একাদশ শ্ৰেণীৰ অসমীয়া পাঠ্যক্ৰমৰ অন্তৰ্গত বিশিষ্ট পণ্ডিত-লেখক ড° হীৰেন গোহাঁইদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘কেমব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ নামৰ ষষ্ঠ অধ্যায়টোৰ(Class 11 Assamese Chapter 6) এক সম্পূৰ্ণ আৰু পৰীক্ষামুখী অধ্যয়ন নিৰ্দেশিকা তলত আগবঢ়োৱা হ’ল।
| কে’ম্ব্রিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান | |
| বিষয় | অসমীয়া |
| পাঠৰ নাম | কে’ম্ব্রিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান |
| লেখক | ড° হীৰেন গােহাঁই |
| শ্ৰেণী | একাদশ শ্ৰেণী |
| পাঠৰ নং | অধ্যায় 6 |
| পাঠ্যক্ৰম (Syllabus) | অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদৰ (AHSEC) |
কেমব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান
১. অধ্যায়টোৰ সাৰাংশ (Quick Revision Note)
‘কেমব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ প্ৰবন্ধটিত ড° হীৰেন গোহাঁয়ে বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষানুষ্ঠান কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ঐতিহ্য, পৰিচালনা আৰু পাঠদান পদ্ধতিৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰিছে। সাধাৰণতে ভবা হয় যে মধ্যযুগৰ ইউৰোপ কু-সংস্কাৰত ডুব গৈ আছিল, কিন্তু প্ৰকৃততে সেই সময়তো পেৰিছ, অক্সফৰ্ড, কেমব্ৰিজ আদি বিশ্ববিদ্যালয়ত অতি মেধাৱী পণ্ডিতসকলে জ্ঞানৰ চৰ্চা কৰিছিল। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে একত্ৰিশখন স্বতন্ত্ৰ কলেজৰ সমষ্টি। প্ৰতিখন কলেজেই নিজা নীতি-নিয়ম আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰে পৰিচালিত হয়। কলেজবোৰৰ পণ্ডিত বা ‘ফেল” (Fellow) সকলে নিজৰ মাজৰ পৰাই এজন অধ্যক্ষ (Master) নিৰ্বাচন কৰে আৰু যুটীয়াভাৱে প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব লয়। ৰজাঘৰীয়া হস্তক্ষেপৰ পৰা মুক্ত হৈ এই শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে স্বাধীন চিন্তাৰ অনুশীলন কৰি আহিছে।
প্ৰবন্ধটোত কেমব্ৰিজৰ ছাত্ৰসকলৰ কঠোৰ অনুশাসন আৰু মৰ্যাদাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। ছাত্ৰসকলে বাধ্যতামূলকভাৱে ‘গাউন’ পৰিধান কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু প্ৰতিজন ছাত্ৰৰ কোঠাৰ সন্মুখত তেওঁৰ নামফলক লগোৱা হৈছিল। কেমব্ৰিজৰ পাঠদান পদ্ধতিও অতি সুকীয়া। ইয়াত অধ্যাপকসকলে কেৱল পৰীক্ষাৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ ভৱিষ্যতে কিতাপ লিখাৰ উদ্দেশ্যৰেহে গভীৰ গৱেষণালব্ধ পাঠদান কৰে। সেয়েহে শ্ৰেণীত উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহ’লেও ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে শ্ৰেণীত উপস্থিত থাকে। ইয়াৰ লগতে লেখকে ইউৰোপীয় নৱজাগৰণ আৰু মেধা-চৰ্চাত আৰৱ পণ্ডিতসকলৰ (যেনে- আভেৰ’জ, আবিচেন্না) অপৰিসীম অৱদানৰ কথাও স্বীকাৰ কৰিছে। সামগ্ৰিকভাৱে, প্ৰবন্ধটোৱে প্ৰকৃত শিক্ষা, স্বাধীন চিন্তা আৰু জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানৰ গুৰুত্ব সুন্দৰকৈ প্ৰতিফলিত কৰিছে।
২. পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান (Textbook Solutions)
(ক) অতি চমু প্ৰশ্ন (প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰ মূল্যাংক— ১)
১। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোনখন নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত?
