নমস্কাৰ! অসমীয়া মাধ্যমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ সুবিধাৰ্থে AHSEC দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ভূগোলৰ অধ্যায় ৬: তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক বৃত্তিসমূহ (Tertiary and Quaternary Activities) ৰ এক সম্পূৰ্ণ আৰু বিতং হাতপুথি তলত আগবঢ়োৱা হ’ল।
দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ভূগোল (Class 12 Geography)
অধ্যায় ৬: তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক বৃত্তিসমূহ
(Tertiary and Quaternary Activities)
১. অধ্যায়টোৰ সাৰাংশ (Quick Revision Note)
তৃতীয়ক বৃত্তিসমূহ ঘাইকৈ সেৱা খণ্ডৰ (service sector) লগত জড়িত। এই বৃত্তিত কোনো ভৌতিক সামগ্ৰী উৎপাদন কৰাৰ সলনি মানুহক বিভিন্ন ধৰণৰ সেৱা প্ৰদান কৰা হয়। বেপাৰ-বাণিজ্য, যাতায়াত, যোগাযোগ, স্বাস্থ্য, শিক্ষা, প্ৰশাসন আদি তৃতীয়ক বৃত্তিৰ অন্তৰ্গত। এই বৃত্তিত শাৰীৰিক শ্ৰমতকৈ পেছাদাৰী দক্ষতা, অভিজ্ঞতা আৰু জ্ঞানৰ অধিক প্ৰয়োজন হয়। উন্নত দেশসমূহত সৰ্বাধিক সংখ্যক লোক এই সেৱা খণ্ডত নিয়োজিত হৈ থাকে। বেপাৰ-বাণিজ্যক খুচুৰা (retail) আৰু পাইকাৰী (wholesale) বেপাৰ হিচাপে ভগোৱা হয়। গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া বজাৰ কেন্দ্ৰসমূহে এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পৰ্যটন (Tourism) হৈছে বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ তৃতীয়ক বৃত্তি, যি জলবায়ু, ভূ-প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। চিকিৎসাৰ সৈতে পৰ্যটন জড়িত হ’লে তাক ‘চিকিৎসা পৰ্যটন’ (Medical Tourism) বোলা হয়, য’ত ভাৰতবৰ্ষই বিশ্বৰ ভিতৰতে এক আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰিছে।
চতুৰ্থক বৃত্তিসমূহ (Quaternary activities) হৈছে জ্ঞানভিত্তিক সেৱা খণ্ড। তথ্য সংগ্ৰহ, উৎপাদন আৰু বিতৰণ, গৱেষণা আৰু উন্নয়ন (R&D) আদি এই বৃত্তিৰ অন্তৰ্গত। ছফ্টৱেৰ নিৰ্মাতা, পৰিসংখ্যাবিদ, শিক্ষক, চিকিৎসক আদি এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। আনহাতে, পঞ্চমক বৃত্তিসমূহ (Quinary activities) হৈছে সমাজৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী আৰু নীতি নিৰ্ধাৰকসকলৰ কাৰ্যকলাপ। এই বৃত্তিত নিয়োজিত লোকসকলক ‘সোণালী-কলাৰ’ (gold collar) শ্ৰমিক বুলি কোৱা হয়। চৰকাৰী উচ্চপদস্থ বিষয়া, গৱেষক বিজ্ঞানী, আৰু আইনী পৰামৰ্শদাতা ইয়াৰ অন্তৰ্গত।
বৰ্তমান সময়ত খৰচ কমাবলৈ আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ কোম্পানীসমূহে নিজৰ কাম বাহিৰা সংস্থাৰ জৰিয়তে কৰোৱা কাৰ্যটোক ‘আউটছ’ৰ্চিং’ (Outsourcing) বোলা হয়। ইয়াৰ দুটা প্ৰধান ভাগ হ’ল BPO (Business Process Outsourcing) আৰু KPO (Knowledge Process Outsourcing)। তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ (ICT) দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে যদিও বিশ্বৰ সকলো দেশে ইয়াৰ সমানে সুবিধা লাভ কৰা নাই। উন্নত আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ মাজত তথ্য প্ৰযুক্তিৰ সুবিধা লাভৰ ক্ষেত্ৰত থকা এই পাৰ্থক্য বা বৈষম্যকেই ‘ডিজিটেল ব্যৱধান’ (Digital Divide) বুলি কোৱা হয়।
২. পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান (Zero-Skip Textbook Solutions)
১। তলত দিয়া চাৰিটা বিকল্পৰ পৰা শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা।
(i) তলৰ কোনটো তৃতীয়ক বৃত্তি?
