GNP_MP) গণনা
আমি জানো যে, GNP_MP = GDP_MP + NFIA
GNP_MP = 1100 + 100 = 1,200 কোটি টকা।

ধাপ ৩: ক্ষয়-ক্ষতি (Depreciation) গণনা
আমি জানো যে, NNP_MP = GNP_MP – ক্ষয়-ক্ষতি
1000 = 1200 – ক্ষয়-ক্ষতি
ক্ষয়-ক্ষতি = 1200 – 1000 = 200 কোটি টকা।

গতিকে, ক্ষয়-ক্ষতিৰ সৰ্বমুঠ মূল্য হ’ল 200 কোটি টকা।

(৮) এখন নিৰ্দিষ্ট দেশৰ এবছৰৰ উপাদান ব্যয়ৰ ভিত্তিত নিগুট জাতীয় উপাদানৰ পৰিমাণ 1,900 কোটি টকা। … হস্তান্তৰযোগ্য দেনাৰ পৰিমাণ কিমান হিচাপ কৰি উলিওৱা।

উত্তৰ:
দিয়া আছে:

• জাতীয় আয় (NNP_FC) = 1,900 কোটি টকা
• ব্যক্তিগত ব্যয়যোগ্য আয় (PDI) = 1,200 কোটি টকা
• ব্যক্তিগত আয় কৰ = 600 কোটি টকা
• অবিতাৰিত লাভ (Retained Earnings) = 200 কোটি টকা
• শুদ্ধ সুদৰ দেনা = ০

আমি উলিয়াব লাগে হস্তান্তৰযোগ্য দেনা (Transfer Payments)।

ধাপ ১: ব্যক্তিগত আয় (PI) গণনা
PDI = PI – ব্যক্তিগত আয় কৰ
1200 = PI – 600
PI = 1200 + 600 = 1,800 কোটি টকা।

ধাপ ২: হস্তান্তৰযোগ্য দেনা (Tr) গণনা
PI = জাতীয় আয় – অবিতাৰিত লাভ – নিগম কৰ + হস্তান্তৰযোগ্য দেনা
(ইয়াত নিগম কৰৰ কথা উল্লেখ নাই, গতিকে আমি তাক শূন্য বুলি ধৰি ল’ম।)
1800 = 1900 – 200 + Tr
1800 = 1700 + Tr
Tr = 1800 – 1700 = 100 কোটি টকা।

গতিকে, হস্তান্তৰযোগ্য দেনাৰ পৰিমাণ হ’ল 100 কোটি টকা।

(৯) তলৰ তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি ব্যক্তিগত আয় আৰু ব্যক্তিগত বায়যোগ্য আয়ৰ পৰিমাণ গণনা কৰা।

উত্তৰ:
ধাপ ১: জাতীয় আয় (NI) গণনা
জাতীয় আয় (NI) = উপাদানৰ দৰৰ ভিত্তিত নিগুট ঘৰুৱা উৎপাদন (NDP_FC) + বিদেশৰ পৰা হোৱা নিগুট উপাদানৰ আয় (NFIA)
NI = 8,000 + 200 = 8,200 কোটি টকা।

ধাপ ২: ব্যক্তিগত আয় (PI) গণনা
PI = NI – অবিতাৰিত লাভ – নিগম কৰ + (পৰিয়াল গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা সুদ – পৰিয়াল গোটসমূহে প্ৰদান কৰা সুদ) + হস্তান্তৰযোগ্য আয়
PI = 8,200 – 1,000 – 500 + (1,500 – 1,200) + 300
PI = 8,200 – 1,500 + 300 + 300
PI = 6,700 + 600 = 7,300 কোটি টকা।

ধাপ ৩: ব্যক্তিগত ব্যয়যোগ্য আয় (PDI) গণনা
PDI = PI – ব্যক্তিগত কৰ
PDI = 7,300 – 500 = 6,800 কোটি টকা।

(১০) এদিনত ৰাজু নামৰ নাপিতজনে চুলি কাটি 500 টকা সংগ্ৰহ কৰে। … ৰাজুৰ অৱদান কিমান হিচাপ কৰি দেখুওৱা।

উত্তৰ:
(a) GDP (মুঠ জাতীয় উৎপাদন):
ৰাজুৰ সেৱাৰ মুঠ বজাৰ মূল্য।
GDP = 500 টকা

(b) NNP at market price (বজাৰ মূল্যত নিগুট জাতীয় উৎপাদন):
NNP_MP = GDP_MP – ক্ষয়-ক্ষতি
NNP_MP = 500 – 50 = 450 টকা

(c) NNP at factor cost (উপাদান ব্যয়ত নিগুট জাতীয় উৎপাদন):
NNP_FC = NNP_MP – শুদ্ধ পৰোক্ষ কৰ (বিক্ৰীকৰ)
NNP_FC = 450 – 30 = 420 টকা

(d) ব্যক্তিগত আয় (Personal Income):
PI = NNP_FC – অবিতাৰিত লাভ (নতুন সঁজুলিৰ বাবে ৰখা ধন)
PI = 420 – 220 = 200 টকা

(e) ব্যক্তিগত ব্যয়যোগ্য আয় (Personal Disposable Income):
PDI = PI – ব্যক্তিগত আয় কৰ
PDI = 200 – 20 = 180 টকা

(১১) সাধাৰণ GNPৰ মূল্য কোনো এখন অৰ্থনীতিৰ এটা নিৰ্দিষ্ট বছৰত 2,500 কোটি বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। … দৰৰ বৃদ্ধি হৈছেনে?

উত্তৰ:
দিয়া আছে:

• নামমাত্ৰ GNP (Nominal GNP) = 2,500 কোটি টকা
• প্ৰকৃত GNP (Real GNP) = 3,000 কোটি টকা

GNP সূচক (GNP Deflator) = (নামমাত্ৰ GNP / প্ৰকৃত GNP) × 100
= (2500 / 3000) × 100
= 83.33%

যিহেতু GNP সূচক ১০০-তকৈ কম, ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল যে ভিত্তি বৰ্ষৰ তুলনাত চলিত বৰ্ষত দৰ স্তৰ হ্ৰাস পাইছে।

(১২) এখন দেশৰ কল্যাণৰ সূচক হিচাপে GDPক ব্যৱহাৰ কৰাত কেনেধৰণৰ সীমাবদ্ধতা আছে লিখা।

উত্তৰ: GDP-ক এখন দেশৰ কল্যাণৰ সূচক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ কিছুমান মূল সীমাবদ্ধতা হ’ল:

1. GDP-ৰ বিতৰণ: GDP-য়ে আয়ৰ বিতৰণৰ বিষয়ে একো নোকোৱে। যদি GDP বৃদ্ধি কেৱল কিছুমান ধনী লোকৰ মাজত সীমাবদ্ধ থাকে, তেন্তে সাধাৰণ জনতাৰ কল্যাণ নাবাঢ়িবও পাৰে।
2. অ-মৌদ্ৰিক বিনিময়: বহুতো কাৰ্য, যেনে— এগৰাকী গৃহিণীয়ে কৰা কাম বা বস্তুৰ বিনিময় প্ৰথা, GDP-ত অন্তৰ্ভুক্ত নহয়, কিন্তু এইবোৰে কল্যাণত অৰিহণা যোগায়।
3. বাহ্যিকতা (Externalities): GDP-য়ে বাহ্যিকতাক গণনা নকৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা কাৰখানাই উৎপাদন বঢ়াই GDP বৃদ্ধিত সহায় কৰিব পাৰে, কিন্তু তাৰ ফলত হোৱা বায়ু প্ৰদূষণে (ঋণাত্মক বাহ্যিকতা) সমাজৰ কল্যাণ হ্ৰাস কৰে।
4. GDP-ৰ গঠন: GDP-য়ে কি ধৰণৰ দ্ৰব্য উৎপাদন হৈছে, সেইটো নোকোৱে। প্ৰতিৰক্ষা সামগ্ৰীৰ দৰে বস্তুৰ উৎপাদনে GDP বঢ়াব পাৰে, কিন্তু ই সাধাৰণ নাগৰিকৰ কল্যাণ প্ৰত্যক্ষভাৱে নবঢ়ায়।

বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্ন কাকতৰ সমাধান (২০১৫-২০২৫)

১. প্ৰশ্ন: মূল্য সংযোজন কি? জাতীয় আয় গণনাৰ মূল্য সংযোজন পদ্ধতি ব্যাখ্যা কৰা। এই পদ্ধতিৰ এটা মূল সুবিধা লিখা। (AHSEC 2025)
উত্তৰ:
মূল্য সংযোজন: এটা প্ৰতিষ্ঠানৰ মূল্য সংযোজন হ’ল সেই প্ৰতিষ্ঠানৰ উৎপাদনৰ মূল্য আৰু ই ব্যৱহাৰ কৰা মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্যৰ মাজৰ পাৰ্থক্য।
মূল্য সংযোজন পদ্ধতি: এই পদ্ধতিত, এখন অৰ্থনীতিৰ সকলো উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা কৰা মূল্য সংযোজনৰ যোগফল উলিয়াই জাতীয় আয় গণনা কৰা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) পোৱা যায়।
GDP = সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ মুঠ মূল্য সংযোজন (GVA)
সুবিধা: এই পদ্ধতিৰ প্ৰধান সুবিধা হ’ল ই দুবাৰ গণনাৰ সমস্যা সম্পূৰ্ণৰূপে এৰাই চলে, কাৰণ ইয়াত কেৱল প্ৰতিটো স্তৰত যোগ হোৱা নতুন মূল্যটোহে গণনা কৰা হয়।

২. প্ৰশ্ন: GDP দেশ এখনৰ কল্যাণৰ নিৰ্দেশক হয়নে? তোমাৰ উত্তৰৰ যুক্তিযুক্ততা আগবঢ়োৱা। (AHSEC 2025)
উত্তৰ: নহয়, GDP-ক সদায় দেশ এখনৰ কল্যাণৰ সঠিক নিৰ্দেশক বুলি ক’ব নোৱাৰি। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:

