বংগ বিভাজন (১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন Class 9

SEBA Class 10 Social Science History Chapter 1 (Part 1) Solution | Class 10 Social Science History (Part 1) Chapter 1 Question Answer |

নমস্কাৰ! আপুনি দশম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ “ইতিহাস” খণ্ডৰ প্ৰথম অধ্যায়, “বংগ বিভাজন (১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰখিনি বিচাৰিছে। মই পাঠ্যপুথিখনৰ আধাৰত তলত শুদ্ধ আৰু সুন্দৰকৈ প্ৰশ্নোত্তৰখিনি আগবঢ়ালোঁ।

বংগ বিভাজন (১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন

অনুশীলনী

×

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। বংগ বিভাজন কোনগৰাকী ভাইচৰয়ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: বংগ বিভাজন ভাইচৰয় লৰ্ড নেথানিয়েল কাৰ্জনৰ (Lord Nathaniel Curzon) শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল।

২। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কোন তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল।

৩। বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ কোনখন সভাত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯০৫ চনৰ ৭ আগষ্টত কলিকতাৰ কাছিম বজাৰৰ টাউন হলত অনুষ্ঠিত হোৱা এখন বিশাল জনসভাত বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

৪। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন সম্পাদনা কোনে কৰিছিল?
উত্তৰ: স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন ভূপেন্দ্ৰনাথ দত্তই সম্পাদনা কৰিছিল।

৫। বংগদেশত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ নামৰ অনুষ্ঠানটো কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চত বংগদেশত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ নামৰ অনুষ্ঠানটো গঠন হৈছিল।

৬। ‘বেংগল কেমিকেলছ’ নামৰ উদ্যোগ প্রতিষ্ঠানটোৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা কোন আছিল?
উত্তৰ: ‘বেংগল কেমিকেলছ’ নামৰ উদ্যোগ প্রতিষ্ঠানটোৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা আছিল আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়।

৭। কাৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনে ভাৰতীয়ৰ বাবে ‘স্বৰাজ’ বিচাৰি প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰ: দাদাভাই নৌৰজীৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত কলিকতা অধিৱেশনত (১৯০৬) জাতীয় কংগ্ৰেছে ভাৰতীয়ৰ বাবে ‘স্বৰাজ’ বিচাৰি প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল।

৮। বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯১১ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ হৈছিল।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। বংগ বিভাজনে সৃষ্টি কৰা ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা বংগদেশৰ প্ৰধান তিনিটা ভৌগোলিক সংমণ্ডল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: বংগ বিভাজনে সৃষ্টি কৰা ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা বংগদেশৰ প্ৰধান তিনিটা ভৌগোলিক সংমণ্ডল হ’ল – ঢাকা, চট্টগ্রাম আৰু ৰাজশাহী।

২। বংগ বিভাজনৰ অন্তর্নিহিত উদ্দেশ্য কি আছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: লৰ্ড কাৰ্জনে শাসনৰ সুবিধাৰ বাবে বংগ বিভাজনৰ যুক্তি দিছিল যদিও ইয়াৰ আঁৰত এক গভীৰ ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্য লুকাই আছিল। মূল উদ্দেশ্য আছিল হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত বিভেদ সৃষ্টি কৰি বংগৰ জাতীয়তাবাদী আন্দোলনক দুৰ্বল কৰা। ঐক্যবদ্ধ বংগক এক বৃহৎ শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু এই বিভাজনেৰে সেই শক্তিক ভাঙি পেলোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।

৩। বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলনে ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নাম কিয় পাইছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: বংগ বিভাজনৰ পৰিণতি হিচাপে, জনসভাত সংঘবদ্ধভাৱে বিদেশী বস্তু (বিদেশত প্ৰস্তুত কৰা পণ্য) বৰ্জন আৰু স্বদেশী বস্তু (নিজ দেশত ভাৰতীয়ৰ হাতেৰে প্ৰস্তুত কৰা) গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। এই স্বদেশী বস্তুৰ গ্ৰহণ আৰু বিদেশী বস্তু বৰ্জনৰ কাৰ্যসূচীৰ বাবেই এই আন্দোলনটোৱে ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নাম পাইছিল।

৪। স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় শিক্ষালৈ আগবঢ়োৱা বৰঙণিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত ছাত্ৰ সমাজক আন্দোলনৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ বংগ চৰকাৰে ‘কাৰ্লাইল জাননী’ (Carlyle Circular) জাৰি কৰিছিল। ইয়াৰ প্ৰতিবাদত ছাত্ৰসকলে চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান বৰ্জন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে জাতীয় শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আহি পৰে। ফলস্বৰূপে, ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ (১৯০৬) গঠন হয় আৰু ইয়াৰ অধীনত বহুতো জাতীয় বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ‘বংগ জাতীয় মহাবিদ্যালয়’ আৰু ‘বেংগল টেকনিকেল ইনষ্টিটিউট’ অন্যতম আছিল, যিটোৱে ভাৰতত জাতীয় শিক্ষাৰ ভেটি শক্তিশালী কৰিছিল।

৫। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত বংগদেশৰ জাতীয় শিল্পৰ বিকাশ কেনেদৰে হৈছিল?
উত্তৰ: স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ত আত্মশক্তি বিকাশৰ মানসিকতাৰে বংগদেশত জাতীয় শিল্প-কাৰখানা গঢ়ি তোলাৰ এক অনুকূল পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছিল। স্বদেশী সামগ্ৰীৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাত বিভিন্ন কুটিৰ শিল্প যেনে— সূতা কটা কল, তাঁত-শাল, চাবোন, চেনি, জুইশলা আদিৰ কাৰখানা গঢ়ি উঠিছিল। ইয়াৰ লগতে জাতীয় বেংক আৰু বীমা কোম্পানীও স্থাপন হৈছিল। আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ে ‘বেংগল কেমিকেলছ’ আৰু জামছেদজী টাটাই লৌহ শিল্প কাৰখানা স্থাপন কৰিছিল, যিয়ে ভাৰতৰ উদ্যোগ ক্ষেত্ৰত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছিল।