(a) কৃষি কাৰ্য (b) বেপাৰ-বাণিজ্য (c) বয়ন শিল্প (d) চিকাৰ কৰা
উত্তৰ: (b) বেপাৰ-বাণিজ্য
(ii) তলৰ কোনটো দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ বৃত্তি নহয়?
(a) লো গলোৱা (b) মাছ ধৰা (c) কাপোৰ নিৰ্মাণ (d) পাচি-খৰাহি গোঁঠা
উত্তৰ: (b) মাছ ধৰা (ই প্ৰাথমিক বৃত্তি)
(iii) দিল্লী, মুম্বাই, চেন্নাই আৰু কলকাতাত তলৰ কোনটো খণ্ডই সৰ্বাধিক কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰে?
(a) প্ৰাথমিক (b) চতুৰ্থক (c) দ্বিতীয়ক (d) সেৱা খণ্ড
উত্তৰ: (d) সেৱা খণ্ড
(iv) যিবোৰ কামত উচ্চ পৰ্যায়ৰ উদ্ভাৱন আৰু জ্ঞানৰ প্ৰয়োজন হয়, তাক কি বোলে?
(a) দ্বিতীয়ক বৃত্তি (b) চতুৰ্থক বৃত্তি (c) পঞ্চমক বৃত্তি (d) প্ৰাথমিক বৃত্তি
উত্তৰ: (b) চতুৰ্থক বৃত্তি
(v) তলৰ কোনটো কাৰ্য চতুৰ্থক খণ্ডৰ লগত জড়িত?
(a) কম্পিউটাৰ নিৰ্মাণ (b) কাগজ আৰু মণ্ড উৎপাদন (c) বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাদান (d) কিতাপ ছপা কৰা
উত্তৰ: (c) বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাদান
(vi) তলৰ কোনটো উক্তি সত্য নহয়?
(a) আউটছ’ৰ্চিঙে খৰচ কমায় আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।
(b) কেতিয়াবা অভিযান্ত্ৰিক আৰু নিৰ্মাণ কাৰ্যও আউটছ’ৰ্চ কৰা হয়।
(c) KPO ৰ তুলনাত BPO ত ব্যৱসায়িক সুবিধা বেছি।
(d) যিবোৰ দেশে আউটছ’ৰ্চ কৰে, সেই দেশৰ চাকৰি প্ৰত্যাশী যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
উত্তৰ: (c) KPO ৰ তুলনাত BPO ত ব্যৱসায়িক সুবিধা বেছি। (এইটো ভুল, কাৰণ KPO ত অধিক উচ্চ পৰ্যায়ৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হয় আৰু ই অধিক ব্যৱসায়িক সুবিধা সৃষ্টি কৰে)।
২। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ প্ৰায় ৩০ টা শব্দৰ ভিতৰত দিয়া।
(i) খুচুৰা বেপাৰ (Retail trading) সেৱা কি বুজাই লিখা।
উত্তৰ: খুচুৰা বেপাৰ হৈছে এনে এক ব্যৱসায়িক কাৰ্য য’ত উপভোক্তা বা গ্ৰাহকক পোণপটীয়াভাৱে সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা হয়। এই বেপাৰ সাধাৰণতে নিৰ্দিষ্ট দোকান বা প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পদপথৰ বেপাৰী, ঠেলা গাড়ী, ডাক-যোগাযোগ আৰু ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তেও খুচুৰা বেপাৰ কৰা হয়।
(ii) চতুৰ্থক সেৱা (Quaternary services) বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: চতুৰ্থক সেৱা হৈছে জ্ঞানভিত্তিক সেৱা খণ্ড। তথ্য সংগ্ৰহ, উৎপাদন আৰু বিতৰণ, গৱেষণা আৰু উন্নয়ন (R&D) আদি এই বৃত্তিৰ অন্তৰ্গত। এই সেৱাত বিশেষ জ্ঞান আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হয়। ছফ্টৱেৰ নিৰ্মাতা, পৰিসংখ্যাবিদ, আৰু গৱেষকসকল এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
(iii) বিশ্বত দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা চিকিৎসা পৰ্যটনৰ (medical tourism) দেশকেইখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বিশ্বত দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা চিকিৎসা পৰ্যটনৰ আগশাৰীৰ দেশসমূহ হ’ল— ভাৰতবৰ্ষ, থাইলেণ্ড, ছিংগাপুৰ আৰু মালয়েছিয়া।
(iv) ডিজিটেল ব্যৱধান (Digital divide) কি?