1. আয়ৰ বিতৰণ: GDP বৃদ্ধিয়ে আয়ৰ বৈষম্য বঢ়াব পাৰে। যদি আয় কেৱল ধনী শ্ৰেণীৰ মাজত কেন্দ্ৰীভূত হয়, তেন্তে সাধাৰণ জনতাৰ কল্যাণ নাবাঢ়ে।
2. অ-মৌদ্ৰিক লেনদেন: বহুতো কল্যাণমূলক কাৰ্য, যেনে— ঘৰুৱা সেৱা, GDP-ত অন্তৰ্ভুক্ত নহয়।
3. বাহ্যিকতা (Externalities): উদ্যোগৰ ফলত হোৱা প্ৰদূষণৰ দৰে ঋণাত্মক বাহ্যিকতাই জনসাধাৰণৰ কল্যাণ হ্ৰাস কৰে, কিন্তু GDP-ত ইয়াৰ কোনো হিচাপ নাথাকে।
4. GDP-ৰ গঠন: যদি দেশত প্ৰতিৰক্ষা সামগ্ৰীৰ দৰে অনুৎপাদনশীল দ্ৰব্যৰ উৎপাদন বাঢ়ে, তেন্তে GDP বাঢ়িব, কিন্তু ই জনসাধাৰণৰ কল্যাণ প্ৰত্যক্ষভাৱে নবঢ়ায়।

৩. প্ৰশ্ন: এখন অৰ্থনীতিত প্ৰান্তিক সঞ্চয় প্ৰৱণতা হৈছে 0.5। এনে ক্ষেত্ৰত 600 কোটি টকাৰ নতুন বিনিয়োগে অৰ্থনীতিত কিমান পৰিমাণৰ নতুন আয়ৰ সৃষ্টি কৰিব? (AHSEC 2025)
উত্তৰ:
দিয়া আছে, প্ৰান্তিক সঞ্চয় প্ৰৱণতা (MPS) = 0.5
বিনিয়োগ গুণক (K) = 1 / MPS = 1 / 0.5 = 2
আমি জানো যে, আয়ৰ বৃদ্ধি (ΔY) = K × বিনিয়োগৰ বৃদ্ধি (ΔI)
ΔY = 2 × 600 কোটি = 1200 কোটি টকা।
উত্তৰ: 1200 কোটি টকাৰ নতুন আয়ৰ সৃষ্টি হ’ব।

৪. প্ৰশ্ন: চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। (AHSEC 2023)
উত্তৰ:

• চূড়ান্ত দ্ৰব্য: যিবোৰ দ্ৰব্য অন্তিম উপভোগ বা বিনিয়োগৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয় আৰু উৎপাদন সীমাৰেখা পাৰ হৈ যায়, সেইবোৰক চূড়ান্ত দ্ৰব্য বোলে। উদাহৰণ: পৰিয়ালে ক্ৰয় কৰা টিভি।
• মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য: যিবোৰ দ্ৰব্য আন দ্ৰব্য উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ হয় বা পুনৰ বিক্ৰীৰ বাবে ক্ৰয় কৰা হয়, সেইবোৰক মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য বোলে। উদাহৰণ: মিঠাইৰ দোকানে ক্ৰয় কৰা চেনি।

৫. প্ৰশ্ন: যদি এখন দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয় 1000 কোটি টকা আৰু উপভোগ ব্যয় 800 কোটি টকা হয়, তেন্তে গড় উপভোগ প্ৰৱণতা (APC) কিমান হ’ব? (AHSEC 2022)
উত্তৰ:
গড় উপভোগ প্ৰৱণতা (APC) = উপভোগ (C) / আয় (Y)
APC = 800 / 1000 = 0.8

৬. প্ৰশ্ন: জাতীয় আয় গণনাৰ আয় পদ্ধতিটো চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা। (AHSEC 2020)
উত্তৰ: আয় পদ্ধতিত, উৎপাদনৰ উপাদানসমূহে (ভূমি, শ্ৰম, মূলধন, উদ্যোগ) লাভ কৰা আয়, যেনে— খাজনা, মজুৰি, সুদ আৰু লাভ যোগ কৰি জাতীয় আয় গণনা কৰা হয়। ই দেখুৱায় যে মুঠ উৎপাদনৰ মূল্য উৎপাদনৰ উপাদানসমূহৰ মাজত আয় হিচাপে বিতৰণ হয়। ইয়াৰ মূল উপাদানসমূহ হ’ল: কৰ্মচাৰীৰ ক্ষতিপূৰণ, পৰিচালন উদ্বৃত্ত (খাজনা, সুদ, লাভ), আৰু মিশ্ৰিত আয়।

দীঘল প্ৰশ্ন (Long Questions):

১. জাতীয় আয় গণনাৰ আয় পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা। (AHSEC 2015, 2018)
উত্তৰ: আয় পদ্ধতি অনুসৰি, এখন দেশৰ ঘৰুৱা সীমাৰ ভিতৰত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদনৰ উপাদানসমূহে লাভ কৰা আয়ৰ যোগফল উলিয়াই জাতীয় আয় গণনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল উপাদানসমূহ হ’ল:

• কৰ্মচাৰীৰ ক্ষতিপূৰণ: মজুৰি, দৰমহা, আৰু অন্যান্য সুবিধা।
• পৰিচালন উদ্বৃত্ত: ইয়াৰ ভিতৰত আছে লাভ, খাজনা আৰু সুদ।
• মিশ্ৰিত আয়: স্ব-নিয়োজিত ব্যক্তিসকলৰ আয়, য’ত মজুৰি, লাভ আদি পৃথক কৰিব নোৱাৰি।
  এই তিনিওটা যোগ কৰিলে উপাদান ব্যয়ত শুদ্ধ ঘৰুৱা উৎপাদন (NDP at FC) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগত বিদেশৰ পৰা অহা নিগুট উপাদান আয় (NFIA) যোগ কৰিলে জাতীয় আয় (NNP at FC) পোৱা যায়।

২. জাতীয় আয় গণনাৰ ব্যয় পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা। (AHSEC 2016, 2020)
উত্তৰ: ব্যয় পদ্ধতি অনুসৰি, এখন দেশত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত হোৱা সকলো চূড়ান্ত ব্যয়ৰ যোগফল উলিয়াই জাতীয় আয় গণনা কৰা হয়। ইয়াৰ মূল উপাদানসমূহ হ’ল:

• ব্যক্তিগত চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয় (C): পৰিয়ালসমূহে কৰা ব্যয়।
• চৰকাৰী চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয় (G): চৰকাৰে কৰা ব্যয়।
• মুঠ ঘৰুৱা মূলধন গঠন (I): বিনিয়োগ ব্যয়।
• নিগুট ৰপ্তানি (X-M): ৰপ্তানি আৰু আমদানিৰ পাৰ্থক্য।
  এই সকলোবোৰ যোগ কৰিলে বজাৰ মূল্যত মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP at MP) পোৱা যায়।

৩. জাতীয় আয় গণনাৰ মূল্য সংযোজন পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা। (AHSEC 2017, 2022)
উত্তৰ: এই পদ্ধতিত, এখন দেশৰ ঘৰুৱা সীমাৰ ভিতৰত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত প্ৰতিটো উৎপাদন গোটৰ দ্বাৰা হোৱা মূল্য সংযোজনৰ (Value Added) যোগফল উলিওৱা হয়। মূল্য সংযোজন মানে হ’ল উৎপাদনৰ মূল্যৰ পৰা মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্য বাদ দিয়া।
মূল্য সংযোজন = উৎপাদনৰ মূল্য – মধ্যৱৰ্তী ভোগ
সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ মূল্য সংযোজন যোগ কৰিলে বজাৰ মূল্যত মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP at MP) পোৱা যায়। এই পদ্ধতিয়ে দুবাৰ গণনাৰ সমস্যা দূৰ কৰে।

চমু প্ৰশ্ন (Short Questions):

১. চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। (AHSEC 2015, 2019, 2023)
উত্তৰ: চূড়ান্ত দ্ৰব্য হ’ল সেইবোৰ দ্ৰব্য যিবোৰ অন্তিম উপভোগ বা বিনিয়োগৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়। আনহাতে, মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য হ’ল সেইবোৰ দ্ৰব্য যিবোৰ আন দ্ৰব্য উৎপাদনত কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়।

২. মজুত আৰু প্ৰবাহৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা। (AHSEC 2016, 2020)
উত্তৰ: মজুত হ’ল এক নিৰ্দিষ্ট সময় বিন্দুত জোখা চলক (যেনে—মূলধন), আনহাতে প্ৰবাহ হ’ল এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত জোখা চলক (যেনে—আয়)।

৩. জাতীয় আয় কি? (AHSEC 2017)
উত্তৰ: এখন দেশৰ স্বাভাৱিক বাসিন্দাসকলে এটা বিত্তীয় বৰ্ষত অৰ্জন কৰা উপাদান আয়ৰ (factor income) যোগফলকে জাতীয় আয় বোলে।

৪. ব্যক্তিগত আয় (Personal Income) কি? (AHSEC 2018)
উত্তৰ: এখন দেশৰ পৰিয়ালসমূহে সকলো উৎসৰ পৰা লাভ কৰা মুঠ আয়কে ব্যক্তিগত আয় বোলে।

৫. GDP সংকোচকৰ সূত্ৰটো লিখা। (AHSEC 2022)
উত্তৰ: GDP সংকোচক = (নামমাত্ৰ GDP / প্ৰকৃত GDP) x 100

৬. দুবাৰ গণনাৰ সমস্যা কি?
উত্তৰ: জাতীয় আয় গণনা কৰোঁতে যেতিয়া কোনো এটা দ্ৰব্যৰ মূল্য একাধিকবাৰ গণনা কৰা হয়, তাক দুবাৰ গণনাৰ সমস্যা বোলে।

৭. বাহ্যিকতা (Externality) কি?
উত্তৰ: যেতিয়া কোনো ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাৰ্যৰ ফলত আনৰ ওপৰত কোনো মূল্য পৰিশোধ নকৰাকৈ ভাল বা বেয়া প্ৰভাৱ পৰে, তাকে বাহ্যিকতা বোলে।

৮. অ-মৌদ্ৰিক বিনিময় কি?
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ দ্ৰব্যৰ বিনিময়ত দ্ৰব্যৰ লেনদেন হোৱা কাৰ্যকে অ-মৌদ্ৰিক বিনিময় বোলে।

৯. জাতীয় আয়ৰ চক্ৰীয় প্ৰবাহ কি?
উত্তৰ: অৰ্থনীতিত উৎপাদন, আয় আৰু ব্যয়ৰ নিৰন্তৰ প্ৰবাহকে আয়ৰ চক্ৰীয় প্ৰবাহ বোলে।