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কেম নদীৰ পাৰত অৱস্থিত।
২। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত কেইখন কলেজ আছে?
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত একত্ৰিশখন (৩১) কলেজ আছে।
৩। ড° হীৰেন গোহাঁয়ে অধ্যয়ন কৰা কেমব্ৰিজৰ কলেজখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ড° হীৰেন গোহাঁয়ে অধ্যয়ন কৰা কেমব্ৰিজৰ কলেজখনৰ নাম হ’ল— গনভিল এণ্ড কীইজ (Gonville and Caius)।
৪। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোনো ব্যক্তি বিশেষে প্ৰতিষ্ঠা কৰা নাছিল; পণ্ডিত আৰু বিদ্যানুৰাগী লোক কিছুমানৰ প্ৰচেষ্টাত এই অনুষ্ঠানে গঢ় লৈছিল।
৫। জৰ্জ ষ্টাইনাৰ কোন?
উত্তৰ: জৰ্জ ষ্টাইনাৰ এগৰাকী বিখ্যাত মাৰ্কিন পণ্ডিত।
(খ) চমু প্ৰশ্ন (প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰ মূল্যাংক— ২ অথবা ৩)
১। ইউৰোপত মধ্যযুগত স্থাপন হোৱা চাৰিখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ইউৰোপত মধ্যযুগত স্থাপন হোৱা চাৰিখন প্ৰসিদ্ধ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম হ’ল— পেৰিছ (বা পেৰিছ বিশ্ববিদ্যালয়), হাইডেলবাৰ্গ, অক্সফৰ্ড আৰু কেমব্ৰিজ।
২। টমাছ আকুৱাইনাহ আৰু পিয়েৰ আবেলাৰ কোন আছিল?
উত্তৰ: টমাছ আকুৱাইনাহ আছিল মধ্যযুগৰ ইউৰোপীয় (ইটালীৰ) এগৰাকী প্ৰখ্যাত দাৰ্শনিক। আনহাতে, পিয়েৰ আবেলাৰ আছিল মধ্যযুগৰ পাশ্চাত্যৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত দাৰ্শনিক, পণ্ডিত আৰু কবি।
৩। গথিক স্থাপত্য বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: গথিক স্থাপত্য (Gothic Architecture) হৈছে এবিধ বিশেষ স্থাপত্য কলা শৈলী। মধ্যযুগৰ ইউৰোপত ইয়াৰ বিকাশ হৈছিল। সেই সময়ৰ ইউৰোপৰ প্ৰধান গীৰ্জাবোৰৰ স্থাপত্যত এইবিধ শৈলী দেখা গৈছিল, য’ত কলন, ৰিম, নট্ৰডাম আদিৰ দৰে সুউচ্চ আৰু বিশাল নিৰ্মাণ কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।
৪। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজবোৰৰ অধ্যক্ষসকলক কিদৰে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিখন কলেজেই আছিল স্বতন্ত্ৰ। কলেজবোৰৰ পণ্ডিত বা ‘ফেল” (Fellow) সকলে নিজৰ মাজৰ পৰাই বাছি-বিচাৰি এজন অধ্যক্ষ (Master) নিৰ্বাচন কৰিছিল। কেতিয়াবা বাহিৰৰ কোনো খ্যাতনামা পণ্ডিতকো অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।
৫। আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটো আৰু আৰিষ্টটলক কি কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰ: আৰৱী গ্ৰন্থত প্লেটোক ‘আফলাতুন’ আৰু আৰিষ্টটলক ‘আৰিষ্টু’ নামেৰে জনা যায়।
(গ) দীঘল প্ৰশ্ন (প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰ মূল্যাংক— ৪ অথবা ৫)
১। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজবোৰ কোনে কিদৰে প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰিচালনা কৰে বুজাই লিখা।
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে একত্ৰিশখন স্বতন্ত্ৰ কলেজৰ সমষ্টি। এই কলেজবোৰ কোনো ৰজা বা চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা নাছিল, বৰঞ্চ পণ্ডিতসকলে নিজা উদ্যোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোক খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মমণ্ডলীৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল যদিও বিদ্যা-চৰ্চাৰ বাবে তেওঁলোকক গীৰ্জাৰ অন্যান্য কামৰ পৰা অব্যাহতি দিয়া হৈছিল। গীৰ্জাৰ দান-বৰঙণিৰ উপৰিও ধনী ব্যক্তি আৰু ব্যৱসায়ী সংঘৰ (Guild) পৰা অৰ্থ-সাহায্য লাভ কৰি পণ্ডিতসকলে বিশ্ববিদ্যালয় চলাবৰ বাবে প্ৰচুৰ ভূ-সম্পত্তি সংগ্ৰহ কৰিছিল।
পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিখন কলেজেই আছিল স্বতন্ত্ৰ। কলেজৰ পণ্ডিত বা ‘ফেল” (Fellow) সকলে নিজৰ মাজৰ পৰাই এজন অধ্যক্ষ (Master) নিৰ্বাচন কৰিছিল আৰু যুটীয়াভাৱে নিয়াৰিকৈ কলেজৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব লৈছিল। ৰাজশক্তিয়ে ক্ৰমে প্ৰবল ৰূপ ধাৰণ কৰাৰ পিছতো বিশ্ববিদ্যালয়ে ৰজাঘৰৰ পৰা নিজা স্বতন্ত্ৰ অধিকাৰৰ বাবে চাৰ্টাৰ বা ৰাজপত্ৰ লাভ কৰিছিল, য’ত ৰজাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধিকাৰ আৰু আভ্যন্তৰীণ প্ৰশাসনত হস্তক্ষেপ নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। এনেদৰেই স্বাধীন চিন্তাৰ অনুশীলন আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰে কলেজবোৰ পৰিচালিত হৈছিল।
২। ‘ইউৰোপৰ বিশ্ববিদ্যালয়বোৰত মেধা-চৰ্চাৰ অনুপ্ৰেৰণা আহিছিল কিন্তু আৰৱ জগতৰ আৰ্হি আৰু প্ৰেৰণাৰ পৰা।’—কথাষাৰ বুজাই লিখা।
উত্তৰ: সাধাৰণতে ভবা হয় যে ইউৰোপীয় নৱজাগৰণ কেৱল গ্ৰীক আৰু ৰোমান সভ্যতাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। কিন্তু প্ৰকৃততে ইউৰোপীয় বিশ্ববিদ্যালয়বোৰত মেধা-চৰ্চাৰ অনুপ্ৰেৰণা আৰৱ জগতৰ পৰাহে আহিছিল। খ্ৰীষ্টানৰ পৱিত্ৰস্থান জেৰুজালেম উদ্ধাৰৰ বাবে চলা ক্ৰুছেড বা ধৰ্মযুদ্ধৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলে আৰৱসকলৰ সান্নিধ্য লাভ কৰিছিল আৰু এক উন্নত সভ্যতাৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল।
আৰৱ পণ্ডিতসকলে গ্ৰীক-ৰোমান সভ্যতাৰ পৰা মূলধন আহৰণ কৰি গণিত, তৰ্কশাস্ত্ৰ, ঈশ্বৰতত্ত্ব, দৰ্শন, চিকিৎসাবিদ্যা আদিত নতুন নতুন অৱদান দি মানৱীয় জ্ঞানৰ ভঁৰাল চহকী কৰিছিল। ইবন ৰুশ্বদ (আভেৰ’জ) আৰু ইবন চিনা (আবিচেন্না) আদি আৰৱ পণ্ডিতৰ গভীৰ প্ৰভাৱ ইউৰোপীয় বিশ্ববিদ্যালয়বোৰত পৰিছিল। ইউৰোপীয় মনীষাৰ ওপৰত প্ৰায় এক শতাব্দী কাল আভেৰ’জৰ একচ্ছত্ৰী প্ৰভাৱ আছিল। পৰৱৰ্তী কালত টমাছ আকুৱাইনাহে তেওঁৰ ‘Summa Theologica’ গ্ৰন্থৰে আভেৰ’জৰ যুক্তিজাল খণ্ডন কৰিহে খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মবিশ্বাস পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। সেয়েহে লেখকে কৈছে যে ইউৰোপৰ মেধা-চৰ্চাৰ মূল অনুপ্ৰেৰণা আৰৱ জগতৰ পৰাহে আহিছিল।