উত্তৰ: তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ (ICT) সুবিধা লাভ কৰা আৰু লাভ নকৰা লোকসকলৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যকেই ডিজিটেল ব্যৱধান বোলে। সাধাৰণতে উন্নত দেশসমূহে এই প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশ কৰিছে, আনহাতে উন্নয়নশীল দেশসমূহ এই ক্ষেত্ৰত পিছপৰি আছে।
৩। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ ১৫০ টা শব্দৰ ভিতৰত দিয়া।
(i) আধুনিক অৰ্থনৈতিক বিকাশত সেৱা খণ্ডৰ গুৰুত্ব আৰু বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: আধুনিক অৰ্থনৈতিক বিকাশত সেৱা খণ্ড বা তৃতীয়ক বৃত্তিয়ে এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত বেছিভাগ মানুহ প্ৰাথমিক বৃত্তিত নিয়োজিত হৈ থাকে। কিন্তু অৰ্থনীতিৰ বিকাশ ঘটাৰ লগে লগে মানুহৰ কৰ্মসংস্থাপন প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ পৰা সেৱা খণ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হয়। বৰ্তমান উন্নত দেশসমূহত সৰ্বাধিক সংখ্যক শ্ৰমিক সেৱা খণ্ডত নিয়োজিত হৈ আছে।
সেৱা খণ্ডই সমাজৰ মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰে। স্বাস্থ্য, শিক্ষা, প্ৰশাসন, যাতায়াত, যোগাযোগ আৰু বেপাৰ-বাণিজ্য আদি সেৱা খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। এই খণ্ডই কোনো ভৌতিক সামগ্ৰী উৎপাদন নকৰে যদিও সামগ্ৰীসমূহৰ বিতৰণ আৰু উপভোক্তাৰ ওচৰলৈ নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ই অপৰিহাৰ্য। তদুপৰি, বৰ্তমান সময়ত পৰ্যটন, চিকিৎসা পৰ্যটন আৰু আউটছ’ৰ্চিঙৰ দৰে নতুন সেৱাসমূহে বিশ্ব অৰ্থনীতিত বৃহৎ পৰিমাণৰ ৰাজহ আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সৃষ্টি কৰিছে। সেয়েহে আধুনিক অৰ্থনীতিত সেৱা খণ্ডৰ বিকাশ অবিহনে সামগ্ৰিক উন্নয়ন অসম্ভৱ।
(ii) যাতায়াত আৰু যোগাযোগ সেৱাৰ গুৰুত্ব বিতংকৈ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা হৈছে যিকোনো দেশৰ অৰ্থনীতিৰ শিৰা-উপশিৰা স্বৰূপ। প্ৰাকৃতিক সম্পদ, অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ আৰু বজাৰ সাধাৰণতে একে ঠাইতে নাথাকে। যাতায়াত ব্যৱস্থাই উৎপাদন কেন্দ্ৰ আৰু উপভোক্তা কেন্দ্ৰৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে। কেঁচামাল কাৰখানালৈ নিবলৈ আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰী বজাৰলৈ নিবলৈ এক সুচল যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ অতি প্ৰয়োজন। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নতিৰ ফলতেই আজি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সম্ভৱ হৈ উঠিছে।
আনহাতে, যোগাযোগ ব্যৱস্থাই বাৰ্তা, তথ্য আৰু ধাৰণাৰ আদান-প্ৰদানত সহায় কৰে। পূৰ্বতে যোগাযোগ ব্যৱস্থা যাতায়াতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল, কিন্তু বৰ্তমান কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ, ম’বাইল ফোন আৰু ইণ্টাৰনেটৰ আৱিষ্কাৰে যোগাযোগ ব্যৱস্থাক দ্ৰুত আৰু যাতায়াত-নিৰপেক্ষ কৰি তুলিছে। ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে ই-মেইল, ই-কমাৰ্চ আৰু ই-লাৰ্ণিঙৰ দৰে সুবিধাসমূহে সমগ্ৰ বিশ্বখনক এখন ‘গোলকীয় গাঁও’লৈ (Global Village) ৰূপান্তৰিত কৰিছে। সুচল যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাই দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় একতা আৰু প্ৰতিৰক্ষাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান যোগায়।
৩. বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (PYQs 2015-2024 & 2025 Expected)
চমু প্ৰশ্ন (১-২ নম্বৰ):
১. চিকিৎসা পৰ্যটন (Medical Tourism) কি? (AHSEC 2015, 2019)
উত্তৰ: যেতিয়া কোনো ব্যক্তিয়ে চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটনৰ সুবিধাও একেলগে গ্ৰহণ কৰে, তেতিয়া তাক চিকিৎসা পৰ্যটন বুলি কোৱা হয়।
২. ‘সোণালী-কলাৰ’ (Gold collar) শ্ৰমিক কাক বোলে? (AHSEC 2016, 2021)
উত্তৰ: পঞ্চমক বৃত্তিত (Quinary activities) নিয়োজিত সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী, নীতি নিৰ্ধাৰক, চৰকাৰী উচ্চপদস্থ বিষয়া আৰু গৱেষক বিজ্ঞানীসকলক সোণালী-কলাৰ শ্ৰমিক বোলে।
৩. চতুৰ্থক বৃত্তিৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া। (AHSEC 2017, 2023)
উত্তৰ: ছফ্টৱেৰ নিৰ্মাণ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাদান।
৪. আউটছ’ৰ্চিং (Outsourcing) বা বাহ্যিক উৎসৰ ব্যৱহাৰ কি? (AHSEC 2018, 2022)
উত্তৰ: কোম্পানীসমূহে নিজৰ উৎপাদনৰ খৰচ কমাবলৈ আৰু কামৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ নিজৰ কিছুমান কাম বাহিৰা সংস্থা বা আন দেশৰ শ্ৰমিকৰ জৰিয়তে কৰোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই আউটছ’ৰ্চিং বোলে।
৫. KPO ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো কি? (AHSEC 2020, 2025 Expected)
উত্তৰ: Knowledge Process Outsourcing (জ্ঞান প্ৰক্ৰিয়াৰ আউটছ’ৰ্চিং)।
দীঘল প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰ):
৬. তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক বৃত্তিৰ মাজত পাৰ্থক্য নিৰ্ণয় কৰা। (AHSEC 2016, 2024) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: তৃতীয়ক বৃত্তিয়ে সাধাৰণ সেৱা প্ৰদান, বেপাৰ-বাণিজ্য, যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাক সামৰি লয়। ইয়াত সাধাৰণ দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হয় (যেনে- দোকানী, চালক, প্লাম্বাৰ)। আনহাতে, চতুৰ্থক বৃত্তি হৈছে তৃতীয়ক বৃত্তিৰ এক উন্নত আৰু জ্ঞানভিত্তিক ৰূপ। ইয়াত তথ্য সংগ্ৰহ, গৱেষণা আৰু উন্নয়ন (R&D) আদি অন্তৰ্ভুক্ত। চতুৰ্থক বৃত্তিত উচ্চ পৰ্যায়ৰ বিশেষ জ্ঞান আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হয় (যেনে- ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা, পৰিসংখ্যাবিদ)।
৭. পৰ্যটন উদ্যোগত প্ৰভাৱ পেলোৱা যিকোনো তিনিটা কাৰক আলোচনা কৰা। (AHSEC 2017, 2022) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: পৰ্যটন উদ্যোগত প্ৰভাৱ পেলোৱা প্ৰধান কাৰকসমূহ হ’ল:
১. জলবায়ু: শীতপ্ৰধান অঞ্চলৰ লোকসকলে সাধাৰণতে উষ্ণ আৰু ৰৌদ্ৰোজ্জ্বল জলবায়ু বিচাৰি সাগৰৰ পাৰলৈ যায় (যেনে- ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চল)। আনহাতে গ্ৰীষ্মকালত মানুহে শীতল পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ যাবলৈ পছন্দ কৰে।
২. ভূ-প্ৰকৃতি (Landscape): আকৰ্ষণীয় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ যেনে- ওখ পৰ্বত, সুন্দৰ হ্ৰদ, আৰু সাগৰৰ পাৰে পৰ্যটকক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষণ কৰে।
৩. ইতিহাস আৰু কলা: প্ৰাচীন বুৰঞ্জীমূলক স্থান, পুৰাতাত্বিক নিদৰ্শন, দুৰ্গ, প্ৰাসাদ আৰু মন্দিৰ আদি চাবলৈ মানুহে ভিৰ কৰে।
