মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম – দশম শ্ৰেণীৰ ইতিহাস

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :

১। মহাত্মা গান্ধীৰ কেতিয়া জন্ম হৈছিল?

উত্তৰ: ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত।

২। সত্যগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে কোন দেশত পোনপ্ৰথমে প্ৰয়োগ কৰিছিল?

উত্তৰ: দক্ষিণ আফ্ৰিকাত।

৩। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিয় ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল?

উত্তৰ: ১৯১৯ চনৰ জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত।

৪। কাৰ কাৰ নেতৃত্বত ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল?

উত্তৰ: মৌলানা চৌকত আলী আৰু মহম্মদ আলীৰ (আলী ভাতৃদ্বয়) নেতৃত্বত।

৫। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত।

৬। কেনে পৰিস্থিতিত লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯২৮ চনত চাইমন কমিছনৰ বিৰুদ্ধে কৰা প্ৰতিবাদৰ সময়ত পুলিচৰ লাঠী চালনাত গুৰুতৰভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল।

৭। কেতিয়া আৰু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ কোনখন অধিবেশনত ভাৰতীয়সকলৰ মূল দাবী হিচাপে পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী উত্থাপন কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯২৯ চনৰ লাহোৰ অধিবেশনত।

৮। গান্ধীজীয়ে সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডিৰ সাগৰ পাৰলৈ লোন আইন ভংগ কৰিবলৈ গৈছিল। সবৰমতী আশ্ৰম আৰু ডাণ্ডিৰ মাজত দূৰত্ব কিমান?

উত্তৰ: ৩৮৫ কিলোমিটাৰ (প্ৰায় ২৪১ মাইল)।

৯। সীমান্ত গান্ধী নামেৰে কাক জনা যায়?

উত্তৰ: খান আব্দুল গফৰ খাঁক।

১০। লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কোনে কংগ্ৰেছক এককভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল?

উত্তৰ: মহাত্মা গান্ধীয়ে।

১১। ১৯৩২ চনত সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম কি আছিল?

উত্তৰ: ৰামছে মেকডোনাল্ড।

১২। কোনটো আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত গান্ধীজীয়ে ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ শ্লোগান দিছিল?

উত্তৰ: ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত (১৯৪২ চন)।

১৩। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?

উত্তৰ: ৰাস বিহাৰী বসু (টোকা: পিছলৈ সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ইয়াৰ নেতৃত্ব লৈ ইয়াক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল)।

১৪। ‘মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম’— এই বিখ্যাত বাণীটো কোন ভাৰতীয় নেতাৰ আছিল?

উত্তৰ: নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ।

১৫। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমাৰেখাক কি নামেৰে জনা যায়?

উত্তৰ: ৰেডক্লিফ ৰেখা (Radcliffe Line)।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :

১। সত্যগ্ৰহ বুলিলে কি বুজা? যি তিনিটা স্থানীয় বিবাদৰ ক্ষেত্ৰত গান্ধীয়ে সত্যগ্ৰহ প্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল সেই তিনিটাৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত ৰূপত লিখা।

উত্তৰ: সত্যগ্ৰহ হ’ল সত্যৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আৰু অহিংসাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা এক আধ্যাত্মিক আৰু নৈতিক প্ৰতিবাদ। গান্ধীজীৰ মতে ই দুৰ্বলৰ অস্ত্ৰ নহয়, বৰঞ্চ ই আছিল আত্মিক শক্তিৰ প্ৰকাশ।

গান্ধীজীয়ে ভাৰতত প্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰা তিনিটা স্থানীয় সত্যগ্ৰহ হ’ল—

(ক) চম্পাৰণ সত্যগ্ৰহ (১৯১৭): বিহাৰৰ চম্পাৰণৰ নীল খেতিয়কসকলক ব্ৰিটিছৰ শোষণৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ এই আন্দোলন কৰিছিল।

(খ) খেড়া সত্যগ্ৰহ (১৯১৮): গুজৰাটৰ খেড়া জিলাৰ কৃষকসকলৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত খাজনা ৰেহাইৰ দাবীত এই আন্দোলন কৰিছিল।

(গ) আহমেদাবাদৰ মিল ধৰ্মঘট (১৯১৮): আহমেদাবাদৰ কপাহ কলৰ শ্ৰমিকসকলৰ মজুৰি বৃদ্ধিৰ দাবীত গান্ধীজীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অনশন কৰিছিল।

২। ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলন কিয় আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰ: প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত তুৰস্কৰ পৰাজয়ৰ পিছত ব্ৰিটিছে তুৰস্কৰ চুলতান বা খলিফাক অপমানজনক চৰ্ত জাপি দিছিল। খলিফাক মুছলমানসকলে তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় গুৰু বুলি গণ্য কৰিছিল। খলিফাৰ মৰ্যাদা আৰু তুৰস্কৰ সাম্ৰাজ্য অটুট ৰখাৰ দাবীত ভাৰতীয় মুছলমানসকলে আলী ভাতৃদ্বয়ৰ নেতৃত্বত যি আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল তাকে খিলাফৎ আন্দোলন বোলা হয়। গান্ধীজীয়ে হিন্দু-মুছলমানৰ একতাৰ বাবে এই আন্দোলনক সমৰ্থন জনাইছিল।

৩। ১৯২০-২২ চনত গান্ধীজীয়ে কিয় অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল? ইয়াৰ কাৰ্যসূচী কি আছিল? গান্ধীজীয়ে কিয় এই আন্দোলন বন্ধ কৰিছিল?

উত্তৰ: আৰম্ভণিৰ কাৰণ: ৰাওলাট আইনৰ বিৰোধিতা, জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদ আৰু খিলাফৎ সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে গান্ধীজীয়ে অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল।

কাৰ্যসূচী: (১) চৰকাৰী উপাধি আৰু পদক ত্যাগ কৰা, (২) চৰকাৰী স্কুল-কলেজ আৰু আদালত বৰ্জন কৰা, (৩) বিদেশী পণ্য বৰ্জন আৰু স্বদেশী বস্তুৰ ব্যৱহাৰ, (৪) খাজনা বন্ধ কৰা আদি।

বন্ধ কৰাৰ কাৰণ: ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৌৰীচৌৰাত উত্তেজিত জনতাই এটা পুলিচ থানাত জুই লগাই ২২ জন পুলিচক হত্যা কৰিছিল। আন্দোলনটোৱে হিংসাত্মক ৰূপ লোৱা দেখি অহিংসাত বিশ্বাসী গান্ধীজীয়ে আন্দোলনটো বন্ধ কৰি দিছিল।

৪। আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল? এই আন্দোলনৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি আছিল?

উত্তৰ: মূল লক্ষ্য: ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ পৰা পূৰ্ণ স্বৰাজ লাভ কৰা আৰু চৰকাৰৰ অন্যায় আইনসমূহ (বিশেষকৈ লোন আইন) ভংগ কৰা।

মূল বৈশিষ্ট্য: (১) গান্ধীজীৰ বিখ্যাত ডাণ্ডি যাত্ৰাৰ জৰিয়তে লোন আইন ভংগ কৰি এই আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল। (২) এই আন্দোলনত মহিলাসকলে বৃহৎ সংখ্যাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। (৩) বিদেশী কাপোৰ আৰু নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ দোকানৰ সন্মুখত পিকেটিং কৰা হৈছিল। (৪) উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তত খান আব্দুল গফৰ খাঁৰ নেতৃত্বত ‘খুদাই খিদমতগাৰ’সকলে সক্ৰিয় ভূমিকা লৈছিল।

৫। কি পৰিস্থিতিত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল? ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত এই আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীক তুমি মাইলৰ খুঁটি হিচাপে সাব্যস্ত কৰিব খোজানে? তোমাৰ মতামতৰ সমৰ্থনত যুক্তি দিয়া।

উত্তৰ: পৰিস্থিতি: ক্ৰিপছ মিছনৰ ব্যৰ্থতা, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতৰ আৰ্থিক দুৰৱস্থা আৰু জাপানৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ আশংকাই ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ পটভূমি ৰচনা কৰিছিল।

মতামত: হয়, ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি।

যুক্তি: (১) ই আছিল ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয়ৰ অন্তিম আৰু আটাইতকৈ শক্তিশালী গণ-আন্দোলন। (২) গান্ধীজীৰ ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ শ্লোগানে সমগ্ৰ দেশবাসীক একত্ৰিত কৰিছিল। (৩) চৰকাৰে নেতাসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছতো জনসাধাৰণে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে আন্দোলন চলাই গৈছিল। (৪) এই আন্দোলনে ব্ৰিটিছক বুজাই দিছিল যে ভাৰতীয়ৰ সন্মতি অবিহনে তেওঁলোকে আৰু বেছিদিন ভাৰত শাসন কৰিব নোৱাৰে।

৬। ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনীৰ বিষয়ে এটা চমু টোকা লিখা।