১০. এখন দেশৰ কল্যাণৰ সূচক হিচাপে GDP-ৰ এটা সীমাবদ্ধতা লিখা।
উত্তৰ: GDP-য়ে আয়ৰ বিতৰণৰ বিষয়ে কোনো তথ্য নিদিয়ে।

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions and Answers)

A. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)

1. প্ৰশ্ন: GDP-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
   উত্তৰ: মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (Gross Domestic Product)।
2. প্ৰশ্ন: এটা মজুত (stock) চলকৰ উদাহৰণ দিয়া।
   উত্তৰ: মূলধন (Capital)।
3. প্ৰশ্ন: এটা প্ৰবাহ (flow) চলকৰ উদাহৰণ দিয়া।
   উত্তৰ: আয় (Income)।
4. প্ৰশ্ন: চূড়ান্ত দ্ৰব্য কাক বোলে?
   উত্তৰ: যিবোৰ দ্ৰব্য আৰু কোনো উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে নাযায় আৰু অন্তিম উপভোগৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়, সেইবোৰক চূড়ান্ত দ্ৰব্য বোলে।
5. প্ৰশ্ন: মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য কি?
   উত্তৰ: যিবোৰ দ্ৰব্য আন দ্ৰব্য উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়, সেইবোৰক মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য বোলে।
6. প্ৰশ্ন: অৱমূল্যায়ন (Depreciation) কি?
   উত্তৰ: উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰৰ ফলত মূলধনী সামগ্ৰীৰ হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিক অৱমূল্যায়ন বোলে।
7. প্ৰশ্ন: NNP-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
   উত্তৰ: নিগুট জাতীয় উৎপাদন (Net National Product)।
8. প্ৰশ্ন: GDP Deflator কি?
   উত্তৰ: ই নামমাত্ৰ GDP (Nominal GDP) আৰু প্ৰকৃত GDP (Real GDP)-ৰ অনুপাত, যিয়ে মূল্য স্তৰৰ পৰিৱৰ্তনক সূচায়।
9. প্ৰশ্ন: ব্যক্তিগত ব্যয়যোগ্য আয় (Personal Disposable Income) কি?
   উত্তৰ: ব্যক্তিগত আয়ৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ কৰ আৰু অন্যান্য অনাকৰ দেনা বাদ দিয়াৰ পিছত যি অংশ থাকে, সেয়াই ব্যক্তিগত ব্যয়যোগ্য আয়।
10. প্ৰশ্ন: বাহ্যিকতা (Externality) কি?
    উত্তৰ: যেতিয়া কোনো ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাৰ্যই আনৰ ওপৰত কোনো মূল্য পৰিশোধ নকৰাকৈ ভাল বা বেয়া প্ৰভাৱ পেলায়, তাকে বাহ্যিকতা বোলে।
11. প্ৰশ্ন: নিগুট বিনিয়োগ কি?
    উত্তৰ: মুঠ বিনিয়োগৰ পৰা মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি বাদ দিলে নিগুট বিনিয়োগ পোৱা যায়।
12. প্ৰশ্ন: জাতীয় আয় গণনাত কিয় কেৱল চূড়ান্ত দ্ৰব্যৰ মূল্য গণনা কৰা হয়?
    উত্তৰ: দুবাৰ গণনাৰ সমস্যাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ।
13. প্ৰশ্ন: ভাৰতত জাতীয় আয় কোনে গণনা কৰে?
    উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা কাৰ্যালয় (National Statistical Office – NSO)।
14. প্ৰশ্ন: এখন অৰ্থনীতিৰ চাৰিটা খণ্ড কি কি?
    উত্তৰ: পৰিয়াল, প্ৰতিষ্ঠান, চৰকাৰ আৰু বাহ্যিক খণ্ড।
15. প্ৰশ্ন: যদি এখন দেশৰ ৰপ্তানি আমদানিতকৈ বেছি হয়, তেন্তে নিগুট ৰপ্তানি কি হ’ব?
    উত্তৰ: ধনাত্মক (Positive)।
16. প্ৰশ্ন: ব্যক্তিগত ব্যয়যোগ্য আয় (PDI) কেনেকৈ গণনা কৰা হয়?
    উত্তৰ: ব্যক্তিগত আয়ৰ পৰা ব্যক্তিগত কৰ বাদ দি।
17. প্ৰশ্ন: এখন মটৰ গাড়ী চূড়ান্ত দ্ৰব্য নে মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য?
    উত্তৰ: যদি পৰিয়ালে ব্যৱহাৰ কৰে তেন্তে চূড়ান্ত দ্ৰব্য, আৰু যদি টেক্সী হিচাপে ব্যৱহাৰ হয় তেন্তে মূলধনী দ্ৰব্য।
18. প্ৰশ্ন: ৰাজসাহায্য (Subsidy) কি?
    উত্তৰ: চৰকাৰে উৎপাদনকাৰীক দিয়া অৰ্থনৈতিক সাহায্য, যাৰ ফলত দ্ৰব্যৰ বজাৰ মূল্য কমে।
19. প্ৰশ্ন: বিদেশৰ পৰা অহা নিগুট উপাদান আয় (NFIA) কেনেকৈ উলিওৱা হয়?
    উত্তৰ: দেশৰ নাগৰিকে বিদেশত অৰ্জন কৰা আয়ৰ পৰা বিদেশীয়ে দেশত অৰ্জন কৰা আয় বাদ দি।
20. প্ৰশ্ন: GDP আৰু GNP-ৰ মাজত মূল পাৰ্থক্য কি?
    উত্তৰ: GDP-য়ে দেশৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিতৰত হোৱা উৎপাদনক বুজায়, আনহাতে GNP-য়ে দেশৰ নাগৰিকসকলে কৰা উৎপাদনক বুজায়, সেয়া দেশৰ ভিতৰত হওক বা বাহিৰত।

B. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২/৩ নম্বৰ)

1. প্ৰশ্ন: মজুত আৰু প্ৰবাহৰ মাজত পাৰ্থক্য কি? উদাহৰণসহ লিখা।
   উত্তৰ:
   1. মজুত (Stock): যি চলকক এক নিৰ্দিষ্ট সময় বিন্দুত জোখা হয়, তাক মজুত বোলে। ইয়াৰ কোনো সময়ৰ বিস্তৃতি নাথাকে। উদাহৰণ: মূলধন, সম্পদ।
   1. প্ৰবাহ (Flow): যি চলকক এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত জোখা হয়, তাক প্ৰবাহ বোলে। ইয়াৰ সময়ৰ বিস্তৃতি থাকে। উদাহৰণ: আয়, বিনিয়োগ।
2. প্ৰশ্ন: জাতীয় আয় গণনাত “দুবাৰ গণনাৰ সমস্যা” (Problem of Double Counting) বুলিলে কি বুজা? ইয়াক কেনেকৈ এৰাই চলিব পাৰি?
   উত্তৰ: জাতীয় আয় গণনা কৰোঁতে যেতিয়া কোনো দ্ৰব্যৰ মূল্য একাধিকবাৰ গণনা কৰা হয়, তেতিয়া দুবাৰ গণনাৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। ই হয় যেতিয়া আমি চূড়ান্ত দ্ৰব্যৰ লগতে মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্যও গণনা কৰোঁ।
   ইয়াক এৰাই চলিবলৈ দুটা উপায় আছে:
   1. কেৱল চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ মূল্য গণনা কৰা।
   1. প্ৰতিটো উৎপাদন স্তৰত হোৱা “মূল্য সংযোজন” (Value Added) গণনা কৰা।
3. প্ৰশ্ন: GDP-ক কল্যাণৰ সূচক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ দুটা সীমাবদ্ধতা লিখা।
   উত্তৰ:
   1. GDP-ৰ বিতৰণ: যদি GDP বৃদ্ধি কেৱল কিছুমান ধনী ব্যক্তিৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত হয়, তেন্তে সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ কল্যাণ নাবাঢ়িবও পাৰে।
   1. অ-মৌদ্ৰিক বিনিময়: বহুতো অ-মৌদ্ৰিক লেনদেন, যেনে— ঘৰুৱা মহিলাই কৰা কাম, GDP-ত অন্তৰ্ভুক্ত নহয়, কিন্তু এইবোৰে কল্যাণত অৰিহণা যোগায়।
4. প্ৰশ্ন: ব্যক্তিগত আয় (Personal Income) আৰু জাতীয় আয় (National Income)-ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
   উত্তৰ: জাতীয় আয় হ’ল এখন দেশৰ সকলো নাগৰিকে অৰ্জন কৰা মুঠ আয়। আনহাতে, ব্যক্তিগত আয় হ’ল সেই আয়ৰ অংশ যিটো প্ৰকৃততে পৰিয়ালসমূহে লাভ কৰে। জাতীয় আয়ৰ পৰা অবিতাৰিত লাভ (undistributed profits) আৰু নিগম কৰ (corporate tax) বাদ দি আৰু চৰকাৰৰ পৰা পোৱা হস্তান্তৰযোগ্য দেনা (transfer payments) যোগ দি ব্যক্তিগত আয় পোৱা যায়।

C. দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৫/৬ নম্বৰ)

1. প্ৰশ্ন: জাতীয় আয় গণনাৰ তিনিটা পদ্ধতি কি কি? চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা।
   উত্তৰ: জাতীয় আয় গণনাৰ তিনিটা পদ্ধতি হ’ল:
   1. উৎপাদন পদ্ধতি (Product Method): এই পদ্ধতিত, এটা বিত্তীয় বৰ্ষত দেশৰ ঘৰুৱা পৰিসীমাৰ ভিতৰত উৎপাদিত সকলো চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ বজাৰ মূল্য যোগ কৰি GDP গণনা কৰা হয়। ইয়াত দুবাৰ গণনাৰ সমস্যা এৰাই চলিবলৈ কেৱল চূড়ান্ত দ্ৰব্যৰ মূল্য বা প্ৰতিটো স্তৰৰ মূল্য সংযোজন (Value Added) লোৱা হয়।
   1. আয় পদ্ধতি (Income Method): এই পদ্ধতিত, উৎপাদনৰ উপাদানসমূহে (ভূমি, শ্ৰম, মূলধন, উদ্যোগ) লাভ কৰা আয়, যেনে— খাজনা, মজুৰি, সুদ আৰু লাভ যোগ কৰি জাতীয় আয় গণনা কৰা হয়। ই দেখুৱায় যে মুঠ উৎপাদনৰ মূল্য উৎপাদনৰ উপাদানসমূহৰ মাজত আয় হিচাপে বিতৰণ হয়।
   1. ব্যয় পদ্ধতি (Expenditure Method): এই পদ্ধতিত, এটা বিত্তীয় বৰ্ষত দেশত উৎপাদিত চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ ওপৰত কৰা মুঠ ব্যয় যোগ কৰি GDP গণনা কৰা হয়। ইয়াৰ উপাদানসমূহ হ’ল: ব্যক্তিগত উপভোগ ব্যয় (C), বিনিয়োগ ব্যয় (I), চৰকাৰী ব্যয় (G), আৰু নিগুট ৰপ্তানি (X-M)।
      GDP = C + I + G + (X – M)
      তাত্ত্বিকভাৱে, তিনিওটা পদ্ধতিৰে গণনা কৰা জাতীয় আয়ৰ মান সমান হ’ব লাগে।
2. প্ৰশ্ন: GDP আৰু GNP-ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি? NFIA-ৰ ধাৰণাটো বুজাই দিয়া।
   উত্তৰ:
   1. মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP): ই এখন দেশৰ ভৌগোলিক পৰিসীমাৰ ভিতৰত এটা বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদিত সকলো চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ মুঠ বজাৰ মূল্যক বুজায়, সেয়া দেশৰ নাগৰিকে কৰক বা বিদেশী নাগৰিকে কৰক।
   1. মুঠ জাতীয় উৎপাদন (GNP): ই এখন দেশৰ নাগৰিকসকলে এটা বিত্তীয় বৰ্ষত উৎপাদিত সকলো চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ মুঠ বজাৰ মূল্যক বুজায়, সেয়া তেওঁলোকে দেশৰ ভিতৰত কৰক বা বিদেশত কৰক।

পাৰ্থক্য: GDP-য়ে উৎপাদনৰ স্থানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে (দেশৰ ভিতৰত), আনহাতে GNP-য়ে উৎপাদনকাৰীৰ নাগৰিকত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। বিদেশৰ পৰা হোৱা নিগুট উপাদান আয় (Net Factor Income from Abroad – NFIA):
NFIA হ’ল দেশৰ নাগৰিকসকলে বিদেশৰ পৰা অৰ্জন কৰা উপাদান আয় (যেনে— মজুৰি, লাভ, সুদ) আৰু বিদেশী নাগৰিকসকলে দেশৰ ভিতৰত অৰ্জন কৰি নিজ দেশলৈ পঠোৱা উপাদান আয়ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য।
GNP = GDP + NFIA
যদি NFIA ধনাত্মক হয়, তেন্তে GNP > GDP। যদি NFIA ঋণাত্মক হয়, তেন্তে GNP < GDP।

(ক) অতি চমু প্রশ্ন উত্তৰ: (মূল্যাংক-১)

১। “An Enquiry into the Nature and cause of the wealth of Nations” নামৰ কিতাপ খনৰ লেখক কোন?
উত্তৰ: এডাম স্মিথ।

২। চূড়ান্ত দ্ৰৱ্যৰ সংজ্ঞা দিয়া ।
উত্তৰঃ সৰ্বশেষ পৰ্যায়ত ভোগকৰ্তা আৰু প্ৰতিষ্ঠানবোৰে ব্যৱহাৰ কৰা দ্ৰব্যসমূহক চূড়ান্ত দ্রব্য (Final goods) বোলা হয়। এই দ্রব্যসমূহ সর্বশেষ ভোগ আৰু বিনিয়োগৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৩। এখন অৰ্থনীতিৰ মুঠ বিনিয়োগৰ সংজ্ঞা দিয়া ।
উত্তৰ : মূলধনজাত সামগ্ৰীৰ মুঠ পৰিমাণ হ’ল মুঠ বিনিয়োগ।

৪। অবক্ষয়ন কি?
উত্তৰঃ দ্রব্যসামগ্রী উৎপাদন কৰোঁতে যন্ত্রপাতিৰ দৰে মূলধনী দ্ৰব্য বাৰেপতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ ফলত সিহঁতৰ ক্ষয়ক্ষতি হয়। এই ক্ষয়-ক্ষতিৰ ফলত সিহঁতৰ মূল্য হ্রাস পায় যাক ক্ষয়ক্ষতিৰ ব্যয় বা অৱক্ষয়জনিত ব্যয় বোলা হয়।

৫। মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ এখন দেশত এটা বছৰৰ ভিতৰত উৎপাদিত হোৱা সকলো চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাসামগ্ৰীৰ মূল্যক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন বোলা হয়।

৬। মূলধনী দ্ৰৱ্যৰ দুৰ্ঘটনামূলক ক্ষতিসমূহ অবক্ষয়নে সাঙুৰি লয়নে ?
উত্তৰঃ নলয়।

৭। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
এক অৰ্থনীতিৰ এক বছৰ সময়ছোৱাত চূড়ান্ত সামগ্ৰী সমূহৰ মুঠ উৎপাদনসমূহে আকাৰ লব পাৰে, ভোগকাৰ্য্যৰ বা ______।
উত্তৰঃ বিনিয়োগৰ।

৮। সমষ্টিবাদী অর্থনৈতিক আৰ্হি কি?
উত্তৰঃ যি অর্থনৈতিক আৰ্হিয়ে প্রকৃত অৰ্থনীতিৰ বিশদ বিৱৰণ দাঙি নধৰে আৰু অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা এটাৰ কাৰ্যকলাপৰ কেতবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যহে পোহৰলৈ আনে, তেনে কাল্পনিক অৰ্থনীতিৰ কাৰ্যকলাপ বৰ্ণনা কৰা আৰ্হিক সমষ্টিগত অর্থনৈতিক আৰ্হি বোলে।

৯। প্রতিষ্ঠান এখনৰ মূল্য সংযোজন মানে কি?
উত্তৰ : প্ৰতিষ্ঠানৰ উপাদানৰ মূল্য প্রতিষ্ঠানখনে ব্যৱহাৰ কৰা মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্য উপাদনৰ উপাদান চাৰিটা ভূমি, শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠকৰ মাজত ভগাই দিয়া হয়।

১০। প্রতিষ্ঠান এখনৰ মূল্য সংযোজন কৰা মাজত বিতৰণ কৰা হয় ।
উত্তৰঃ প্রতিষ্ঠান এখনৰ মূল্য সংযোজন উৎপাদনৰ উপাদান ভূমি, শ্ৰম, মূলধন আৰু সংগঠনৰ মাজত ভগাই দিয়া হয় ।

১১। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
অৱক্ষয়ন হ’ল____ৰ স্থিৰ মূলধন।
উত্তৰঃ উপভোগ।

১২। জাতীয় আয়ৰ জোখ লওতে আমি কিয় মূল্য সংযোজন গণনা কৰিব লাগে ?
উত্তৰ : মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন হ’ল এখন দেশৰ এটা বছৰৰ সকলো উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ মূল্য সংযোজনৰ সমষ্টি। গতিকে জাতীয় আয়ৰ জোখ লোৱাৰ বাবে মূল্য সংযোজন গণনা কৰিবলগীয়া হয়।

১৩। শুদ্ধ বা অশুদ্ধ লিখা :
প্রতিষ্ঠান এখনৰ মূল্য সংযোজন হ’ল প্ৰৱাহ চলক।
উত্তৰঃ সঁচা।

১৪। মুঠ মূল্য সংযোজন কি?
উত্তৰ : কোনো অর্থনীতিত উৎপাদিত দ্ৰব্য আৰু সেৱাসমূহৰ মুঠ পৰিমাণ।

১৫। নিগুট সংযোজন মূল্য কি?
উত্তৰঃ নিগুট বা শুদ্ধ মূল্য সংযোজন হ’ব তেতিয়া যেতিয়া মুঠ বা স্থূল মূল্য সংযোজনৰ পৰা ক্ষয় ক্ষতিৰ পৰিমাণ বাদ দিয়া হ’ব ।

১৬। ‘পূর্ববর্তী দ্রব্য’ (Inventory) কি?
উত্তৰঃ পূৰ্বৱতী দ্ৰব্য হ’ল সেইবোৰ যিবোৰ উৎপাদন প্রতিষ্ঠান এখনে এটা বছৰৰ পৰা আন এটা বছৰলৈ বিক্ৰী নোহোৱা সম্পূর্ণ বা অর্ধসম্পূর্ণ দ্রব্য বা কেচামালৰ উপস্থিতি।

১৭। শুদ্ধ বা অশুদ্ধ লিখাঃ
‘ইনভেটৰী’ হ’ল মজুত চলক, কিন্তু, ইনভেটৰীৰ পৰিৱৰ্ত্তন হ’ল প্ৰৱাহ চলক।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৮। শুদ্ধ বা অশুদ্ধ লিখাঃ
‘পূর্ববর্তী দ্ৰব্য’ সমূহক মূলধন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।

১৯। মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন গণনা কৰোতে, মধ্যবর্তী দ্ৰব্যৰ ওপৰৰ ব্যয় সমূহক কিয় অন্তর্ভূক্ত কৰা নহয় ?
উত্তৰঃ GDP গণনাত অন্তিম ব্যৱহাৰৰ সামগ্ৰীবোৰৰ মূল্য নিৰূপণ কৰোতে মধ্যৱৰ্তী ব্যৱহাৰ সামগ্ৰীসমূহৰ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। অর্থাৎ অন্তিম ব্যৱহাৰ সামগ্ৰীৰ মূল্যত মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্যও সোমাই আছে। গতিকে মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্য বেলেগকৈ অন্তর্ভুক্ত নহয়। অন্যথা ইয়াৰ দুবাৰ গণনা হ’ব।

২০। তলৰ সমীকৰণটোৰ কোনটো অংশই বাজেট ঘাটি নির্দেশ দিয়ে –
( I-S) + (G – T) = ( M – X )
উত্তৰ: সমীকৰণৰ (G-T) ৰ সহায়ত চৰকাৰে লাভ কৰা ৰাজহৰ তুলনাত চৰকাৰী ব্যয়ৰ পৰিমাণ কিমান বেছি সেইটো গণনা কৰা হয়। ইয়াক ঘাটি বাজেট বোলে।