৩। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠদান-কাৰ্য সম্পৰ্কে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠদান ব্যৱস্থা অতি সুকীয়া আৰু উচ্চ মানদণ্ডৰ। ইয়াত কলেজৰ পৰা গৈ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সুকীয়া কক্ষত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে লেকচাৰ বা পাঠদান শুনিব লাগে। প্ৰতিজন প্ৰবক্তাই এনেদৰে পাঠদান কৰে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিষয়ৰ লগত পৰিচয় কৰি দিয়াৰ উপৰি তেওঁ সেইবোৰ বক্তৃতাৰ ভিত্তিত শেষত এখন কিতাপ লিখিব পাৰে। অৰ্থাৎ বক্তৃতাবোৰত যথেষ্ট মৌলিক বিশ্লেষণ, ব্যাখ্যা আৰু অভিমত থাকে।
কেমব্ৰিজত পাঠদানত উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয়। কিন্তু প্ৰতিজন বিখ্যাত পণ্ডিতৰ মেধা আৰু পাণ্ডিত্যে অজস্ৰ ছাত্ৰক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰিছিল। বেছিভাগ ছাত্ৰৰ আগ্ৰহ আৰু প্ৰবক্তাসকলৰ বিদ্যা তথা মেধাৰ আকৰ্ষণ মিলি শ্ৰেণীকক্ষ পৰিপূৰ্ণ কৰাত একো অসুবিধা নহয়। অৱশ্যে কোনো কোনো পণ্ডিতৰ বক্তৃতা অতি নীৰস হ’লে উপস্থিতি নামমাত্ৰ হৈ পৰে। কেতিয়াবা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাহিৰৰ পৰা আমন্ত্ৰিত পণ্ডিত তথা অস্থায়ী ফেল’ৱেও ইয়াত পাঠদান কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে, কেমব্ৰিজৰ পাঠদান ব্যৱস্থা পৰীক্ষাকেন্দ্ৰিক নহৈ জ্ঞান আৰু মৌলিক চিন্তাৰ উন্মেষ ঘটোৱাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।
৪। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ সাহিত্য প্ৰতিভা সম্পৰ্কে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ড° হীৰেন গোহাঁই স্বৰাজোত্তৰ অসমৰ সাহিত্য জগত আৰু সমাজৰ এগৰাকী অনন্য সাধাৰণ সমালোচক, চিন্তাবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰবন্ধকাৰ। তেওঁৰ সৃষ্টিশীল কৰ্মৰ পৰিধি অতি বহল। এতিয়ালৈকে প্ৰায় তিনি কুৰিখন গ্ৰন্থৰ উপৰিও বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু সংকলনত তেওঁৰ বহুতো প্ৰবন্ধ সিঁচৰতি হৈ আছে।