উত্তৰ: ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনী (INA) বা আজাদ হিন্দ ফৌজৰ ধাৰণাটো প্ৰথমতে কেপ্তেইন মোহন সিঙে আগবঢ়াইছিল আৰু ৰাস বিহাৰী বসুৱে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। কিন্তু সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ইয়াৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত ই এক শক্তিশালী বাহিনীত পৰিণত হয়। তেওঁ ছিংগাপুৰত আজাদ হিন্দ চৰকাৰ গঠন কৰে। ‘জয় হিন্দ’ আৰু ‘দিল্লী চলো’ শ্লোগানেৰে এই বাহিনীয়ে ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰি ভাৰতৰ সীমান্তত প্ৰৱেশ কৰিছিল। যদিও সামৰিকভাৱে তেওঁলোক সফল নহ’ল, তথাপিও তেওঁলোকৰ দেশপ্ৰেমে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত স্বাধীনতাৰ স্পৃহা তীব্ৰতৰ কৰি তুলিছিল।\

২. ধাৰণাভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Concept-based Q&A)

১। প্ৰশ্ন: গান্ধীজীৰ ‘অহিংসা’ (Non-violence) ধাৰণাটো কি আছিল?

উত্তৰ: গান্ধীজীৰ মতে অহিংসা কেৱল শাৰীৰিক হিংসাৰ অনুপস্থিতি নহয়, ই হ’ল শত্ৰুৰ প্ৰতিও মনত ঘৃণা ভাৱ নৰখা আৰু প্ৰেমৰ জৰিয়তে শত্ৰুৰ হৃদয় জয় কৰা।

২। প্ৰশ্ন: ৰাওলাট আইনক (Rowlatt Act) কিয় ‘কলা আইন’ বোলা হৈছিল?

উত্তৰ: কাৰণ এই আইনৰ দ্বাৰা চৰকাৰে যিকোনো ব্যক্তিক বিনা বিচাৰে কাৰাগাৰত আৱদ্ধ কৰি ৰখাৰ ক্ষমতা লাভ কৰিছিল, যিটো আছিল মানৱ অধিকাৰৰ পৰিপন্থী।

৩। প্ৰশ্ন: জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ: এই নৃশংস ঘটনাই ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ উদঙাই দিছিল আৰু ভাৰতীয়সকলক ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে অধিক একত্ৰিত কৰিছিল।

৪। প্ৰশ্ন: গান্ধী-আৰউইন চুক্তিৰ (Gandhi-Irwin Pact) মূল কথা কি আছিল?

উত্তৰ: এই চুক্তিৰ জৰিয়তে কংগ্ৰেছে আইন অমান্য আন্দোলন স্থগিত ৰাখিবলৈ আৰু দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত অংশ ল’বলৈ সন্মত হৈছিল।

৫। প্ৰশ্ন: ‘পুনা চুক্তি’ (Poona Pact) কাৰ কাৰ মাজত হৈছিল?

উত্তৰ: মহাত্মা গান্ধী আৰু ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰৰ মাজত (১৯৩২ চন)।

৬। প্ৰশ্ন: ক্ৰিপছ মিছন (Cripps Mission) কিয় ব্যৰ্থ হৈছিল?

উত্তৰ: কাৰণ ই ভাৰতক পূৰ্ণ স্বাধীনতাৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল ‘ডমিনিয়ন ষ্টেটাছ’ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল, যিটো কংগ্ৰেছে গ্ৰহণ কৰা নাছিল।

৭। প্ৰশ্ন: ‘আগষ্ট বিপ্লৱ’ বুলিলে কোনটো আন্দোলনক বুজায়?

উত্তৰ: ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনক।

৮। প্ৰশ্ন: মাউণ্টবেটেন পৰিকল্পনাৰ (Mountbatten Plan) মূল উদ্দেশ্য কি আছিল?

উত্তৰ: ভাৰতক বিভাজন কৰি ভাৰত আৰু পাকিস্তান নামৰ দুখন পৃথক ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰা।

৯। প্ৰশ্ন: গান্ধীজীয়ে কিয় লোন বা নিমখক আন্দোলনৰ আহিলা হিচাপে বাছি লৈছিল?

উত্তৰ: কাৰণ নিমখ আছিল ধনী-দুখীয়া নিৰ্বিশেষে সকলোৰে বাবে এক অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰী আৰু ইয়াৰ ওপৰত লগোৱা কৰে সকলোকে প্ৰভাৱিত কৰিছিল।

১০। প্ৰশ্ন: ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭-ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দফা লিখা।

উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰত আৰু পাকিস্তান নামৰ দুখন স্বাধীন ডমিনিয়ন গঠন কৰা হ’ব।

৩. বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Previous Year Q&A)

১। প্ৰশ্ন: জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড কেতিয়া হৈছিল? (HSLC 2015)

উত্তৰ: ১৯১৯ চনৰ ১৩ এপ্ৰিলত।

২। প্ৰশ্ন: ডাণ্ডি যাত্ৰা কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল? (HSLC 2016)

উত্তৰ: ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চত।

৩। প্ৰশ্ন: ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল? (HSLC 2017)