২১| (I-S) + (G-T) = M – X, এই সমীকৰণটোৰ M – X অংশটোই কি সূচায়ছে?
উত্তৰ : ‘M – X’ ক বাণিজ্যিক ঘাটি (trade deficit) বোলা হয়। M হ’ল দেশৰ পৰা হোৱা বহিঃপ্ৰৱাহ আৰু X হ’ল দেশলৈ হোৱা আক্তপ্ৰৱাহ। ইয়াৰ সহায়ত ৰপ্তানি আয়ৰ তুলনাত অর্থনীতিখনে কিমান অধিক পৰিমাণৰ আমদানি ব্যয় বহন কৰিব লাগে সেইটো গণনা কৰা হয় ।

২২। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
GNP = GDP + _____।
মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন = মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন + _____।
উত্তৰ: GNP = GDP+ উপাদানৰ বিদেশৰ পৰা হোৱা নিগুট আয়।

২৩। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
NNP = GNP – _____।
শুদ্ধ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন = মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন — ______।
উত্তৰঃ NNP = GNP – মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি।

২৪। মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ অৱস্ফীতক (GDP Deflator) মানে কি ?
উত্তৰ : সাধাৰণ আৰু প্ৰকৃত GDP ৰ অনুপাতেই GDP Deflator বোলে।

২৫। ধৰাহ’ল, এখন দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (বজাৰ দৰত) 950 কোটি টকা। যদি অৱক্ষণৰ পৰিমাণ 100 কোটি টকা হয়, তেন্তে বজাৰ দৰত, শুদ্ধ নি… ঘৰুৱা উৎপাদন উলিওৱা।
উত্তৰ: দিয়া আছে GDPMP. = 950 কোটি টকা
অৱক্ষয় = 100 কোটি টকা
NDPMP = GDPMP —অৱক্ষয় = (950-100) কোটি টকা =850 কোটি টকা।

২৬। আধুনিক অর্থবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপক পিতৃ কোন?
উত্তৰঃ জে. এম. কেইঞ্চ

২৭। জাতীয় আয় কি?
উত্তৰঃ কোনো এখন দেশৰ উৎপাদিত দ্ৰব্য আৰু সেৱা সমূহৰ বজাৰ দৰত নিৰ্দ্ধাৰিত মূল্যৰ পৰিমাণক কোনো এক বিত্তিয় বৰ্ষৰ ভিতৰত নিৰ্দ্ধাৰিত পৰিমাণক বুজায়।

২৮। উপভোগ্য সামগ্রী কাক কয়?
উত্তৰঃ যিবোৰ সামগ্ৰীয়েই উপভোক্তাক সন্তুষ্ঠি প্ৰদান কৰে, তেনেবুৰ সামদ্ৰীয়ে উপভোগ্য সামগ্রী।

২৯। ভিত্তিবর্ষ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিটো আগৰ বছৰক ভিত্তি হিচাপে গ্ৰহণ কৰি, চলিত বৰ্ষত জাতীয় আয়ৰ চলক সমূহ গণনা কৰা হয়, তাকে ভিত্তিবর্ষ বোলে। ভিত্তিবৰ্ষৰ মান ১০০।

৩০। উপভোক্তাৰ দৰ-সূচক কি?
উত্তৰঃ উপভোক্তাৰ দৰ সূচকে উপভোগ্য সামগ্ৰীসমূহৰ দৰৰ উঠা নমাক নিৰ্দেশ কৰে।

জাতীয় আয় গণনা Class 12 Question Answer

(খ) চমু প্রশ্ন উত্তৰ II প্ৰকাৰৰ : (মূল্যাংক – ৩)

১। “ধৰা বজাৰ দৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন হ’ল 1100 কোটি টকা। আকৌ, বিদেশৰ পৰা আহৰণ কৰা নিগুট উপাদান আয় হ’ল (NFIA) কোটি টকা আৰু অৱক্ষয়ণ হ’ল 150 কোটি টকা আৰু অৱক্ষয়ণ হ’ল ৪০ কোটি টকা। এতিয়া যদি, (পৰোক্ষ কৰ-সাহাৰ্য) = 120 কোটি টকা হয়, তেন্তে জাতীয় আয়ৰ মূল্য নিৰ্দ্ধাৰণ কৰা ।
উত্তৰ: জাতীয় আয় GDPMP – অৱক্ষয় নিগুট পৰোক্ষ কৰ+NFIA
= 1100 – 80-120 + 150 কোটি = 1050 কোটি।

২। ধৰা বজাৰ দৰত নিগুট ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন (NNP), এখন দেশৰ হ’ল – 1600 কোটি টকা। যদি, পৰোক্ষ কৰ 100 কোটি টকা আৰু সাহাৰ্য 80 কোটি টকা হয়, দেশখনৰ জাতীয় আয় উলিওৱা।

উত্তৰ : জাতীয় আয় বা NNPFc = NNPMP — (পৰোক্ষকৰ – ৰেহাই)
= 1600 – (100-80) কোটি = 1600–20 কোটি = 1580 কোটি

৩। এটা নিৰ্দিষ্ট বছৰত, এখন অৰ্থনীতিৰ নামমাত্ৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন (GNP) হ’ল 2,800 কোটি টকা। সেই একে বছৰত দেশখনৰ ভূমি বছৰৰ দৰত, মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনৰ মূল্য হ’ল 3,200 কোটি টকা। GNP অৱস্ফীতকৰ মূল্য উলিওৱা, শতাংশ হিচাপত। ভূমি বছৰ আৰু নিৰ্দিষ্ট বছৰটোৰ মাজৰ সময়ত, দৰ স্তৰ বৃদ্ধি পাইছেনে ?
উত্তৰ: GNP অৱস্ফীতক = আর্থিক GNP/ প্রকৃতGNP × 100
= 2800/3200 × 100
= 87.5%
ভূমি বছৰ আৰু বিবেচনালৈ অনা বছৰৰ মাজত দৰৰ বৃদ্ধি হোৱা নাই। প্ৰকৃততে দৰ 100% ৰ পৰা 87.5% লৈ কমিছে।

8| এটা নিৰ্দিষ্ট বছৰত, এখন অৰ্থনীতিৰ নামমাত্র মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন হ’ল 4,000 কোটি টকা। সেই একে বছৰত দেশখনৰ চলিত দৰত, মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনৰ মূল্য হ’ল 3,500 কোটি টকা GNP অৱস্ফীতক, শতাংশ হিচাপত মূল্য নির্ণয় কৰা।
উত্তৰ: GNP অৱস্ফীতক = আর্থিকGNP/প্রকৃতGNP × 100
= 4000/3500 × 100 = 114.29%

৫। এটা নিৰ্দিষ্ট বছৰত, এখন দেসৰ সঞ্চয়ত কৈ অতিৰিক্ত ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ পৰিমাণ হ’ল 3,000 কোটি টকা। বাজেট ঘাটিৰ পৰিমাণ হ’ল (-) 800 কোটি টকা। সেই দেশৰ বাণিজ্য ঘাটি (Trade deficit) ৰ পৰিমাণ কিমান?
উত্তৰঃ (I -S) + (4–1) = M-X
=M−X = (I-S)+(G-T) = 3000+(-800) = 3000-800 = 2200 কোটি

৬। মধ্যবর্তী দ্ৰব্যৰ ধাৰণাটো ব্যাখ্যা কৰা৷
উত্তৰ : অন্যান্য দ্রব্য উৎপাদন কৰিবলৈ যিবোৰ দ্ৰব্য ব্যৱহাৰ কৰা হয় তেনেবোৰ দ্ৰব্যক মধ্যবর্তী দ্রব্য বোলা হয়। যেনে— কাপোৰ উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কপাহ।

৭। মুঠ বিনিয়োগ আৰু নিগুট বিনিয়োগৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ অস্তিম ব্যৱহাৰ দ্ৰব্যৰ যিটো অংশ মূলধনজাত সামগ্রী সেই অংশটোকেই সৰ্বমুঠ বিনিয়োগ বোলে। যন্ত্রপাতি, ৰাস্তা, পদুলি, দলং, বন্দৰ, গুদাম ঘৰ আদি সৰ্বমুঠ বিনিয়োগৰ অন্তৰ্ভুক্ত। কিন্তু সৰ্বমুঠ বিনিয়োগৰ পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ আছুতীয়াকৈ ৰখা বিনিয়োগৰ পৰিমাণে বিয়োগ কৰিলে শুদ্ধ বিনিয়োগ পোৱা যায়।
নিগুট বিনিয়োগ = মুঠ বিনিয়োগ – মূলধনৰ ক্ষয়-ক্ষতি।

৮। এখন সাধাৰণ অৰ্থনীতিত ভোহকাৰ্য্য আৰু উৎপাদন কাৰ্য্যৰ মাজৰ চক্ৰীয় কাৰণসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ : এখন দেশৰ পৰিয়ালবৰ্গই উৎপাদনকাৰীসকলৰ বাবে দ্ৰব্য আৰু সেৱা উৎপাদন কৰাৰ বিনিময়ত মুদ্ৰাৰ মাধ্যমত পাৰিশ্ৰমিক লাভ কৰে। এই উপাৰ্জনৰ এটা অংশ উৎপাদন প্রতিষ্ঠানবোৰে উৎপাদন কৰা দ্রব্য সামগ্ৰী উপভোগৰ বাবে ব্যয় কৰে। ইয়াৰে কিছু অংশ তেওঁলোকে সঞ্চয় কৰে। উৎপাদন প্রতিষ্ঠানবোৰেও নিজ নিজ লভ্যাংশৰ এটা অংশ সঞ্চয় কৰে। পৰিয়াল আৰু উদ্যোগ প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চয় পৰবৰ্তী পৰ্যায়ত মূলধন বজাৰলৈ প্ৰবাহিত হয়। এই মূলধন বেংক, বীমা আদিৰ জৰিয়তে বিনিয়োগ ক্ষেত্ৰ লৈ প্রবাহিত হয়। বিনিয়োগৰ জৰিয়তে মূলধন গঠনৰ হাৰ বৃদ্ধি হয়। মূলধন গঠনৰ হাৰ বৃদ্ধি হলে ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন বৃদ্ধি হ’ব। আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন বৃদ্ধিয়ে ইয়াৰ অনুৰূপ চক্ৰীয় প্ৰবাহৰ মাধ্যমত অর্থনৈতিক কাম- কাজৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটায়। যেতিয়া লৈকে এই চক্ৰবৎ ব্যয়ৰ গতি অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে তেতিয়ালৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনৰো হ্রাস বৃদ্ধি নঘটে। কিন্তু সময়ে সময়ে এই চক্ৰীয় প্ৰবাহৰ গতি ত্বৰান্বিত বা প্রশমিত হোৱাৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনৰ উত্থান-পতন হয়।