তেওঁৰ সাহিত্য আৰু সমাজ-সমালোচনামূলক গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ‘সাহিত্যৰ সত্য’, ‘সমাজ আৰু সমালোচনা’, ‘সাহিত্য আৰু চেতনা’, ‘বিশ্বায়তন’, ‘বন্দৰৰ কাল’, ‘কবিতাৰ বিচাৰ আৰু নতুন সমালোচনা’ আদি প্ৰধান। তেওঁৰ আত্মকথামূলক গ্ৰন্থসমূহ হ’ল— ‘লটঘঁট’, ‘বতাহত ক’ৰ গধূলি গোপাল’, ‘হেঙুল আকাশ, ক’লা চাইকেল আৰু এজন আৰোহী’, ‘সপোনৰ দিকচৌ বনত’ আদি। ‘অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা’ নামৰ গ্ৰন্থখনৰ বাবে তেওঁ ১৯৮৯ চনত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে। তেওঁৰ ৰচনাত তীক্ষ্ণ মেধা, গভীৰ অধ্যয়ন আৰু সমাজৰ প্ৰতি থকা দায়বদ্ধতা সুন্দৰকৈ প্ৰতিফলিত হৈছে।
৫। প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা : “দেশ-বিদেশৰ মাজত জ্ঞান আৰু বিদ্যাৰ সহজ আৰু অব্যাহত যোগাযোগ আৰু বিনিময়হে মানৱীয় জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ উন্নতি সাধন কৰে। জ্ঞানক যেতিয়া কেৱল সম্পত্তিৰ ৰূপত চোৱা হয়, তেতিয়া আৰু সেইটো সম্ভৱ নহয়।”
উত্তৰ: প্ৰদত্ত কথাষাৰ আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘সাহিত্য সৌৰভ’ৰ অন্তৰ্গত ড° হীৰেন গোহাঁইদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘কেমব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ নামৰ প্ৰবন্ধটোৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে। ইয়াত লেখকে জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানৰ গুৰুত্ব আৰু ইয়াৰ সাৰ্বজনীন চৰিত্ৰৰ বিষয়ে বাখ্যা কৰিছে।
প্ৰাচীন কালৰে পৰা মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশ ঘটিছে জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে। ইউৰোপীয় নৱজাগৰণৰ গুৰিতে আছিল আৰৱ পণ্ডিতসকলৰ অৱদান, যিসকলে আকৌ গ্ৰীক আৰু ৰোমান সভ্যতাৰ পৰা জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল। অৰ্থাৎ, জ্ঞান কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতি বা দেশৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তি নহয়। যেতিয়া এখন দেশৰ পণ্ডিতে আন এখন দেশৰ পণ্ডিতৰ চিন্তা-ধাৰা অধ্যয়ন কৰে, তেতিয়াহে নতুন জ্ঞানৰ সৃষ্টি হয়। কিন্তু যেতিয়া জ্ঞানক কেৱল নিজৰ সম্পত্তি বুলি গণ্য কৰি ইয়াক আনৰ পৰা লুকুৱাই ৰখা হয় বা ব্যৱসায়িক স্বাৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেতিয়া জ্ঞানৰ বিকাশ স্তব্ধ হৈ পৰে। সেয়েহে লেখকে মানৱীয় জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃত উন্নতিৰ বাবে দেশ-বিদেশৰ মাজত জ্ঞানৰ সহজ আৰু নিৰন্তৰ বিনিময়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।
৩. বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (PYQs 2015- 2025 )
চমু প্ৰশ্ন (১-২ নম্বৰ)
১। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ এখনৰ নাম লিখা। [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: ড° হীৰেন গোহাঁইৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ এখনৰ নাম হ’ল— ‘বতাহত ক’ৰ গধূলি গোপাল’।
২। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰসকলে পৰিধান কৰা পোছাকযোৰক কি বোলা হয়? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰসকলে পৰিধান কৰা পোছাকযোৰক ‘গাউন’ বোলা হয়।
৩। ‘Summa Theologica’ গ্ৰন্থখনৰ ৰচক কোন? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: ‘Summa Theologica’ গ্ৰন্থখনৰ ৰচক হ’ল টমাছ আকুৱাইনাহ।
৪। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাচীনতম সাপ্তাহিক আলোচনীখনৰ নাম কি? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাচীনতম সাপ্তাহিক আলোচনীখনৰ নাম হ’ল— ‘ভাৰ্ছিটি’ (Varsity)।
৫। আৰৱ পণ্ডিত ইবন ৰুশ্বদক ইউৰোপীয়সকলে কি নামেৰে জানে? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: আৰৱ পণ্ডিত ইবন ৰুশ্বদক ইউৰোপীয়সকলে ‘আভেৰ’জ’ (Averroes) নামেৰে জানে।
দীঘল প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰ)
৬। মধ্যযুগৰ ইউৰোপৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ শৈক্ষিক পৰিৱেশ কেনেকুৱা আছিল? [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: সাধাৰণতে ভবা হয় যে মধ্যযুগৰ ইউৰোপ কু-সংস্কাৰত ডুব গৈ আছিল, কিন্তু প্ৰকৃততে সেই সময়তো পেৰিছ, অক্সফৰ্ড, কেমব্ৰিজ আদি বিশ্ববিদ্যালয়ত শৈক্ষিক পৰিৱেশ অতি উন্নত আছিল। তাত অতি মেধাৱী আৰু অধ্যয়নপুষ্ট পণ্ডিতে বিদ্যা-চৰ্চা আৰু শিক্ষাদান কৰিছিল। শিক্ষাৰ মাধ্যম লাটিন হোৱা বাবে বিভিন্ন দেশৰ পণ্ডিতে সেইবোৰত অধ্যয়ন-অধ্যাপনা কৰি ঘূৰি ফুৰিছিল। তৰ্কশাস্ত্ৰ, দৰ্শন, ব্যাকৰণ, গণিত আদি বিষয়ৰ চৰ্চাত তেওঁলোকে গভীৰ পাণ্ডিত্য প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।
৭। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰসকলৰ অনুশাসন আৰু স্বাধীনতাৰ বিষয়ে কি জানা লিখা। [৪ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰথমৰে পৰা কঠোৰ অনুশাসনৰ মাজতো ছাত্ৰৰ আত্মমৰ্যাদা আৰু অধিকাৰ-সচেতনতা পোষণ কৰা হয়। প্ৰতিজন ছাত্ৰ থকা কুঠৰীৰ সন্মুখত তেওঁৰ নামফলক লগাই দিয়া হয়। ছাত্ৰবিলাকে কলেজত থকা সময়ত পোছাকৰ ওপৰত বাদুলীৰ দৰে আঁঠুলৈ পৰা গাউন পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক আছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, কলেজৰ ক’ৰ্ট বা ভিতৰুৱা চোতালবোৰত থকা ঘাঁহনিৰ ওপৰেদি খোজকঢ়াৰ অধিকাৰ ছাত্ৰৰ নাথাকে। কিন্তু কিছুমান স্বাধীনতাপ্ৰিয় ছাত্ৰই মনৰ ক্ষোভ শান্ত কৰিবলৈ সকলো নিহপালী দিয়াৰ সময়ত মনৰ সুখেৰে ঘাঁহনিত খোজ কাঢ়ে।