উত্তৰ: ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত।

৪। প্ৰশ্ন: চাইমন কমিছন ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল? (HSLC 2018)

উত্তৰ: ১৯২৮ চনত।

৫। প্ৰশ্ন: গান্ধী-আৰউইন চুক্তি কেতিয়া স্বাক্ষৰিত হৈছিল? (HSLC 2019)

উত্তৰ: ১৯৩১ চনৰ ৫ মাৰ্চত।

৬। প্ৰশ্ন: ‘হৰিজন’ নামৰ সাপ্তাহিক পত্ৰিকাখন কোনে প্ৰকাশ কৰিছিল? (HSLC 2020)

উত্তৰ: মহাত্মা গান্ধীয়ে।

৭। প্ৰশ্ন: কেবিনেট মিছন ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল? (HSLC 2021)

উত্তৰ: ১৯৪৬ চনত।

৮। প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ শেষৰজন ভাইচৰয় কোন আছিল? (HSLC 2022)

উত্তৰ: লৰ্ড মাউণ্টবেটেন।

৯। প্ৰশ্ন: ‘স্বৰাজ মোৰ জন্মগত অধিকাৰ’— এই উক্তিটো কাৰ? (HSLC 2014)

উত্তৰ: বাল গংগাধৰ তিলকৰ।

১০। প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল? (HSLC 2023)

উত্তৰ: জৱাহৰলাল নেহৰু।

. ২০ টা বহু বিকল্পী প্ৰশ্নোত্তৰ (20 MCQ Q&A)

১। গান্ধীজীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ কেতিয়া উভতি আহিছিল?

(ক) ১৯১৪ (খ) ১৯১৫ (গ) ১৯১৬ (ঘ) ১৯১৭

উত্তৰ: (খ) ১৯১৫

২। ৰাওলাট আইন কেতিয়া পাছ হৈছিল?

(ক) ১৯১৭ (খ) ১৯১৮ (গ) ১৯১৯ (ঘ) ১৯২০

উত্তৰ: (গ) ১৯১৯

৩। জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ সময়ত পঞ্জাৱৰ সামৰিক শাসক কোন আছিল?

(ক) লৰ্ড কাৰ্জন (খ) জেনেৰেল ডায়াৰ (গ) লৰ্ড আৰউইন (ঘ) লৰ্ড মাউণ্টবেটেন

উত্তৰ: (খ) জেনেৰেল ডায়াৰ

৪। অসহযোগ আন্দোলনৰ প্ৰস্তাৱ কংগ্ৰেছৰ কোনখন অধিবেশনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?

(ক) নাগপুৰ (খ) কলিকতা (গ) বোম্বাই (ঘ) মাদ্ৰাজ

উত্তৰ: (খ) কলিকতা (বিশেষ অধিবেশন, ১৯২০)

৫। ‘স্বৰাজ দল’ কোনে গঠন কৰিছিল?

(ক) গান্ধীজী (খ) মতিলাল নেহৰু আৰু চি. আৰ. দাস (গ) জৱাহৰলাল নেহৰু (ঘ) সুভাষ বসু

উত্তৰ: (খ) মতিলাল নেহৰু আৰু চি. আৰ. দাস

৬। চাইমন কমিছনত কিমানজন ভাৰতীয় সদস্য আছিল?

(ক) ১ জন (খ) ২ জন (গ) ৩ জন (ঘ) এজনো নাছিল

উত্তৰ: (ঘ) এজনো নাছিল

৭। গান্ধীজীয়ে ডাণ্ডিত কেতিয়া লোন আইন ভংগ কৰিছিল?

(ক) ১২ মাৰ্চ (খ) ৫ এপ্ৰিল (গ) ৬ এপ্ৰিল (ঘ) ১৩ এপ্ৰিল

উত্তৰ: (গ) ৬ এপ্ৰিল (১৯৩০)

৮। প্ৰথম ঘূৰণীয়া মেজমেল ক‘ত অনুষ্ঠিত হৈছিল?

(ক) দিল্লী (খ) লণ্ডন (গ) পেৰিছ (ঘ) নিউয়ৰ্ক

উত্তৰ: (খ) লণ্ডন

৯। ‘ব্যক্তিগত সত্যগ্ৰহ’ৰ প্ৰথম সত্যগ্ৰহী কোন আছিল?

(ক) জৱাহৰলাল নেহৰু (খ) বিনোৱা ভাৱে (গ) চৰ্দাৰ পেটেল (ঘ) সৰোজিনী নাইডু

উত্তৰ: (খ) বিনোৱা ভাৱে

১০। ক্ৰিপছ মিছনক কোনে ‘ব্যৰ্থ হোৱা বেংকৰ পিছৰ তাৰিখৰ চেক’ বুলিছিল?