৯। মূল্য সংযোজন, মুঠ মূল্য সংযোজন আৰু শুদ্ধ মূল্য সংযোজন ধাৰণা কেইটা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এটা প্ৰতিষ্ঠানৰ উৎপাদন মূল্যৰ পৰা উৎপাদন প্রতিষ্ঠানে ব্যৱহাৰ কৰা মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্য বিয়োগ কৰিলে মূল্য সংযোজন পোৱা যায়। এই মূল্য সংযোজনখিনি খাজনা, সুদ, মজুৰি, লাভ হিচাপে ভূমি, মূলধনৰ গৰাকী, শ্রমিক আৰু সংগঠকৰ মাজত বিতৰণ কৰা হয় । মূল্য সংযোজনৰ লগত ক্ষয়-ক্ষতিৰ মূল্য অন্তর্ভূক্ত কৰিলে মুঠ মূল্য সংযোজন পোৱা যায়। আনহাতে সংযোজিত মূল্যৰ পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ মূল্য বাদ দিলে যি মূল্য সংযোজন পোৱা যায় সেয়াই নিগুট মূল্য সংযোজন।

১০। মুঠ মূল্য সংযোজন আৰু শুদ্ধ মূল্য সংযোজনক মাজত পার্থক্য লিখা।
উত্তৰ : মুঠ মূল্য সংযোজন হ’ল য’ত ক্ষয়-ক্ষতিৰ মূল্য ধৰা থাকে আনহাতেদি শুদ্ধ মূল্য হ’ব তেতিয়া যেতিয়া মুঠ মূল্য সংযোজনৰ পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ মূল্য বিয়োগ কৰা হব। উদাহৰণস্বৰূপে প্রতিষ্ঠান এটাই প্ৰতি বছৰে পোৱা সামগ্ৰী মূল্য হ’ল 1000 কোটি টকা। প্রতিষ্ঠানটোৱে ব্যৱহাৰ কৰা মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মূল্য হ’ল 250 কোটি টকা আৰু 150 কোটি হ’ল প্ৰতি বছৰে হোৱা ক্ষয়- ক্ষতিৰ মূল্য ৷ এতিয়া মূঠ মূল্য সংযোজন হ’ব 1000 কোটি -250 কোটি = 750 কোটি কিন্তু শুদ্ধ মূল্য সংযোজন হ’ব 1000 কোটি -250 কোটি -150 কোটি টকা = 600 কোটি টকা।

১১। এখন প্রতিষ্ঠানে প্রতি বছৰে 500 টকাৰ সামগ্রী উৎপাদন কৰে আৰু প্ৰতিষ্ঠান খনে 250 টকাৰ মধ্যৱৰ্ত্তী সামগ্ৰী প্ৰতিবছৰে ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানখনৰ মূলধন ক্ৰয়ৰ ব্যয় হ’ল 20 টকা প্ৰতি বছৰ। প্ৰতিষ্ঠান খনৰ, মুঠ মূল্য সংযোজন আৰু শুদ্ধ মূল্য সংযোজন উলিওৱা।

উত্তৰ : স্থূল মূল্য সংযোজন :
GVA = উৎপাদন প্রতিষ্ঠানৰ উৎপনৰ মূল্য – মধ্যৱতী দ্ৰব্যৰ মূল্য
=500-250 টকা = 250 টকা
নিগুট মূল্য সংযোজন ঃ
NVA = স্থুল মূল্য সংযোজন – অৱক্ষয় = 250- 20 টকা=230 টকা

১২। ‘পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ ধাৰণাটো ব্যাখ্যা কৰা ৷
উত্তৰ : অৰ্থনীতিত প্ৰতিষ্ঠান এখনে বিক্ৰী নোযোৱা চূড়ান্ত দ্রব্য বা অৰ্পচূড়ান্ত দ্রব্য বা কেঁচা সামগ্ৰীৰ যিটো অংশ এটা বছৰৰ পৰা পিছৰ বছৰলৈ কঢ়িয়াই নিব লগা হয়, সেই দ্রব্যসমূহকে পূর্বৱৰ্তী দ্রব্য বোলে। এই দ্রব্যসমূহ হ’ল মজুত চলক। এনেবোৰ দ্ৰব্যক সাধাৰণতে মূলধন হিচাপে গণ্য কৰা হয়। প্রতিষ্ঠান এখনৰ মূলধনী মজুতত হোৱা সংযোজনকহে বিনিয়োগ বোলা হয়। সেইবাবে প্ৰতিষ্ঠানৰ ৷ দ্ৰব্যৰ পৰিৱৰ্তনকো বিনিয়োগ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। এনেবোৰ দ্ৰব্যৰ পৰিৱৰ্তন পৰিকল্পিত বা অপৰিকল্পিত হ’ব পাৰে। বিক্রী অনাকাংক্ষিতভাৱে হ্রাস পালে প্রতিষ্ঠানখনৰ বিক্ৰী নোহোৱা দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ বহির্ভূতভাৱে বাঢ়ি যায় আৰু অপৰিকল্পিত পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মজুত বাঢ়ে। ইয়াৰ বিপৰীতে বিক্ৰীৰ পৰিমাণ আশাতীতভাৱে বৃদ্ধি পালে পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মজুত অপৰিকল্পিতভাৱে হ্রাস পায়।

১৩। বছৰৰ আৰম্ভনিতে এখন প্ৰতিষ্ঠানৰ ইনভেন্টৰীৰ পৰিমাণ আছিল 80 টকা। বছৰটোত প্রতিষ্ঠান খনে 500 টকাৰ দ্ৰৱ্য উৎপাদন কৰে আৰু 400 টকাৰ দ্ৰৱ্যৰ বিক্ৰী কৰে। বছৰটোত ইনভেন্টৰীৰ পৰিবৰ্তন নিৰ্ণয় কৰা ।
উত্তৰ: বছৰৰ আৰম্ভণিতে ইনভেন্টীৰ পৰিমাণ = 80 টকা
বছৰটোৰ উৎপাদন হ’ল 500 টকাৰ
বিক্ৰী হ’ল 400 টকাৰ
পূবৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ পৰিৱৰ্তন =500-400 টকাৰ = 100 টকাৰ
বছৰৰ শেষত পূবৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ =80+100 টকাৰ = 180 টকাৰ

১৪। অপৰিকল্পিত ইনভেন্টৰী গঠনৰ এটা কাল্পনিক উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ : ধৰা হ’ল X দ্ৰব্য উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বছৰটো আৰম্ভ কৰে 200 টা পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰে।বছৰটোত প্রতিষ্ঠানটোৱে 10,000 টা গোট বিক্ৰী কৰিবলৈ বিচাৰে আৰু সেইমতে 10,000 টা গোটেই উৎপাদন কৰিলে। কিন্তু ই আশা কৰা মতে 10,000 টা গোট বিক্ৰী নহ’ল। 8000 টা গোটহে বিক্ৰী হ’ল। গতিকে বছৰৰ শেষত উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্য হ’ব
= 200 + (10,000 8000) = 2200 টা গোট
এইদৰে অপ্রত্যাশিতভাৱে 2000 টা গোট বৃদ্ধি পোৱাটো পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ অপৰিকল্পিত বৃদ্ধিৰ উদাহৰণ।

১৫। মুঠঘৰুৱা উৎপাদনৰ পৰা মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন কিদৰে গণনা কৰা হয় ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ : মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন হ’ল-বিত্তীয় বছৰ এটাত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বমুঠ অন্তিম ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰী আৰু সেৱা কাৰ্য্যৰ বজাৰ মূল্য আনহাতে সৰ্বমুঠ জাতীয় উৎপাদন = সৰ্বমুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন+ বিদেশৰ পৰা লাভ কৰা শুদ্ধ আয়ৰ পৰিমাণ। গতিকে সৰ্বমুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ লগত বিদেশৰ পৰা লাভ কৰা শুদ্ধ আয়ৰ পৰিমাণ যোগ দিলে মুঠ জাতীয় উৎপাদন পোৱা যায়।

১৬। ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যয়যোগ্য আয় কি ?
উত্তৰ : ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যয়যোগ্য আয় হ’ল এখন দেশত বাসিন্দাসকলৰ সকলো ধৰণৰ আয়ৰ সমষ্টি যিখিনি উপভোগ আৰু সঞ্চয়ৰ বাবে উপলব্ধ । ই বজাৰ দৰত জাতীয় আয় আৰু পৃথিৱীৰ বাকী দেশসমূহৰ পৰা পোৱা নিগুট চলিত হস্তান্তৰ পৰা পোৱা আয়ৰ সমষ্টি। ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যয়যোগ্য আয় দুই প্ৰকাৰৰ ।
(ক) স্থূলজাতীয় ব্যয়যোগ্য আয় ।
(খ) নিগুট জাতীয় ব্যয়যোগ্য আয়।

১৭। উৎপাদন ব্যয়ত নিগুট ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন কি ?
উত্তৰ: দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ উৎপাদনত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে উৎপাদনৰ উপাদানসমূহক পৰিশোধ কৰা মজুৰি, খাজনা, সুদ আৰু লাভৰ সমষ্টি অর্থাৎ এখন দেশত এবছৰত উৎপাদন কাৰ্যত যি ব্যয় কৰা হয় সিয়ে হৈছে উপাদান দৰত শুদ্ধ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন। উপাদান মূল্যত শুদ্ধ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনক এনেদৰে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি —
NNPFC  = NNPMP — নিগুট পৰোক্ষ কৰ

১৮। প্রকৃত মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন আৰু নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ : প্রকৃত মুঠ ঘৰুৱ৷ উৎপাদন হ’ল স্থিৰ মূল্যত কোনো দেশে নির্দিষ্ট সময়ত আভ্যন্তৰীণ উৎসৰ পৰা যি দ্ৰব্য আৰু সেৱা উৎপাদন কৰে তাৰ বজাৰ মূল্য। প্রকৃত মুঠ জাতীয় আয় গণনাৰ বাবে কেতবোৰ সেৱা আৰু সামগ্ৰীৰ এক স্থিৰ দৰ সংহতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লগা হয়। যিহেতু এই দৰসমূহ স্থিৰে থাকে, সেয়েহে প্রকৃত মুঠ জাতীয় আয় পৰিৱৰ্তন হ’লে মুঠ উৎপাদনৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাটো নিশ্চিত বুলিব পাৰি।