৬। স্বদেশী আন্দোলন দমন কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কি কি আন্দোলনবিৰোধী কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰ: স্বদেশী আন্দোলন দমন কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বিভিন্ন দমনমূলক নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে উদাৰপন্থী নেতাসকলক হাতৰ মুঠিত ৰাখিবলৈ বিভিন্ন উপাধি, পদক আৰু পদ যাচিছিল। আনহাতে, আন্দোলনকাৰীসকলৰ ওপৰত কঠোৰ ব্যৱস্থা লোৱা হৈছিল। ছাত্ৰসকলক আন্দোলনৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ ‘কাৰ্লাইল জাননী’ৰ দৰে নিৰ্দেশনা জাৰি কৰা হৈছিল। চৰকাৰে মুছলমানসকলক বিভাজনৰ সপক্ষে আনিবলৈ ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লাৰ জৰিয়তে মুছলিম লীগ গঠনত উচতনি দিছিল।

৭। স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা ফলাফল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য ফলাফল হ’ল:

• জাতীয় সাহিত্যৰ বিকাশ: আন্দোলনৰ পটভূমিত দেশপ্ৰেমমূলক কবিতা, গীত, নাটক আৰু প্ৰবন্ধই সাহিত্যৰ ভঁৰাল চহকী কৰিছিল।
• জাতীয় শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ: চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান বৰ্জনৰ ফলত বহুতো জাতীয় বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু কাৰিকৰী শিক্ষানুষ্ঠান গঢ় লৈ উঠিছিল।
• স্বদেশী শিল্পৰ উত্থান: বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ ফলত দেশীয় শিল্প-উদ্যোগ, যেনে— বস্ত্ৰ শিল্প, চাবোন, জুইশলা আদিৰ দ্ৰুত বিকাশ হৈছিল।

৮। স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা অৱদান উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান হ’ল:

• গণ-আন্দোলনৰ শিক্ষা: এই আন্দোলনে ভাৰতবাসীক গণ-আন্দোলনৰ জৰিয়তে অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰাৰ ৰাজনৈতিক শিক্ষা দিছিল।
• স্বৰাজৰ দাবী: এই আন্দোলনৰ জৰিয়তেই জাতীয় কংগ্ৰেছে পোনপ্ৰথমে ১৯০৬ চনত ‘স্বৰাজ’ৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল।
• নাৰীৰ অংশগ্ৰহণ: এই আন্দোলনে ভাৰতীয় নাৰীক ৰাজনৈতিক আন্দোলনলৈ উলিয়াই আনিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণে সংগ্ৰামক নতুন শক্তি প্ৰদান কৰিছিল।

চমু টোকা লিখা:

(১) কবিগুৰু ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ:
স্বদেশী আন্দোলনত কবিগুৰু ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ভূমিকা আছিল অপৰিসীম। তেওঁ তেওঁৰ লেখনী আৰু গীতৰ জৰিয়তে বংগবাসীক একত্ৰিত হ’বলৈ আহ্বান জনাইছিল। বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হোৱাৰ দিনা তেওঁৰ আহ্বানতে ‘ৰাখীবন্ধন’ উৎসৱ পালন কৰি হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত সম্প্ৰীতিৰ এনাজৰী সুদৃঢ় কৰা হৈছিল। তেওঁৰ “আমাৰ সোনাৰ বাংলা” গীতটোৱে পিছলৈ বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। জাতীয় শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

(২) মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল (ভগিনী নিবেদিতা):
আয়াৰলেণ্ডত জন্মগ্ৰহণ কৰা মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল, যি স্বামী বিবেকানন্দৰ শিষ্যা আৰু ভগিনী নিবেদিতা নামেৰে পৰিচিত, স্বদেশী আন্দোলনৰ এক অন্যতম প্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক জাতীয় আন্দোলনত জঁপিয়াই পৰিবলৈ আৰু দেশীয় শিল্পৰ জৰিয়তে স্বনিৰ্ভৰশীল হ’বলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। তেওঁ অবনীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ‘বংগ মাতা’ ছবিখনক ‘ভাৰত মাতা’ ৰূপে তুলি ধৰি জাতীয় চেতনা জাগ্ৰত কৰাত সহায় কৰিছিল। ব্ৰিটিছসকলে তেওঁক ইংৰাজৰ অন্যতম দুৰ্দান্ত আৰু বিপজ্জনক বিৰোধী বুলি গণ্য কৰিছিল।

(৩) নবাব ছলিমউল্লা:
ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লা বংগ বিভাজনৰ সময়ৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি আছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক ব্যৱহাৰ কৰি পূৰ্ব বংগৰ মুছলমানসকলক বিভাজনৰ সপক্ষে আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। লৰ্ড কাৰ্জনে তেওঁক কম সুদত এক বৃহৎ পৰিমাণৰ ঋণ দি হাত কৰিছিল। ছলিমউল্লাৰ নেতৃত্বতে ১৯০৬ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত ঢাকাত ‘সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম লীগ’ নামৰ ৰাজনৈতিক দলটোৰ জন্ম হৈছিল, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰতি মুছলমানসকলৰ আনুগত্য বৃদ্ধি কৰা আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা।