নমস্কাৰ! অসমীয়া মাধ্যমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ সুবিধাৰ্থে AHSEC দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ভূগোলৰ অধ্যায় ৭: যাতায়াত আৰু যোগাযোগ (Transport and Communication) ৰ এক সম্পূৰ্ণ আৰু বিতং হাতপুথি তলত আগবঢ়োৱা হ’ল।
দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ভূগোল (Class 12 Geography)
অধ্যায় ৭: যাতায়াত আৰু যোগাযোগ
১. অধ্যায়টোৰ সাৰাংশ (Quick Revision Note)
যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাই উৎপাদন কেন্দ্ৰ আৰু উপভোক্তা কেন্দ্ৰৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে। যাতায়াত ব্যৱস্থাক প্ৰধানকৈ স্থলপথ, জলপথ, আকাশীপথ আৰু নলীপথ (Pipelines) হিচাপে ভগোৱা হয়। স্থলপথৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমাত নিৰ্মাণ কৰা সীমান্ত পথসমূহ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গধুৰ সামগ্ৰী আৰু যাত্ৰী কঢ়িয়াবলৈ ৰেলপথ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এখন মহাদেশৰ ইমূৰৰ পৰা সিমাৰলৈ সংযোগ কৰা ৰেলপথক ‘আন্তঃমহাদেশীয় ৰেলপথ’ (Trans-Continental Railways) বোলে, যেনে- ট্ৰেন্স-চাইবেৰিয়ান ৰেলপথ (বিশ্বৰ দীৰ্ঘতম), ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান ৰেলপথ আদি।
জলপথ হৈছে আটাইতকৈ সস্তীয়া যাতায়াত ব্যৱস্থা কাৰণ ইয়াত পথ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নহয় আৰু পানীৰ ঘৰ্ষণ স্থলভাগতকৈ কম। উত্তৰ আটলাণ্টিক সামুদ্ৰিক পথটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত সামুদ্ৰিক পথ, যাক ‘বৃহৎ ট্ৰাংক পথ’ (Big Trunk Route) বুলিও কোৱা হয়। মানুহে খন্দা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খাল হৈছে চুৱেজ খাল (যিয়ে ভূমধ্যসাগৰ আৰু লোহিত সাগৰক সংযোগ কৰে) আৰু পানামা খাল (যিয়ে আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰক সংযোগ কৰে)। ইয়াৰ উপৰিও ৰাইন, ডানিউব, ভল্গা আদি উল্লেখযোগ্য অন্তৰ্দেশীয় জলপথ।
আকাশীপথ হৈছে আটাইতকৈ দ্ৰুত কিন্তু ব্যয়বহুল যাতায়াত ব্যৱস্থা। ই দুৰ্গম আৰু দুৰ্বল অঞ্চলসমূহকো সহজে সংযোগ কৰিব পাৰে। নলীপথ বা পাইপলাইনৰ জৰিয়তে জুলীয়া আৰু গেছীয় পদাৰ্থ যেনে- পানী, খনিজ তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ‘বিগ ইঞ্চি’ (Big Inch) হৈছে এটা বিখ্যাত নলীপথ। আনহাতে, যোগাযোগ ব্যৱস্থাত কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ আৰু ইণ্টাৰনেটৰ আৱিষ্কাৰে এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে। ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হোৱা বৈদ্যুতিক কম্পিউটাৰাইজড জগতখনক ‘চাইবাৰ স্পেচ’ (Cyber Space) বোলা হয়, যিয়ে সমগ্ৰ বিশ্বখনক এখন গোলকীয় গাঁৱলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে।
২. পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান (Zero-Skip Textbook Solutions)
১। তলত দিয়া চাৰিটা বিকল্পৰ পৰা শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা।
(i) ট্ৰেন্স-কণ্টিনেণ্টেল ষ্টাৰ্ট ঘাইপথটোৱে (Trans-Continental Stuart Highway) কাক সংযোগ কৰিছে?
(a) ডাৰউইন আৰু মেলবৰ্ণ (b) এডমণ্টন আৰু এংকৰেজ (c) ভেনকুভাৰ আৰু ছেইণ্ট জনছ চিটি (d) চেংডু আৰু লাছা
উত্তৰ: (a) ডাৰউইন আৰু মেলবৰ্ণ
(ii) তলৰ কোনখন দেশত ৰেলপথৰ ঘনত্ব সৰ্বাধিক?
(a) ব্ৰাজিল (b) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ (U.S.A) (c) কানাডা (d) ৰাছিয়া
উত্তৰ: (b) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ (U.S.A)
(iii) ‘বৃহৎ ট্ৰাংক পথ’ (Big Trunk Route) ক’ৰ মাজেৰে গৈছে?
(a) ভূমধ্যসাগৰ – ভাৰত মহাসাগৰ (b) উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ (c) দক্ষিণ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ (d) উত্তৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ
উত্তৰ: (b) উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ
(iv) ‘বিগ ইঞ্চি’ (Big Inch) নলীপথেৰে কি পৰিবহণ কৰা হয়?
(a) গাখীৰ (b) তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ (LGP) (c) পানী (d) পেট্ৰ’লিয়াম
উত্তৰ: (d) পেট্ৰ’লিয়াম
(v) চেনেল টানেলৰ (Channel Tunnel) জৰিয়তে তলৰ কোন দুখন ঠাই সংযোগ কৰা হৈছে?
(a) লণ্ডন – বাৰ্লিন (b) পেৰিছ – লণ্ডন (c) বাৰ্লিন – পেৰিছ (d) বাৰ্চিলোনা – বাৰ্লিন
উত্তৰ: (b) পেৰিছ – লণ্ডন
২। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ প্ৰায় ৩০ টা শব্দৰ ভিতৰত দিয়া।
(i) পৰ্বতীয়া, মৰুভূমি আৰু বানপানী প্ৰৱণ অঞ্চলত পথ পৰিবহণৰ সমস্যাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: পৰ্বতীয়া অঞ্চলত ওখ-নিখৰা ভূ-প্ৰকৃতি আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে পথ নিৰ্মাণ অতি কঠিন আৰু ব্যয়বহুল। মৰুভূমি অঞ্চলত বালিৰ ধুমুহা আৰু বালিয়া মাটিৰ বাবে পথ নিৰ্মাণত বাধাৰ সৃষ্টি হয়। আনহাতে, বানপানী প্ৰৱণ অঞ্চলত বাৰিষা কালত পথসমূহ পানীৰ তলত বুৰ যায় বা খহি যায়, যাৰ ফলত যাতায়াত ব্যৱস্থা ব্যাহত হয়।
(ii) আন্তঃমহাদেশীয় ৰেলপথ (Trans-continental railway) কি?
উত্তৰ: যিবোৰ ৰেলপথে এখন মহাদেশৰ ইমূৰৰ পৰা সিমাৰলৈ অতিক্ৰম কৰি মহাদেশখনৰ দুয়োটা প্ৰান্তক সংযোগ কৰে, তাক আন্তঃমহাদেশীয় ৰেলপথ বোলে। অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক কাৰণত দীৰ্ঘ দূৰত্বৰ যাতায়াত সুচল কৰিবলৈ এনে ৰেলপথ নিৰ্মাণ কৰা হয়।
(iii) জল পৰিবহণৰ সুবিধাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: জল পৰিবহণৰ প্ৰধান সুবিধা হ’ল ইয়াত পথ নিৰ্মাণ বা মেৰামতিৰ কোনো প্ৰয়োজন নহয়। স্থলভাগতকৈ পানীৰ ঘৰ্ষণ কম হোৱা বাবে ইয়াত ইন্ধনৰ খৰচ অতি কম হয়। গধুৰ আৰু বৃহৎ পৰিমাণৰ সামগ্ৰী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সস্তাতে কঢ়িয়াবলৈ জল পৰিবহণ আটাইতকৈ উত্তম মাধ্যম।
৩। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ ১৫০ টা শব্দৰ ভিতৰত দিয়া।
(i) “এক সুপৰিচালিত যাতায়াত ব্যৱস্থাত বিভিন্ন মাধ্যমসমূহে ইটোৱে সিটোক পৰিপূৰক হিচাপে সহায় কৰে” – উক্তিটো বহলাই লিখা।
উত্তৰ: যাতায়াতৰ প্ৰতিটো মাধ্যমৰে (স্থলপথ, জলপথ, আকাশীপথ আৰু নলীপথ) নিজা নিজা গুৰুত্ব আৰু সুবিধা আছে। কোনো এটা মাধ্যমেই স্বয়ংসম্পূৰ্ণ নহয়। এক সুপৰিচালিত যাতায়াত ব্যৱস্থাত এই মাধ্যমসমূহে প্ৰতিযোগিতা কৰাৰ সলনি ইটোৱে সিটোক পৰিপূৰক হিচাপেহে সহায় কৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত গধুৰ সামগ্ৰী কঢ়িয়াবলৈ জলপথ বা সামুদ্ৰিক পথ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিন্তু বন্দৰত সামগ্ৰীসমূহ নমোৱাৰ পিছত দেশৰ ভিতৰভাগলৈ সেইবোৰ কঢ়িয়াই নিবলৈ ৰেলপথৰ প্ৰয়োজন হয়। আকৌ, ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা সামগ্ৰীসমূহ গ্ৰাহকৰ ঘৰলৈ বা নিৰ্দিষ্ট বজাৰলৈ নিবলৈ পথ পৰিবহণ বা ট্ৰাকৰ প্ৰয়োজন হয়। ঠিক তেনেদৰে, আকাশীপথেৰে দ্ৰুতগতিত যাত্ৰী বা সামগ্ৰী কঢ়িওৱা হয় যদিও, বিমান বন্দৰলৈ যাবলৈ মানুহক পথ পৰিবহণৰেই প্ৰয়োজন হয়। নলীপথৰ জৰিয়তে তেল বা গেছ শোধনাগাৰলৈ নিয়া হয়, আৰু তাৰ পিছত সেয়া পথ বা ৰেল পৰিবহণৰ জৰিয়তে বিতৰণ কৰা হয়। সেয়েহে, সকলো মাধ্যম লগ লাগিহে এখন দেশৰ যাতায়াত ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণ কৰে।
(ii) বিশ্বৰ কোনবোৰ প্ৰধান অঞ্চলত আকাশীপথৰ ঘন জালিকা (dense network of airways) দেখা যায়?
উত্তৰ: আকাশীপথ হৈছে আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰু ব্যয়বহুল যাতায়াত ব্যৱস্থা। ইয়াৰ বিকাশ ঘাইকৈ ঔদ্যোগিকভাৱে উন্নত আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে চহকী দেশসমূহত বেছিকৈ দেখা যায়। বিশ্বৰ উত্তৰ গোলাৰ্ধত আকাশীপথৰ এক সুকীয়া পূব-পশ্চিম সংযোগী বলয় আছে।
আকাশীপথৰ আটাইতকৈ ঘন জালিকা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পূব অংশ, পশ্চিম ইউৰোপ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দেখা যায়। কেৱল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতেই বিশ্বৰ মুঠ আকাশীপথৰ ৬০ শতাংশ অৱস্থিত। নিউয়ৰ্ক, লণ্ডন, পেৰিছ, আমষ্টাৰডাম, ফ্ৰেংকফৰ্ট, মস্কো, কৰাচী, নতুন দিল্লী, মুম্বাই, বেংকক, ছিংগাপুৰ, টকিঅ’, ছান ফ্ৰান্সিস্কো আদি হৈছে বিশ্বৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু (nodal points) য’ৰ পৰা আকাশীপথসমূহ সকলো মহাদেশলৈ বিয়পি পৰিছে। আনহাতে, আফ্ৰিকা, ৰাছিয়াৰ এছিয় অংশ আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাত জনসংখ্যাৰ লঘুতা আৰু অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতাৰ বাবে আকাশীপথৰ বিকাশ অতি সীমিত।
(iii) চাইবাৰ স্পেচে (Cyber space) মানুহৰ সমসাময়িক অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিসৰ কেনেদৰে সম্প্ৰসাৰিত কৰিব তাৰ মাধ্যমসমূহ কি কি?
উত্তৰ: চাইবাৰ স্পেচ হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হোৱা এক বৈদ্যুতিক কম্পিউটাৰাইজড জগত। ই কোনো ভৌতিক স্থান নহয়, বৰঞ্চ ই হৈছে ডিজিটেল পৃথিৱী য’ত মানুহে শাৰীৰিকভাৱে লৰচৰ নকৰাকৈয়ে কম্পিউটাৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে তথ্যৰ আদান-প্ৰদান কৰিব পাৰে।
চাইবাৰ স্পেচে মানুহৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিসৰ অভাৱনীয়ভাৱে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। ই-মেইলৰ (e-mail) জৰিয়তে মানুহে মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে বিশ্বৰ যিকোনো প্ৰান্তলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে। ই-কমাৰ্চৰ (e-commerce) জৰিয়তে ঘৰত বহিয়েই বিশ্বৰ যিকোনো বজাৰৰ পৰা সামগ্ৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰিব পাৰি, যিয়ে ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ ধাৰণাটোৱেই সলনি কৰি দিছে। ই-লাৰ্ণিঙৰ (e-learning) জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ শিক্ষা ঘৰৰ পৰাই গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ই-গভৰ্নেন্সৰ (e-governance) জৰিয়তে চৰকাৰী সেৱাসমূহ জনসাধাৰণৰ বাবে অধিক সহজলভ্য আৰু স্বচ্ছ হৈ পৰিছে। এই মাধ্যমসমূহৰ জৰিয়তে চাইবাৰ স্পেচে সময় আৰু দূৰত্বৰ ব্যৱধান নাইকিয়া কৰি সমগ্ৰ বিশ্বখনক এখন ‘গোলকীয় গাঁও’লৈ (Global village) ৰূপান্তৰিত কৰিছে।
৩. বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (PYQs 2015-2024 & 2025)
চমু প্ৰশ্ন (১-২ নম্বৰ):
১. ‘বৃহৎ ট্ৰাংক পথ’ (Big Trunk Route) কি? (AHSEC 2015, 2019)
উত্তৰ: উত্তৰ আটলাণ্টিক সামুদ্ৰিক পথটোক ‘বৃহৎ ট্ৰাংক পথ’ বোলা হয়। ই উত্তৰ-পূব আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপক সংযোগ কৰে আৰু ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত সামুদ্ৰিক পথ।
২. ট্ৰেন্স-চাইবেৰিয়ান ৰেলপথৰ প্ৰান্তীয় ষ্টেচন দুটাৰ নাম লিখা। (AHSEC 2016, 2021)
উত্তৰ: পশ্চিমে ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ আৰু পূবে ভ্লাডিভষ্টক।
৩. চুৱেজ খালে কোন দুখন সাগৰক সংযোগ কৰিছে? (AHSEC 2017, 2023)
উত্তৰ: ভূমধ্যসাগৰ আৰু লোহিত সাগৰক।
৪. চাইবাৰ স্পেচ (Cyber space) কি? (AHSEC 2018, 2022)
উত্তৰ: চাইবাৰ স্পেচ হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হোৱা এক বৈদ্যুতিক কম্পিউটাৰাইজড জগত, য’ত মানুহে শাৰীৰিকভাৱে লৰচৰ নকৰাকৈয়ে তথ্যৰ আদান-প্ৰদান কৰিব পাৰে।
৫. বিশ্বৰ দীৰ্ঘতম আন্তঃমহাদেশীয় ৰেলপথটোৰ নাম কি? (AHSEC 2020, 2025 Expected)
উত্তৰ: ট্ৰেন্স-চাইবেৰিয়ান ৰেলপথ (দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯,৩৩২ কিঃমিঃ)।
দীঘল প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰ):
৬. চুৱেজ খাল আৰু পানামা খালৰ মাজত পাৰ্থক্য নিৰ্ণয় কৰা। (AHSEC 2016, 2024) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: চুৱেজ খাল ইজিপ্তত অৱস্থিত আৰু ই ভূমধ্যসাগৰক লোহিত সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৬০ কিঃমিঃ আৰু ইয়াত কোনো ‘লক’ (lock system) ব্যৱস্থা নাই, অৰ্থাৎ ই সাগৰৰ পৃষ্ঠৰ সৈতে সমান। আনহাতে, পানামা খাল আমেৰিকাৰ পানামা যোজকৰ মাজেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু ই আটলাণ্টিক মহাসাগৰক প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৭২ কিঃমিঃ আৰু ভূ-প্ৰকৃতি ওখ-নিখৰা হোৱা বাবে ইয়াত ছটা ‘লক’ ব্যৱস্থা (lock system) আছে যাৰ জৰিয়তে জাহাজসমূহক ওপৰলৈ উঠোৱা আৰু নমোৱা হয়।
৭. নলীপথ (Pipeline) পৰিবহণৰ সুবিধাসমূহ আলোচনা কৰা। (AHSEC 2017, 2022) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: নলীপথ পৰিবহণৰ প্ৰধান সুবিধাসমূহ হ’ল:
১. ইয়াৰ জৰিয়তে জুলীয়া আৰু গেছীয় পদাৰ্থ (যেনে- পানী, খনিজ তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ) নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে আৰু দ্ৰুতগতিত পৰিবহণ কৰিব পাৰি।
২. নলীপথ এবাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত ইয়াৰ পৰিচালনা আৰু মেৰামতিৰ খৰচ অতি কম।
৩. ইয়াক যিকোনো দুৰ্গম অঞ্চল, পানীৰ তলত বা পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰেও নিৰ্মাণ কৰিব পাৰি।
৪. নলীপথেৰে সামগ্ৰী কঢ়িয়ালে যান-জঁটৰ সমস্যা নাথাকে আৰু পৰিৱেশ প্ৰদূষণো নহয়।
৮. স্থলপথতকৈ জলপথ কিয় সস্তীয়া? (AHSEC 2019, 2023) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: স্থলপথতকৈ জলপথ সস্তীয়া হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
১. জলপথত ৰাস্তা বা ৰেলপথৰ দৰে কোনো পথ নিৰ্মাণ বা মেৰামতিৰ প্ৰয়োজন নহয়, কেৱল বন্দৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰিলেই হয়।
২. স্থলভাগতকৈ পানীৰ ঘৰ্ষণ (friction) বহুত কম, যাৰ ফলত জাহাজ চলাবলৈ ইন্ধনৰ খৰচ অতি কম হয়।
৩. এখন বৃহৎ জাহাজত একেলগে হাজাৰ হাজাৰ টন গধুৰ সামগ্ৰী কঢ়িয়াব পাৰি, যাৰ ফলত প্ৰতি টন সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ ব্যয় বহুখিনি হ্ৰাস পায়।
৯. ৰাইন (Rhine) অন্তৰ্দেশীয় জলপথৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা। (AHSEC 2015, 2021) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: ৰাইন নদীৰ জলপথ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ অন্তৰ্দেশীয় জলপথ। ই জাৰ্মানী আৰু নেদাৰলেণ্ডৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। এই জলপথে চুইজাৰলেণ্ড, জাৰ্মানী, ফ্ৰান্স, বেলজিয়াম আৰু নেদাৰলেণ্ডৰ দৰে অতিশয় উন্নত ঔদ্যোগিক অঞ্চলসমূহক উত্তৰ আটলাণ্টিক সামুদ্ৰিক পথৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। ৰাইন নদীৰ অৱবাহিকাত প্ৰচুৰ কয়লা পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ পাৰত বহুতো বৃহৎ উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছে। প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ সামুদ্ৰিক জাহাজ আৰু অন্তৰ্দেশীয় নাৱেৰে এই পথেৰে বিশাল পৰিমাণৰ সামগ্ৰী কঢ়িওৱা হয়।
১০. “আকাশীপথে বিশ্বত এক সংযোগৰ বিপ্লৱ (connectivity revolution) আনিছে।” – ব্যাখ্যা কৰা। (AHSEC 2018, 2025 Expected) [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: আকাশীপথ হৈছে আটাইতকৈ দ্ৰুত যাতায়াত ব্যৱস্থা, যিয়ে বিশ্বৰ যিকোনো দুখন ঠাইৰ মাজৰ দূৰত্ব মাত্ৰ কেইঘণ্টামানলৈ হ্ৰাস কৰিছে। ই পৰ্বত-পাহাৰ, বিশাল মৰুভূমি, বা বৰফাবৃত অঞ্চলৰ দৰে দুৰ্গম প্ৰাকৃতিক বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰি সহজে যাতায়াত সম্ভৱ কৰি তুলিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, উত্তৰ কানাডাৰ বৰফাবৃত অঞ্চলত বা হিমালয়ৰ দৰে দুৰ্গম অঞ্চলত য’ত ভূমিস্খলন বা বৰফৰ বাবে পথ যাতায়াত বন্ধ হৈ পৰে, তাত আকাশীপথেই একমাত্ৰ ভৰসা। জৰুৰীকালীন অৱস্থাত সাহায্য প্ৰদান আৰু প্ৰতিৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো আকাশীপথে এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে।
৪. অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Additional Important Q&A)
চমু প্ৰশ্ন (১-২ নম্বৰ):
১. সীমান্ত পথ (Border roads) কি?
উত্তৰ: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমাৰ কাষে কাষে নিৰ্মাণ কৰা পথসমূহক সীমান্ত পথ বোলে। এই পথসমূহে দুৰ্গম অঞ্চলৰ লোকসকলক মূল চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ লগতে প্ৰতিৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সামৰিক শিবিৰলৈ সামগ্ৰী কঢ়িওৱাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
২. ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান ৰেলপথৰ প্ৰান্তীয় ষ্টেচন দুটাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: পূবে হেলিফেক্স (Halifax) আৰু পশ্চিমে ভেনকুভাৰ (Vancouver)।
৩. ‘বিগ ইঞ্চি’ (Big Inch) নলীপথেৰে কি কঢ়িওৱা হয় আৰু ই ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰ: ‘বিগ ইঞ্চি’ নলীপথেৰে পেট্ৰ’লিয়াম কঢ়িওৱা হয়। ই মেক্সিকো উপসাগৰৰ পৰা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ উত্তৰ-পূব ৰাজ্যসমূহলৈ বিস্তৃত।
৪. অৰিয়েণ্ট এক্সপ্ৰেছৰ (Orient Express) দুটা মূৰৰ ষ্টেচনৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: পেৰিছ আৰু ইস্তানবুল।
৫. চুৱেজ খালৰ দৈৰ্ঘ্য কিমান?
উত্তৰ: চুৱেজ খালৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৬০ কিলোমিটাৰ।
দীঘল প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰ):
৬. ৰেলপথতকৈ পথ পৰিবহণৰ (Road transport) গুৰুত্ব কিয় বেছি? [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: ৰেলপথতকৈ পথ পৰিবহণৰ গুৰুত্ব বেছি হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
১. পথ পৰিবহণে ঘৰে ঘৰে গৈ সেৱা (door-to-door service) আগবঢ়াব পাৰে, যিটো ৰেলপথৰ দ্বাৰা সম্ভৱ নহয়।
২. কম দূৰত্বৰ যাতায়াত আৰু সামগ্ৰী কঢ়িওৱাৰ বাবে পথ পৰিবহণ ৰেলপথতকৈ অধিক সস্তীয়া আৰু সুবিধাজনক।
৩. পৰ্বতীয়া বা দুৰ্গম অঞ্চলত ৰেলপথ নিৰ্মাণ কৰাটো অতি কঠিন আৰু ব্যয়বহুল, কিন্তু তেনে ঠাইতো পথ নিৰ্মাণ কৰিব পাৰি।
৭. অন্তৰ্দেশীয় জলপথৰ (Inland waterways) বিকাশত প্ৰভাৱ পেলোৱা কাৰকসমূহ কি কি? [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: নদী, খাল বা হ্ৰদৰ জৰিয়তে কৰা অন্তৰ্দেশীয় জলপথৰ বিকাশ কেইবাটাও কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে:
১. নদী বা খালটোৰ গভীৰতা আৰু প্ৰস্থ পৰ্যাপ্ত হ’ব লাগিব যাতে ডাঙৰ নাও বা জাহাজ সহজে চলিব পাৰে।
২. জলপথটোত গোটেই বছৰ ধৰি পানীৰ প্ৰবাহ নিয়মীয়া হ’ব লাগিব। খৰালি কালত পানী শুকাই গ’লে যাতায়াতত বাধাৰ সৃষ্টি হয়।
৩. জলপথটোত জলপ্ৰপাত বা তীব্ৰ সোঁত থাকিব নালাগিব, আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ হ’ব লাগিব।
৮. কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ জৰিয়তে হোৱা যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ (Satellite communication) বিষয়ে এটি টোকা লিখা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: ১৯৭০ ৰ দশকৰ পৰা আমেৰিকা আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নে মহাকাশ গৱেষণাৰ জৰিয়তে কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ ব্যৱহাৰ আৰম্ভ কৰে। কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ জৰিয়তে পৃথিৱীৰ যিকোনো দুৰ্গম প্ৰান্তৰ লগতো সহজে যোগাযোগ স্থাপন কৰিব পাৰি। ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সুবিধাটো হ’ল যে দূৰত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ খৰচ বৃদ্ধি নাপায়; অৰ্থাৎ ৫০০ কিঃমিঃ দূৰত্বত যোগাযোগ কৰিবলৈ যিমান খৰচ হয়, ৫০০০ কিঃমিঃ দূৰত্বতো সিমানেই খৰচ হয়। ভাৰতবৰ্ষয়ো আৰ্যভট্ট, ভাস্কৰ, এপল (APPLE), আৰু ইনছেট (INSAT) আদি উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰি দূৰদৰ্শন, ৰেডিঅ’ আৰু বতৰৰ আগজাননী দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰিছে।
৯. উত্তৰ আটলাণ্টিক সামুদ্ৰিক পথৰ (North Atlantic Sea Route) গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: উত্তৰ আটলাণ্টিক সামুদ্ৰিক পথটোৱে বিশ্বৰ দুটা আটাইতকৈ উন্নত ঔদ্যোগিক অঞ্চল— উত্তৰ-পূব আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপক সংযোগ কৰিছে। এই পথটোৰ গুৰুত্ব ইমানেই বেছি যে বিশ্বৰ মুঠ বৈদেশিক বাণিজ্যৰ এক-চতুৰ্থাংশ (২৫%) সামগ্ৰী কেৱল এই পথটোৰেই কঢ়িওৱা হয়। সেয়েহে ইয়াক বিশ্বৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত সামুদ্ৰিক পথ বা ‘বৃহৎ ট্ৰাংক পথ’ (Big Trunk Route) বুলি কোৱা হয়। এই পথৰ দুয়োকাষে উন্নত বন্দৰ আৰু পোতাশ্ৰয়ৰ সুবিধা উপলব্ধ।
১০. ট্ৰেন্স-চাইবেৰিয়ান ৰেলপথৰ (Trans-Siberian Railway) অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: ট্ৰেন্স-চাইবেৰিয়ান ৰেলপথ হৈছে বিশ্বৰ দীৰ্ঘতম (৯,৩৩২ কিঃমিঃ) আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেলপথ। ই ৰাছিয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গৰ পৰা আৰম্ভ হৈ পূব প্ৰান্তৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ পাৰৰ ভ্লাডিভষ্টকক সংযোগ কৰিছে। এই ৰেলপথটোৱে ৰাছিয়াৰ এছিয় অংশক পশ্চিম ইউৰোপৰ বজাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি অৰ্থনৈতিক বিকাশত সহায় কৰিছে। ইয়াৰ মাজেৰে উৰাল পৰ্বতৰ খনিজ সম্পদ, চাইবেৰিয়াৰ কৃষি সামগ্ৰী আৰু বনাঞ্চলৰ কাঠ আদি সহজে পৰিবহণ কৰা হয়। এই ৰেলপথটোৱে ৰাছিয়াৰ বিশাল ভূখণ্ডক একত্ৰিত কৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।