আনহাতে সাধাৰণ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন হৈছে প্ৰচলিত দৰত মুঠ জাতীয় উৎপাদনৰ মূল্য। দ্রব্য সমাগ্ৰীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি নোহোৱাকৈয়ে কেৱল দৰ বৃদ্ধিৰ বাবে জাতীয় আয় বৃদ্ধি পাব। সেইদৰে সামগ্রী উৎপাদন নকমাকৈয়ে কেৱল মূল্যস্তৰ হ্রাস পোৱা বাবে জাতীয় আয় কমিব পাৰে। গতিকে চলিত দৰত নিৰ্ণয় কৰা GDPৰ ভিত্তিত দুখন দেশৰ GDPৰ তুলনা কৰিব নোৱাৰো অথবা একেখন দেশৰ ভিন ভিন বছৰৰ GDP তুলনা কৰিব নোৱাৰো।

১৯। মধ্যৱৰ্তী দ্ৰব্য আৰু চূড়ান্ত দ্ৰব্যৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ দ্ৰব্য অধিক উৎপাদনৰ বাবে কেঁচা সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় নাইবা একেটা বছৰতে পুনৰ বিক্ৰী কৰা হয় সেইবোৰ দ্ৰব্যকে মধ্যবৰ্ত্তী দ্রব্য বোলে। আনহাতে, যিবোৰ দ্ৰব্য চূড়ন্ত ভোগকাৰ্য নাইবা চূড়ান্ত বিনিয়োগৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় সেইবোৰ দ্ৰব্যকে চূড়ন্ত দ্রব্য বোলে।

২০। ক্ষয়-ক্ষতি মানে কি? অর্থনীতি এখনৰ মুঠ বিনিয়োগৰ সৈতে ক্ষয়-ক্ষতি কিদৰে জড়িত লিখা।
উত্তৰঃ ক্ষয়-ক্ষতি যে সাধাৰণতে স্থিৰ সম্পদৰ (মূল্যধনী দ্রব্য) মূল্য হ্রাস হোৱাটো বুজায়। ই এটা গণনাৰ বিষয়। বছৰেকীয় ভিত্তিত ক্ষয়-ক্ষতিৰ গণনা কৰা হয়। ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ গণনাত মুঠ চলকটোৱে মুঠ আয়, মুঠ বিনিয়োগ আদিক ক্ষয় ক্ষতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি লয়। ধৰাহ’ল যে এখন উৎপাদন প্রতিষ্ঠানে এটা যন্ত্ৰত বিনিয়োগ কৰিছে যিটোৱে ১০ বছৰলৈ সেৱা আগবঢ়াব বুলি ভবা হৈছে। প্ৰতি বছৰেই উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত যন্ত্ৰটোৰ ব্যৱহাৰ হোৱা বাবে প্ৰতি বছৰেই তাৰ এক দশমাংশ প্রকৃত মূল্যৰ ক্ষতি হ’ব। গতিকে যন্ত্ৰটো ১০ বছৰৰ পিছত সলনি কৰিবলৈ এক বৃহৎ পৰিমানৰ বিনিয়োগ কৰাতকৈ বছৰি ক্ষয়-ক্ষতিৰ ব্যয়খিনি পূৰণ কৰাহে উচিত হ’ব। এইদৰে মুঠ বিনিয়োগৰ সৈতে ক্ষয়-ক্ষতি জড়িত।

জাতীয় আয় গণনা Class 12 Question Answer

(গ) চমু প্রশ্ন উত্তৰ I প্ৰকাৰৰ : (মূল্যাংক-৪)

১। উপভোক্তাৰ সামগ্ৰী আৰু মূলধনী সামগ্ৰীৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ যিবিলাক দ্ৰব্য উপভোক্তাই তেওঁলোকৰ অভাৱ পূৰণ কৰিবৰ বাবে অন্তিম বা শেষ দ্ৰব্য হিচাপে ক্রয় কৰে, তাক উপভোগ্য দ্রব্য বোলে।

আনহাতে অন্য দ্রব্য সামগ্রী উৎপাদন কৰিবৰ বাবে যিবিলাক দ্রব্য উৎপাদন প্রক্রিয়াত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু যাৰ এক দীঘলীয়া জীৱনকাল আছে সেইবোৰ দ্ৰব্যকে মূলধনী দ্রব্য বোলে।
উপভোগ্য সামগ্ৰীবোৰ অস্থায়ী, মূলধনী দ্ৰব্যবোৰ তুলনামূলকভাৱে স্থায়ী।
উপভোগ্য সামগ্ৰীবোৰ এবাৰ ব্যৱহাৰতে পুনৰবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা নাযায়। কিন্তু মূলধনী দ্রব্যবোৰ উৎপাদন কার্যত বাৰম্বাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।

২। জাতীয় আয় সংক্রান্তত, মজুত আৰু প্ৰৱাহৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ যিবোৰ পৰিমাণৰ জোখ এক নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাৰ বাবে লোৱা হয়, সেই পৰিমাণবোৰেই হ’ল প্রবাহ। যেনে আয়, উৎপাদন, লাভ আদি।
আনহাতে, আন কেতবোৰ পৰিমাণ আছে যিবোৰ প্ৰতিটো সময় বিন্দুৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। যেনে যন্ত্ৰ-পাতিৰ পৰিমাণ, আচবাবৰ পৰিমাণ। এই পৰিমাণবোৰ হ’ব মজুত।
প্রবাহ এক সময়ছোৱাৰ সৈতে জড়িত কিন্তু মজুত সময় বিন্দুৰ সৈতেহে জড়িত।
আকৌ কোনো বিশেষ সময় কালত জুখিব পৰা মজুতৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল প্ৰবাহ। মূলধন প্ৰবাহ্ৰ অন্তর্ভুক্ত হ’ব পাৰে। কিন্তু ই কেৱল মাত্ৰ এটা বছৰৰ বাবেহে অন্তৰ্ভুক্ত হয় যিটো বছৰত তাক নতুনকৈ সংযোগ কৰা হৈছিল।

৩। উৎপাদনৰ চাৰিটা উপাদানৰ নাম আৰু বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ উৎপাদনৰ উপাদান চাৰিটা হ’ল (ক) ভূমি, (খ) শ্রম, (গ) মূলধন, (ঘ) সংগঠন।
বৈশিষ্ট্য: ভূমি প্ৰকৃতিৰ মুক্তদান । ইয়াৰ উৎপাদন খৰচ নাই। ভূমিৰ যোগান অস্থিতিস্থাপক। সকলো ভূমিৰ গুণাগুণৰ তাৰতম্য আছে। ইয়াৰ ভৌগোলিক গতিশীলতা নাই। উৎপাদন কাৰ্যত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ভূমিয়ে খাজনা লাভ কৰে।

শ্রমিকক শ্ৰমৰ পৰা পৃথক কৰিব নোৱাৰি। শ্রম সাঁচি ৰাখিব নোৱাৰি। শ্রমিকৰ দৰ-দাম কৰাৰ ক্ষমতা কম। কামৰ পৰিৱেশ, সময়, অৱসৰ-বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আদিয়ে শ্ৰমৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়। শ্রমিকে শ্রমদানৰ বাবে মজুৰি লাভ কৰে।

মূলধন মানৱসৃষ্ট উপাদান। ইয়াৰ যোগান বৃদ্ধি কৰিব পৰা যায়। সকলো মূলধনেই সম্পদ আৰু উৎপাদনমূলক। মূলধন সঞ্চয়ৰ পৰা সৃষ্টি হয়। উৎপাদন কার্যত অংশগ্ৰহণ কৰা বাবে মূলধনে সুদ লাভ কৰে।

সংগঠকে ভূমি, শ্ৰম আৰু মূলধন সংগ্ৰহ কৰি তিনিওবিধ উপাদানৰ সমন্বয় সাধন কৰি উৎপাদন কার্য সম্ভৱ কৰি তোলে। সংগঠকে অনিশ্চয়তা বহন কৰে আৰু ব্যৱসায়ৰ লভ্যাংশ অর্জন কৰে। সংগঠকে ব্যৱসায়ৰ বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।

8। অপৰিকল্পিত ইনভেন্টৰী গঠন কি ?
উত্তৰ : উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিক্ৰী অপ্রত্যাশিতভাৱে হ্রাস পালে, উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ বিক্ৰী নোহোৱাকৈ থকা দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ অপ্রত্যাশিতভাৱে বৃদ্ধি পায় ইয়াক পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ অপ্রত্যাশিত বৃদ্ধি বোলে ৷ ধৰা হ’ল এটা প্রতিষ্ঠানে 100টা পূৰ্বৱৰ্তী চাৰ্টৰ সৈতে বছৰটো আৰম্ভ কৰিছে। আগন্তুক বৰ্ষটোত প্রতিষ্ঠানখনে 1000 টা চাৰ্ট বিক্ৰীৰ আশা ৰাখিছে। কিন্তু অপ্রত্যাশিতভাবে বছৰটোত চাৰ্টৰ বিক্ৰী যথেষ্ট কম হ’ল। প্রতিষ্ঠানখনে মাত্রা 600 টা চাৰ্টহে বিক্ৰী কৰিবলৈ সক্ষম হ’ল। 400 টা চাৰ্ট বিক্ৰী নোহোৱাকৈ থাকিল। প্রতিষ্ঠানখনে বছৰটোৰ শেষত 400 + 100 – 500 টা চাৰ্ট বিক্ৰী নোহোৱাকৈ ৰাখিব লাগিব। এনেধৰণৰ অপ্রত্যাশিত 400 পর্যন্ত পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ মজুতকে অপৰিকল্পিত পূৰ্বৱৰ্তী দ্ৰব্যৰ বৃদ্ধি বোলা হয়।