৮. ডিজিটেল ব্যৱধান (Digital Divide) কি? বহলাই লিখা। (AHSEC 2019, 2023) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ (ICT) দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে যদিও বিশ্বৰ সকলো দেশে ইয়াৰ সমানে সুবিধা লাভ কৰা নাই। উন্নত দেশসমূহে এই প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশ কৰি নিজৰ নাগৰিকসকলক ইয়াৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাত সফল হৈছে। কিন্তু উন্নয়নশীল আৰু দুখীয়া দেশসমূহ অৰ্থনৈতিক আৰু আন্তঃগাঁথনিগত কাৰণত এই ক্ষেত্ৰত বহুখিনি পিছপৰি আছে। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ সুবিধা লাভ কৰা আৰু লাভ নকৰা লোকসকলৰ মাজত থকা এই পাৰ্থক্য বা বৈষম্যকেই ডিজিটেল ব্যৱধান বোলে। এই ব্যৱধান কেৱল দুখন দেশৰ মাজতেই নহয়, এখন দেশৰ ভিতৰতো নগৰ আৰু গ্ৰামাঞ্চলৰ মাজত দেখা যায়।
৯. BPO আৰু KPO ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা। (AHSEC 2015, 2021) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: BPO (Business Process Outsourcing) ত সাধাৰণ ব্যৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ যেনে- গ্ৰাহক সেৱা (customer care), কল চেণ্টাৰ আদিৰ কাম বাহিৰা সংস্থাৰ জৰিয়তে কৰোৱা হয়। ইয়াত সাধাৰণ যোগাযোগ দক্ষতা থকা শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন। আনহাতে, KPO (Knowledge Process Outsourcing) হৈছে তথ্য আৰু জ্ঞানভিত্তিক আউটছ’ৰ্চিং। ইয়াত উচ্চ পৰ্যায়ৰ গৱেষণা, আইনী পৰামৰ্শ, আৰু বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ (IP) গৱেষণা আদি কৰা হয়। KPO ত BPO তকৈ অধিক উচ্চ শিক্ষিত আৰু বিশেষ দক্ষতা সম্পন্ন শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।
১০. অৰ্থনৈতিক বিকাশত যাতায়াত আৰু যোগাযোগৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা। (AHSEC 2018, 2025 Expected) [৫ নম্বৰ]
উত্তৰ: (এই প্ৰশ্নটোৰ উত্তৰ পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ ৩(ii) নম্বৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰৰ সৈতে একে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সেই উত্তৰটো ইয়াত লিখিব পাৰিব।)
৪. অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Additional Important Q&A)
চমু প্ৰশ্ন (১-২ নম্বৰ):
১. পঞ্চমক বৃত্তি (Quinary activities) কি?
উত্তৰ: সমাজৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী আৰু নীতি নিৰ্ধাৰকসকলৰ কাৰ্যকলাপক পঞ্চমক বৃত্তি বোলে। চৰকাৰী উচ্চপদস্থ বিষয়া আৰু গৱেষক বিজ্ঞানীসকল ইয়াৰ অন্তৰ্গত।
২. দুটা গ্ৰাম্য বজাৰ কেন্দ্ৰৰ (Rural marketing centers) বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰ: গ্ৰাম্য বজাৰ কেন্দ্ৰসমূহে ওচৰ-পাজৰৰ গাঁৱৰ লোকসকলৰ প্ৰাথমিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰে। ইয়াত ব্যক্তিগত আৰু পেছাদাৰী সেৱাসমূহ সিমান উন্নত নহয়।
৩. CBD ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰ: Central Business District (মুখ্য ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ)।
৪. ভাৰতবৰ্ষৰ অসংগঠিত ঘৰুৱা সেৱাৰ এটা বিখ্যাত উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: মুম্বাইৰ ‘ডাব্বাৱালা’ (Dabbawala) টিফিন সেৱা।
৫. অফ-শ্ব’ৰিং (Off-shoring) কি?