(ক) নেহৰু (খ) গান্ধীজী (গ) জিন্নাহ (ঘ) পেটেল

উত্তৰ: (খ) গান্ধীজী

১১। ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত অসমৰ কোনগৰাকী মহিলাই শ্বহীদ হৈছিল?

(ক) কনকলতা বৰুৱা (খ) পুষ্পলতা দাস (গ) চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী (ঘ) ভোগেশ্বৰী ফুকননী

উত্তৰ: (ক) কনকলতা বৰুৱা

১২। ‘সীমান্ত গান্ধী’ৰ সংগঠনটোৰ নাম কি আছিল?

(ক) আজাদ হিন্দ ফৌজ (খ) খুদাই খিদমতগাৰ (গ) স্বৰাজ দল (ঘ) মুছলিম লীগ

উত্তৰ: (খ) খুদাই খিদমতগাৰ

১৩। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ সময়ত ব্ৰিটেইনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল?

(ক) উইনষ্টন চাৰ্চিল (খ) ক্লিমেণ্ট এটলী (গ) ৰামছে মেকডোনাল্ড (ঘ) মাৰ্গাৰেট থেচাৰ

উত্তৰ: (খ) ক্লিমেণ্ট এটলী

১৪। ‘প্ৰত্যক্ষ দাবী দিৱস’ (Direct Action Day) মুছলিম লীগে কেতিয়া পালন কৰিছিল?

(ক) ১৬ আগষ্ট, ১৯৪৬ (খ) ১৫ আগষ্ট, ১৯৪৭ (গ) ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৩০ (ঘ) ৮ আগষ্ট, ১৯৪২

উত্তৰ: (ক) ১৬ আগষ্ট, ১৯৪৬

১৫। ভাৰতৰ লৌহ মানৱ (Iron Man of India) বুলি কাক কোৱা হয়?

(ক) মহাত্মা গান্ধী (খ) জৱাহৰলাল নেহৰু (গ) চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল (ঘ) বি. আৰ. আম্বেদকাৰ

উত্তৰ: (গ) চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

১৬। গান্ধীজীৰ ৰাজনৈতিক গুৰু কোন আছিল?

(ক) বাল গংগাধৰ তিলক (খ) গোপাল কৃষ্ণ গোখলে (গ) দাদাভাই নৌৰজী (ঘ) ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ

উত্তৰ: (খ) গোপাল কৃষ্ণ গোখলে

১৭। ‘ইণ্ডিয়ান ইণ্ডিপেণ্ডেন্স লীগ’ কোনে গঠন কৰিছিল?

(ক) সুভাষ বসু (খ) ৰাস বিহাৰী বসু (গ) জৱাহৰলাল নেহৰু (ঘ) মহাত্মা গান্ধী

উত্তৰ: (খ) ৰাস বিহাৰী বসু

১৮। কোনখন আইনৰ দ্বাৰা ভাৰতত দ্বৈত শাসন (Diarchy) প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?

(ক) ১৯০৯ চনৰ আইন (খ) ১৯১৯ চনৰ আইন (গ) ১৯৩৫ চনৰ আইন (ঘ) ১৯৪৭ চনৰ আইন

উত্তৰ: (খ) ১৯১৯ চনৰ আইন

১৯। গান্ধীজীয়ে ‘কেচৰ-ই-হিন্দ’ উপাধি কিয় ত্যাগ কৰিছিল?

(ক) ৰাওলাট আইনৰ বাবে (খ) অসহযোগ আন্দোলনৰ বাবে (গ) জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে (ঘ) চৌৰীচৌৰা ঘটনাৰ বাবে

উত্তৰ: (গ) জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে

২০। ভাৰতৰ সংবিধান কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হৈছিল?

(ক) ১৫ আগষ্ট, ১৯৪৭ (খ) ২৬ নৱেম্বৰ, ১৯৪৯ (গ) ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৫০ (ঘ) ৩০ জানুৱাৰী, ১৯৪৮

উত্তৰ: (গ) ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৫০

অনুশীলনী

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। মহাত্মা গান্ধীৰ কেতিয়া জন্ম হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম হৈছিল।

২। সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে কোন দেশত পোনপ্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল?
উত্তৰ: সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে দক্ষিণ আফ্রিকাত পোনপ্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল।

৩। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিয় ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯১৯ চনৰ জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰদান কৰা ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল।

৪। কাৰ কাৰ নেতৃত্বত ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল?
উত্তৰ: মৌলানা চৌকত আলি আৰু মহম্মদ আলিৰ নেতৃত্বত ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল।