৫। ব্যক্তিগত আয় আৰু বেচৰকাৰী আয়ৰ সংজ্ঞা আৰু পাৰ্থক্য লিখা
উত্তৰ : এটা বছৰত এখন দেশৰ ঘৰুৱা খণ্ড আৰু ব্যক্তিগত প্রতিষ্ঠানে ঘৰুৱা অৰ্থনীতি আৰু বিদেশৰ পৰা লাভ কৰা উপাদান আয় আৰু চৰকাৰ আৰু বিদেশৰ পৰা লাভ কৰা হস্তান্তৰিত পৰিশোধৰ সমষ্টিকেই ব্যক্তিগত খণ্ডৰ আয় (Private income) বোলে।
আনহাতে পৰিয়াল আৰু ব্যৱসায় প্রতিষ্ঠানসমূহে যি আয় উপাৰ্জন কৰে সেই আয়েই হ’ল ব্যক্তিগত আয় (Personal income) |
ব্যক্তিগত খণ্ডৰ আয়ৰ ধাৰণা ব্যক্তিগত আয়ৰ ধাৰণাতকৈ বহল। ব্যক্তিগত খণ্ডৰ আয়ৰ পৰা ব্যক্তিগত কোম্পানী বা নিগমৰ নিগুট সঞ্চয় আৰু নিগম কৰ বাদ দিলে ব্যক্তিগত আয় পোৱা যায়। অর্থাৎ ব্যক্তিগত আয় = ব্যক্তিগত খণ্ডৰ আয় – ব্যক্তিগত কোম্পানী বা নিগমৰ নিগুট সঞ্চয় – নিগম কৰ।

৬। উপভোক্তা দৰ সূচক আৰু পাইকাৰী দৰ সূচক্ৰ সংজ্ঞা আৰু পার্থক্য লিখা।
উত্তৰ : উপভোক্তাৰ দৰ সূচক হ’ল উপভোক্তাৰ দ্বাৰা ক্ৰয় কৰা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ দ্ৰব্য সামগ্ৰীৰ দৰ সূচক। এই ক্ষেত্ৰত বিবেচনাধীন দুটা বছৰ হ’ল ভিত্তি বছৰ আৰু চলিত বছৰ। এই দুয়োটা বছৰৰ ব্যয় গণনা কৰি চলিত বছৰৰ ক্ৰয়জনিত ব্যয়ক ভিত্তিবৰ্ষৰ ক্ৰয়জনিত ব্যয়ৰ শতাংক হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয়। এনেদৰে উপভোক্তাৰ দৰ সূচক পাওঁ। আকৌ পাইকাৰী দৰ সূচক কেতবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামগ্ৰীৰ পাইকাৰী দামৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হয়। এইবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত কেঁচা সামগ্ৰী আৰু কৃষি সামগ্ৰী আদিয়েই প্রধান।

৭। বিনিয়োগ কাক বোলে? বিনিয়োগৰ প্ৰধান ভাগবোৰ কি কি লিখা।
উত্তৰঃ উৎপাদক নাই প্রতিষ্ঠানে উৎপাদনী ক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বাবে মূল্যধনৰ পৰিমান বৃদ্ধি কৰিবলৈ বিচাৰে। এটা বছৰত মূলধনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধিকে বিনিয়োগ বোলে। প্রধান ভাগবোৰ—
(ক) স্থিৰ বিনিয়োগ আৰু ‘‘ইন্‌ভেটৰী’ বিনিয়োগ।
(খ) মুঠ বিনিয়োগ আৰু শুদ্ধ বিনিয়োগ।

৮। মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ বৃদ্ধিয়ে দেশৰ কল্যাণ বৃদ্ধি পোৱাটো নুসূচাবও পাৰে বুলি কিয় কোৱা হয় ?
উত্তৰঃ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ বৃদ্ধিয়ে দেশৰ কল্যাণ বৃদ্ধি পোৱাটো নুসূচাবও পাৰে কাৰণ, প্ৰকৃত জাতীয় আয়ৰ বৃদ্ধিকহে বিকাশক দেশখনৰ জনগণৰ কল্যাণৰ সূচক হিচাপে লোৱা হয়। জাতীয় আয়ৰ বৃদ্ধিয়ে চূড়ান্তব্যৱহাৰৰ উদ্দেশ্য দেশখনৰ দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ অধিক পর্যাপ্ততাকে নিৰ্দেশ কৰে।

৯। দৰ সূচক কাক বোলে? দৰ-সূচকবোৰ কি কি ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্যিক ক্ষেত্ৰত সচৰাচৰতে দুটা নিৰ্দিষ্ট সময় বা ভৌগলিক অৱস্থানৰ এটা সাপেক্ষে আনটোৰ ক্ষেত্ৰত কোনো চলকৰ বা পৰস্পৰ সম্পর্কযুক্ত কিছুমান চলৰাশিৰ মানৰ গড় পৰিৱৰ্ত্তন নিৰ্দ্ধাৰণ কৰিবলগীয়া হয়। যি পৰিসাংখ্যিকীয় কৌশলৰ দ্বাৰা এনে পৰিৱৰ্ত্তন নিৰ্দ্ধাৰণ কৰা হয় তাক শূচক সংখ্যা আখ্যা দিয়া হৈছে। সূচকাংক হ’ল এটা সংখ্যা যাৰ সহায়ত এটা নির্দিষ্ট সময় বা স্থান সাপেক্ষে আন এটা সময় বা স্থানত পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত কিছুমান দ্ৰব্যৰ মূল্য, পৰিমাণ আদিৰ তুলনা কৰা হয়। যদি ইয়াক দৰ সাপেক্ষে তুলনা কৰা হয়, তেনেহ’লে সূচকাংকটোক দৰ সূচক বোলে।

দৰ সূচক দুই প্ৰকাৰৰ—(ক) পাইকাৰী মূল্য সূচক (খ) খুচুৰা মূল্য সূচক
পাইকাৰী মূল্য সূচকাংকই কোনো অৰ্থনীতিৰ সাধাৰণ মূল্যস্তৰৰ পৰিৱৰ্ত্তন প্রতিফলন কৰে আৰু খুচুৰা মূল্য সূচকাংকই বেলেগ বেলেগ সামগ্ৰীৰ খুচুৰা মূল্যৰ পৰিৱৰ্ত্তন প্ৰকাশ কৰে।

১০। দেশৰ কল্যাণৰ সূচক হিচাপে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ কেতবোৰ সীমাবদ্ধতা আছে। বাহ্যিকতা ভিত্তিত সেইবোৰৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা।
উত্তৰঃ এখন দেশৰ মূল্যসূচী সঘনাই পৰিৱৰ্ত্তন হোৱাৰ কাৰণে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন নিৰ্ণয়ৰ ক্ষেত্ৰত কিছু সীমাবদ্ধতাৰ সন্মুখীন হোৱা দেখা যায়। মূল্যসূচীৰ পৰিৱৰ্ত্তনৰ কাৰণে উৎপাদনৰ কোনো পৰিৱৰ্ত্তন নোহোৱা অৱস্থাতো ৰাষ্ট্ৰীয় আয়ৰ পৰিৱৰ্ত্তন হ’ব পাৰে। এনে কাৰণত স্থিৰ মূল্যত ৰাষ্ট্ৰীয় আয় নিৰ্ণয় কৰি দেশ একনৰ প্ৰকৃত ৰাষ্ট্ৰীয় আয় নিৰ্ণয়ৰ ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন কৰা হৈছে। মুঠ ঘৰৱা উৎপাদন নিৰ্ণয়ৰ অৰ্থে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা তিনিটা পদ্ধতিৰ ভিতৰত কোনটো পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব তাৰ নিৰ্বাচনক কেন্দ্ৰ কৰিও সমস্যা বা সীমাবদ্ধৰ সৃষ্টি হয়। উপযুক্ত আৰু নিৰ্ভৰশীল তথ্যৰ অভাৱেও মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ শুদ্ধ হিচাব কৰাত সীমাবদ্ধতাৰ সৃষ্টি কৰে। উৎপাদনৰ মুঠ হৰণ ভগনৰ খৰচখিনি নিৰ্দ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰতো সমস্যা আছে। বিশেষকৈ এনে হৰণ ভগনৰ খৰচ কি হাৰত হ’ব তাক লৈ সমস্যাৰ সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়।

জাতীয় আয় গণনা Class 12 Question Answer

(ঘ) দীঘলীয়া প্রশ্ন উত্তৰ : (মূল্যাংক – ৬)

১।  তদ্বি-খণ্ড অর্থনীতি (গৃহস্থ আৰু প্ৰতিষ্ঠান) আয়ৰ চক্ৰীয় প্ৰৱাহ ব্যাখ্যা কৰা ।
উত্তৰঃ অৰ্থনীতিত দুটা খণ্ড পৰিয়াল আৰু প্ৰতিষ্ঠান থাকিলে – উদ্যোগে প্রতিষ্ঠানসমূহ দ্রব্য উৎপাদন কৰে। সেই দ্ৰব্য উৎপাদনত ঘৰুৱা খণ্ডৰ উপাদান যেনে— ভূমি, শ্রম, মূলধন, সংগঠন আদিক কামত খটুৱা হয়। ইয়াৰ বাবদ এই উপাদানসমূহে পাৰিশ্ৰমিক লাভ কৰে। তেওঁলোকে এইদৰে লাভ কৰা উৎপাদন প্রতিষ্ঠানসমূহে উৎপাদন কৰা দ্রব্য সামগ্রী ক্রয় কৰাত ব্যয় কৰে। গতিকে উৎপাদনৰ উপাদানসমূহে পাৰিশ্ৰমিক হিচাপে লাভ কৰা আয়, বস্তু আৰু সেৱাৰ মূল্য হিচাপে পুনৰ উৎপাদন প্রতিষ্ঠানসমূহলৈ ঘূৰি যায়। প্রতিষ্ঠানসমূহে এনেভাৱে দ্রব্য সামগ্ৰী আৰু সেৱা বিক্ৰী কৰি পোৱা ধন পুনৰ সেৱা মূল্য হিচাপে প্ৰদান কৰে। গতিকে জাতীয় আয় চক্ৰাকাৰ গতিৰে উদ্যোগ প্রতিষ্ঠান আৰু ঘৰুৱা খণ্ডৰ মাজত ঘূৰি ফুৰে। ইয়াকে জাতীয় আয়ৰ চক্ৰবৎ প্রবাহ বুলি কোৱা হয়।

যিহেতু দ্ৰব্য সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মূল্য নিৰ্দেশ কৰা একে পৰিমাণ মুদ্ৰাই চক্রাকাৰে ঘূৰি থাকে। গতিকে এটা বছৰত উৎপাদিত দ্রব্য সামগ্ৰীৰ মুঠ মূল্য তিনি ধৰণেৰে জুখিব পাৰি— (i) মুঠ ব্যয় নির্ণয়েৰে, (ii) সকলোবিলাক উৎপাদন প্রতিষ্ঠানে উৎপাদন কৰা দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ মুঠ মূল্য নির্ণয় কৰে, (iii) উৎপাদনৰ উপাদানসমূহক পৰিশোধ কৰা মুঠ আয় নির্ণয়েৰে।