উত্তৰ: যেতিয়া আউটছ’ৰ্চিঙৰ কাম নিজৰ দেশৰ সলনি সাগৰ পাৰৰ আন কোনো দেশৰ (overseas locations) শ্ৰমিকৰ জৰিয়তে কৰোৱা হয়, তেতিয়া তাক অফ-শ্ব’ৰিং বোলে।
দীঘল প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰ):
৬. উন্নত দেশসমূহত সেৱা খণ্ডৰ দ্ৰুত বিকাশ কিয় ঘটিছে? [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: উন্নত দেশসমূহত প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশৰ ফলত কৃষি আৰু উদ্যোগ খণ্ডত যন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত তাত মানৱ শ্ৰমৰ প্ৰয়োজনীয়তা কমি গৈছে। আনহাতে, মানুহৰ আয় আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড উন্নত হোৱাৰ লগে লগে স্বাস্থ্য, শিক্ষা, মনোৰঞ্জন, আৰু পৰ্যটনৰ দৰে সেৱাসমূহৰ চাহিদা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। সেয়েহে কৰ্মসংস্থাপনৰ মূল কেন্দ্ৰ হিচাপে সেৱা খণ্ডৰ দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে।
৭. ‘গোলকীয় গাঁও’ (Global Village) ধাৰণাটো বুজাই লিখা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: ‘গোলকীয় গাঁও’ হৈছে এনে এক ধাৰণা য’ত সমগ্ৰ বিশ্বখনক এখন সৰু গাঁৱৰ লগত তুলনা কৰা হৈছে। আধুনিক যোগাযোগ ব্যৱস্থা, বিশেষকৈ ইণ্টাৰনেট, কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ, আৰু ম’বাইল ফোনৰ আৱিষ্কাৰৰ ফলত বিশ্বৰ যিকোনো প্ৰান্তৰ মানুহে ইজনে সিজনৰ লগত মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে যোগাযোগ কৰিব পাৰে। দূৰত্ব আৰু সময়ৰ ব্যৱধান নাইকিয়া হৈ পৰাৰ বাবেই সমগ্ৰ বিশ্বখন এখন গোলকীয় গাঁৱলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।
৮. গ্ৰাম্য পৰ্যাবৃত্ত বজাৰৰ (Rural periodic markets) বিষয়ে এটি টোকা লিখা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: গ্ৰামাঞ্চলত য’ত নিয়মীয়া বা স্থায়ী বজাৰ নাথাকে, তাত নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে (যেনে- সাপ্তাহিক বা অৰ্ধ-সাপ্তাহিক) বজাৰ বহে। ইয়াক পৰ্যাবৃত্ত বজাৰ বোলে। ওচৰ-পাজৰৰ গাঁৱৰ মানুহে তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰিবলৈ এই বজাৰলৈ আহে। এই বজাৰবোৰ নিৰ্দিষ্ট দিনত বেলেগ বেলেগ ঠাইত বহে, যাৰ ফলত বেপাৰীসকলে গোটেই সপ্তাহটো ব্যস্ত থাকিব পাৰে।
৯. পৰ্যটনত জলবায়ুৱে কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলায়? [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত জলবায়ুৱে এক নিৰ্ণায়ক ভূমিকা পালন কৰে। শীতপ্ৰধান অঞ্চলৰ (যেনে- উত্তৰ ইউৰোপ) লোকসকলে বন্ধৰ দিনবোৰত উষ্ণ আৰু ৰৌদ্ৰোজ্জ্বল জলবায়ু বিচাৰি ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চলৰ সাগৰৰ পাৰলৈ আহে। আনহাতে, যিসকল লোকে বৰফত স্কেটিং (skiing) কৰিবলৈ ভাল পায়, তেওঁলোকে শীতকালত বৰফাবৃত পৰ্বতীয়া অঞ্চললৈ ভ্ৰমণ কৰে। অৰ্থাৎ, মানুহে নিজৰ দেশৰ জলবায়ুতকৈ ভিন্ন আৰু আৰামদায়ক জলবায়ু বিচাৰি পৰ্যটন কৰে।
১০. পঞ্চমক খণ্ডৰ (Quinary sector) গুৰুত্ব আলোচনা কৰা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: পঞ্চমক খণ্ডত সমাজৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী আৰু নীতি নিৰ্ধাৰকসকল অন্তৰ্ভুক্ত। যদিও এই খণ্ডত নিয়োজিত লোকৰ সংখ্যা অতি কম, তথাপিও এখন দেশৰ উন্নত অৰ্থনীতি আৰু প্ৰশাসনৰ গাঁথনিত তেওঁলোকৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। চৰকাৰী উচ্চপদস্থ বিষয়া, গৱেষক বিজ্ঞানী, আৰু আইনী পৰামৰ্শদাতাসকলে নতুন ধাৰণাৰ সৃষ্টি, তথ্যৰ বিশ্লেষণ আৰু নতুন প্ৰযুক্তিৰ মূল্যায়ন কৰি দেশৰ ভৱিষ্যতৰ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰে।