৫। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল।

৬। কেনে পৰিস্থিতিত লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯২৮ চনত ছাইমন কমিছনৰ বিৰুদ্ধে লাহোৰত হোৱা এক প্ৰতিবাদী সমদলৰ নেতৃত্ব দিওঁতে পুলিচৰ লাঠিচালনাত গুৰুতৰভাৱে আহত হৈ লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল।

৭। কেতিয়া আৰু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ কোনখন অধিৱেশনত ভাৰতীয়সকলৰ মূল দাবী হিচাপে পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী উত্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯২৯ চনত লাহোৰত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী উত্থাপন কৰা হৈছিল।

৮। গান্ধীজীয়ে সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডিৰ সাগৰ পাৰলৈ লোন আইন ভংগ কৰিবলৈ গৈছিল। সবৰমতী আশ্ৰম আৰু ডাণ্ডিৰ মাজত দূৰত্ব কিমান?
উত্তৰ: সবৰমতী আশ্ৰম আৰু ডাণ্ডিৰ মাজৰ দূৰত্ব আছিল প্ৰায় ৩৮৫ কিলোমিটাৰ (২৪০ মাইল)।

৯। সীমান্ত গান্ধী নামেৰে কাক জনা যায়?
উত্তৰ: খান আব্দুল গফুৰ খানক সীমান্ত গান্ধী নামেৰে জনা যায়।

১০। লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কোনে কংগ্ৰেছক এককভাবে প্রতিনিধিত্ব কৰিছিল?
উত্তৰ: লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত মহাত্মা গান্ধীয়ে কংগ্ৰেছক এককভাবে প্রতিনিধিত্ব কৰিছিল।

১১। ১৯৩২ চনত সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰ: ১৯৩২ চনত সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম আছিল ৰামছে মেকডোনাল্ড।

১২। কোনটো আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত গান্ধীজীয়ে ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ শ্লোগান দিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত গান্ধীজীয়ে ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ শ্লোগান দিছিল।

১৩। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?
উত্তৰ: আজাদ হিন্দ ফৌজৰ ধাৰণাটো প্ৰথমে কেপ্টেইন মোহন সিঙে পোষণ কৰিছিল যদিও ইয়াক পুনৰ্গঠন কৰি শক্তিশালী ৰূপ দিছিল নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে। সেয়ে সুভাষ চন্দ্ৰ বসুক ইয়াৰ প্ৰকৃত প্ৰতিষ্ঠাপক বুলি কোৱা হয়।

১৪। ‘মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম’ এই বিখ্যাত বাণীটো কোন ভাৰতীয় নেতাৰ আছিল?
উত্তৰ: এই বিখ্যাত বাণীটো নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ আছিল।

১৫। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমাৰেখাক কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰ: ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমাৰেখাক ৰেডক্লিফ ৰেখা (Radcliffe Line) নামেৰে জনা যায়।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। সত্যাগ্রহ বুলিলে কি বুজা? যি তিনিটা স্থানীয় বিবাদৰ ক্ষেত্রত গান্ধীয়ে সত্যাগ্রহক প্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল সেই তিনিটাৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত ৰূপত লিখা।
উত্তৰ: ‘সত্যাগ্ৰহ’ শব্দটো ‘সত্য’ আৰু ‘আগ্রহ’ এই দুটা শব্দৰ পৰা সৃষ্টি হৈছে, যাৰ অৰ্থ ‘সত্যৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহ’। গান্ধীজীৰ মতে, ই এক আধ্যাত্মিক আন্দোলন আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে অহিংসাৰে কৰা এক দৃঢ় প্ৰতিবাদ।
গান্ধীজীয়ে ভাৰতত পোনপ্ৰথমে তিনিটা স্থানীয় বিবাদত সত্যাগ্রহক সফলতাৰে প্ৰয়োগ কৰিছিল:

• চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ (১৯১৭): বিহাৰৰ চম্পাৰণত ইংৰাজ ভূস্বামীসকলে খেতিয়কসকলক তেওঁলোকৰ মাটিৰ এক নিৰ্দিষ্ট অংশত নীল খেতি কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকক উচিত মূল্য দিয়া নাছিল। গান্ধীজীয়ে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে অহিংস প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে আৰু চৰকাৰক কৃষকৰ দাবী মানি ল’বলৈ বাধ্য কৰায়।
• আহমেদাবাদৰ মিল শ্ৰমিকৰ আন্দোলন (১৯১৮): গুজৰাটৰ আহমেদাবাদত মিল মালিকসকলে প্লেগ মহামাৰীৰ সময়ত দিয়া বানচ বন্ধ কৰিব খোজাত শ্ৰমিকসকলে প্ৰতিবাদ কৰে। গান্ধীজীয়ে শ্ৰমিকসকলক নেতৃত্ব দি অনশনত বহে আৰু মালিকসকলক মজুৰি বৃদ্ধি কৰিবলৈ সন্মত কৰায়।
• খেড়া সত্যাগ্ৰহ (১৯১৮): গুজৰাটৰ খেড়া জিলাত শস্য নষ্ট হোৱাৰ পিছতো চৰকাৰে কৃষকসকলৰ ওপৰত অত্যাধিক ৰাজহ আৰোপ কৰিছিল। গান্ধীজীয়ে কৃষকসকলক ৰাজহ নিদিবলৈ আহ্বান জনায় আৰু অৱশেষত চৰকাৰে কেৱল সক্ষম কৃষকৰ পৰাহে ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ মান্তি হয়।

২। ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলন কিয় আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত তুৰস্কৰ পৰাজয়ৰ পিছত, ব্ৰিটিছ আৰু মিত্ৰশক্তিয়ে তুৰস্কৰ চুলতানক ক্ষমতাচ্যুত কৰে। বিশ্বৰ মুছলমানসকলে তুৰস্কৰ চুলতানক তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় মুৰব্বী বা ‘খলিফা’ হিচাপে গণ্য কৰিছিল। খলিফাৰ এই অপমানত ভাৰতৰ মুছলমানসকল ক্ষুব্ধ হৈ পৰে আৰু খলিফাৰ পূৰ্বৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই অনাৰ দাবীত মৌলানা চৌকত আলি আৰু মহম্মদ আলিৰ নেতৃত্বত খিলাফৎ আন্দোলন আৰম্ভ কৰে। গান্ধীজীয়ে এই আন্দোলনক হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত একতা স্থাপনৰ এক সোণালী সুযোগ হিচাপে গণ্য কৰিছিল আৰু ইয়াক পূৰ্ণ সমৰ্থন জনাইছিল।

৩। ১৯২০-২২ চনত গান্ধীজীয়ে কিয় অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল? ইয়াৰ কাৰ্যসূচী কি আছিল? গান্ধীজীয়ে কিয় এই আন্দোলন বন্ধ কৰিছিল?
উত্তৰ:

• আৰম্ভণিৰ কাৰণ: জালিৱানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড, ৰাওলাট আইনৰ দৰে দমনমূলক আইন, আৰু খিলাফৎৰ বিষয়টোৱে ভাৰতীয়সকলক ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল। গান্ধীজীয়ে উপলব্ধি কৰিছিল যে ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসন ভাৰতীয়সকলৰ সহযোগিতাৰ ওপৰতহে চলি আছে। সেয়ে, এই সহযোগিতা বন্ধ কৰিলে ব্ৰিটিছ শাসন ভাঙি পৰিব বুলি ভাবি তেওঁ ১৯২০ চনত অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰে।
• কাৰ্যসূচী: ইয়াৰ কাৰ্যসূচীৰ দুটা দিশ আছিল— ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক।
  • নেতিবাচক কাৰ্যসূচী: চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান, আদালত, বিধান পৰিষদ বৰ্জন কৰা; বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জন কৰা; আৰু চৰকাৰী উপাধি আৰু পদ ত্যাগ কৰা।
  • ইতিবাচক কাৰ্যসূচী: স্বদেশী সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ, জাতীয় বিদ্যালয় স্থাপন, খাদীৰ প্ৰচলন, হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত একতা স্থাপন, আৰু অস্পৃশ্যতা দূৰীকৰণ।
• আন্দোলন বন্ধৰ কাৰণ: ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৌৰীচৌৰাত এদল উত্তেজিত জনতাই পুলিচ চকীত অগ্নিসংযোগ কৰে, যাৰ ফলত ২২জন পুলিচ কৰ্মীৰ মৃত্যু হয়। এই হিংসাত্মক ঘটনাই গান্ধীজীক মৰ্মাহত কৰে, কাৰণ তেওঁৰ আন্দোলনৰ মূল ভিত্তি আছিল অহিংসা। সেয়ে, তেওঁ আন্দোলনটো বন্ধ কৰি দিয়ে।

৪। আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল? এই আন্দোলনৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি আছিল?
উত্তৰ:

• মূল লক্ষ্য: আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য আছিল ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ বা সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা লাভ কৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ দমনমূলক আইনসমূহ শান্তিপূৰ্ণভাৱে অমান্য কৰি প্ৰশাসন ব্যৱস্থাক অচল কৰি তোলাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।
• মূল বৈশিষ্ট্য:
  • দাণ্ডি যাত্ৰা: এই আন্দোলনৰ আৰম্ভণি হৈছিল গান্ধীজীৰ বিখ্যাত দাণ্ডি যাত্ৰাৰে (১৯৩০), য’ত তেওঁ সাগৰৰ পাৰত লোণ তৈয়াৰ কৰি ব্ৰিটিছৰ লোণ আইন ভংগ কৰিছিল।
  • ব্যাপক অংশগ্ৰহণ: এই আন্দোলনত কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ব্যাপকভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
  • কৰ বৰ্জন: বিভিন্ন ঠাইত কৃষকসকলে মাটিৰ খাজনা দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।
  • অহিংসা: হিংসাত্মক ঘটনা সত্ত্বেও আন্দোলনটো মূলতঃ অহিংস নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চলিছিল।

৫। কি পৰিস্থিতিত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল? ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত এই আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীক তুমি মাইলৰ খুঁটি হিচাপে সাব্যস্ত কৰিব খোজানে? তোমাৰ মতামতৰ সমৰ্থনত যুক্তি দিয়া।
উত্তৰ:

• পৰিস্থিতি: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ক্ৰিপছ মিছনৰ (১৯৪২) ব্যৰ্থতা আৰু ভাৰতক পূৰ্ণ স্বাধীনতা দিবলৈ ব্ৰিটিছৰ অনিচ্ছাই ভাৰতীয়সকলক হতাশ কৰিছিল। জাপানৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ ভাবুকিয়েও এক সংকটৰ সৃষ্টি কৰিছিল। এনে পৰিস্থিতিত গান্ধীজীয়ে উপলব্ধি কৰিছিল যে ভাৰতৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ব্ৰিটিছসকলৰ ভাৰত ত্যাগ কৰাটো জৰুৰী। সেয়ে, ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত ‘ভাৰত ত্যাগ’ আন্দোলনৰ সূচনা কৰা হয়।
• মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গুৰুত্ব: হয়, ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনক স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
  • ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ শ্লোগান: গান্ধীজীৰ এই শ্লোগানে জনসাধাৰণক স্বাধীনতাৰ বাবে সৰ্বোচ্চ ত্যাগ কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰিছিল।
  • গণ-বিপ্লৱ: নেতাসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছতো জনসাধাৰণে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে আন্দোলন চলাই নিছিল, যিয়ে ইয়াক এক প্ৰকৃত গণ-বিপ্লৱলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল।
  • স্বাধীনতাৰ দাবী স্পষ্টীকৰণ: এই আন্দোলনে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে ভাৰতীয়সকলে সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতাতকৈ কম একোকে গ্ৰহণ নকৰে।
  • ব্ৰিটিছ শাসনৰ ভেটি কঁপোৱা: আন্দোলনৰ ব্যাপকতাই ব্ৰিটিছ চৰকাৰক বুজাই দিছিল যে তেওঁলোকে আৰু বেছিদিন ভাৰতত শাসন চলাব নোৱাৰে। ইয়াৰ পিছত ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ প্ৰক্ৰিয়া ত্বৰান্বিত হৈছিল।

৬। ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনীৰ বিষয়ে এটা চমু টোকা লিখা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনী (Indian National Army – INA) বা আজাদ হিন্দ ফৌজ দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতক ব্ৰিটিছ শাসনৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ উদ্দেশ্যে গঠন কৰা হৈছিল।

• গঠন: ইয়াৰ ধাৰণাটো প্ৰথমে মালয়ত থকা ব্ৰিটিছ-ভাৰতীয় সেনাৰ বিষয়া কেপ্টেইন মোহন সিঙে আগবঢ়াইছিল। পিছত, ১৯৪৩ চনত নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ছিংগাপুৰত ইয়াৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰি ইয়াক পুনৰ্গঠন কৰে।
• লক্ষ্য: ইয়াৰ মূল লক্ষ্য আছিল সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ জৰিয়তে ভাৰতক স্বাধীন কৰা। “জয় হিন্দ” আৰু “দিল্লী চলো” আছিল ইয়াৰ মূল শ্লোগান।
• কাৰ্যকলাপ: আজাদ হিন্দ ফৌজে জাপানৰ সহযোগত ব্ৰহ্মদেশ (ম্যানমাৰ), ইম্ফল আৰু কহিমাত ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। ‘ঝান্সী ৰাণী ৰেজিমেন্ট’ নামৰ এক মহিলা বাহিনীও গঠন কৰা হৈছিল।
• পৰিণতি: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত জাপানৰ পৰাজয়ৰ লগে লগে আজাদ হিন্দ ফৌজৰ অভিযান ব্যৰ্থ হয়। কিন্তু ইয়াৰ সেনানীসকলৰ ত্যাগ আৰু দেশপ্ৰেমে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত এক নতুন উদ্দীপনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু তেওঁলোকক দেশবাসীয়ে বীৰ হিচাপে সন্মান জনাইছিল।