৮। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিখন কলেজৰ স্বতন্ত্ৰতা কেনেদৰে ৰক্ষা কৰা হয়? [৪ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে একত্ৰিশখন কলেজৰ সমষ্টি, য’ত প্ৰতিখন কলেজেই স্বতন্ত্ৰ। প্ৰতিখন কলেজে নিজেই বাছি-বিচাৰি নিজৰ সদস্য বা ‘ফেল” (Fellow) নিৰ্বাচন কৰে। মেধাৰ ভিত্তিত ছাত্ৰ গ্ৰহণ কৰা হয়। কলেজৰ পণ্ডিতসকলে নিজৰ মাজৰ পৰাই এজন অধ্যক্ষ (Master) নিৰ্বাচন কৰে আৰু যুটীয়াভাৱে নিয়াৰিকৈ কলেজৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব লয়। ৰাজশক্তিয়ে ক্ৰমে প্ৰবল ৰূপ ধাৰণ কৰাৰ পিছতো বিশ্ববিদ্যালয়ে ৰজাঘৰৰ পৰা নিজা স্বতন্ত্ৰ অধিকাৰৰ বাবে চাৰ্টাৰ বা ৰাজপত্ৰ লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰজায়ো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আভ্যন্তৰীণ প্ৰশাসনত হস্তক্ষেপ কৰিব নোৱাৰিছিল। এনেদৰেই যুগ যুগ ধৰি কলেজবোৰৰ স্বতন্ত্ৰ শাসন চলি থাকে।
৯। ইউৰোপীয় নৱজাগৰণ বা মেধা-চৰ্চাত আৰৱ পণ্ডিতসকলৰ অৱদান কেনেকুৱা আছিল? [৪ নম্বৰ]
উত্তৰ: ইউৰোপীয় নৱজাগৰণ বা মেধা-চৰ্চাত আৰৱ পণ্ডিতসকলৰ অৱদান অপৰিসীম। ক্ৰুছেড বা ধৰ্মযুদ্ধৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলে আৰৱসকলৰ সান্নিধ্য লাভ কৰিছিল। আৰৱ পণ্ডিতসকলে গ্ৰীক-ৰোমান সভ্যতাৰ পৰা জ্ঞান আহৰণ কৰি গণিত, তৰ্কশাস্ত্ৰ, ঈশ্বৰতত্ত্ব, দৰ্শন, চিকিৎসাবিদ্যা আদিত নতুন অৱদান দি মানৱীয় জ্ঞানৰ ভঁৰাল চহকী কৰিছিল। ইবন ৰুশ্বদ (আভেৰ’জ) আৰু ইবন চিনা (আবিচেন্না) আদি আৰৱ পণ্ডিতৰ গভীৰ প্ৰভাৱ ইউৰোপীয় বিশ্ববিদ্যালয়বোৰত পৰিছিল। ইউৰোপীয় মনীষাৰ ওপৰত প্ৰায় এক শতাব্দী কাল আভেৰ’জৰ একচ্ছত্ৰী প্ৰভাৱ আছিল, যিয়ে ইউৰোপৰ বৌদ্ধিক জগতখনক নতুন দিশ প্ৰদান কৰিছিল।
১০। ‘কেমব্ৰিজৰ শিক্ষাব্যৱস্থা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান’ পাঠটোৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পোৱা কেমব্ৰিজৰ পাঠদান পদ্ধতিৰ বিষয়ে এটি টোকা প্ৰস্তুত কৰা। [৫ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠদান পদ্ধতি অতি সুকীয়া আৰু গৱেষণাধৰ্মী। ইয়াত কলেজৰ পৰা গৈ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সুকীয়া কক্ষত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে পাঠদান শুনিব লাগে। প্ৰতিজন প্ৰবক্তাই এনেদৰে পাঠদান কৰে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিষয়ৰ লগত পৰিচয় কৰি দিয়াৰ উপৰি তেওঁ সেইবোৰ বক্তৃতাৰ ভিত্তিত শেষত এখন কিতাপ লিখিব পাৰে। অৰ্থাৎ বক্তৃতাবোৰত যথেষ্ট মৌলিক বিশ্লেষণ, ব্যাখ্যা আৰু অভিমত থাকে।
পাঠদানত উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয় যদিও প্ৰতিজন বিখ্যাত পণ্ডিতৰ মেধা আৰু পাণ্ডিত্যে অজস্ৰ ছাত্ৰক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। বেছিভাগ ছাত্ৰৰ আগ্ৰহ আৰু প্ৰবক্তাসকলৰ বিদ্যা তথা মেধাৰ আকৰ্ষণ মিলি শ্ৰেণীকক্ষ পৰিপূৰ্ণ হৈ পৰে। কেতিয়াবা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাহিৰৰ পৰা আমন্ত্ৰিত পণ্ডিত তথা অস্থায়ী ফেল’ৱেও ইয়াত পাঠদান কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে, কেমব্ৰিজৰ পাঠদান ব্যৱস্থা কেৱল পৰীক্ষা পাছ কৰাৰ আহিলা নহৈ, প্ৰকৃত জ্ঞান অন্বেষণ আৰু মৌলিক চিন্তাৰ বিকাশৰ এক উৎকৃষ্ট মাধ্যম।
৪. অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Additional Important Q&A)
চমু প্ৰশ্ন (১-২ নম্বৰ)
১। ড° হীৰেন গোহাঁয়ে কি বিষয়ত পি. এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: ড° হীৰেন গোহাঁয়ে ‘Tradition and Paradise Lost’ বিষয়ত পি. এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।
২। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চতুৰ্থ প্ৰাচীন কলেজখনৰ নাম কি? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চতুৰ্থ প্ৰাচীন কলেজখনৰ নাম হ’ল— গনভিল এণ্ড কীইজ (Gonville and Caius)।
৩। ‘Summa Theologica’ গ্ৰন্থখনৰ জৰিয়তে টমাছ আকুৱাইনাহে কাৰ যুক্তিজাল খণ্ডন কৰিছিল? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: ‘Summa Theologica’ গ্ৰন্থখনৰ জৰিয়তে টমাছ আকুৱাইনাহে আৰৱ পণ্ডিত আভেৰ’জৰ যুক্তিজাল খণ্ডন কৰিছিল।
৪। কেমব্ৰিজৰ অধ্যাপকসকলে কিয় পাঠদান কৰে বুলি লেখকে উল্লেখ কৰিছে? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজৰ অধ্যাপকসকলে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিষয়ৰ লগত পৰিচয় কৰি দিয়াৰ উপৰি সেইবোৰ বক্তৃতাৰ ভিত্তিত শেষত এখন কিতাপ লিখিবৰ বাবে পাঠদান কৰে বুলি লেখকে উল্লেখ কৰিছে।
৫। ‘Guild’ মানে কি? [১ নম্বৰ]
উত্তৰ: ‘Guild’ মানে হ’ল মধ্যযুগৰ ইউৰোপৰ ব্যৱসায়ী বা কাৰিকৰসকলৰ সংঘ।
দীঘল প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰ)
৬। ড° হীৰেন গোহাঁইৰ সাহিত্যিক অৱদানৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা। [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: ড° হীৰেন গোহাঁই অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ প্ৰবন্ধকাৰ আৰু সমালোচক। তেওঁৰ সাহিত্য আৰু সমাজ-সমালোচনামূলক গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত ‘সাহিত্যৰ সত্য’, ‘সমাজ আৰু সমালোচনা’, ‘সাহিত্য আৰু চেতনা’, ‘কবিতাৰ বিচাৰ আৰু নতুন সমালোচনা’ আদি প্ৰধান। তেওঁৰ আত্মকথামূলক গ্ৰন্থসমূহ হ’ল— ‘লটঘঁট’, ‘বতাহত ক’ৰ গধূলি গোপাল’, ‘হেঙুল আকাশ, ক’লা চাইকেল আৰু এজন আৰোহী’, ‘সপোনৰ দিকচৌ বনত’ আদি। ‘অসমৰ জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা’ গ্ৰন্থৰ বাবে তেওঁ ১৯৮৯ চনত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰিছিল।
৭। কেমব্ৰিজৰ ছাত্ৰসকলৰ সাজ-পাৰৰ নিয়ম কেনেকুৱা আছিল? [৩ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত ছাত্ৰসকলৰ বাবে সাজ-পাৰৰ এক নিৰ্দিষ্ট নিয়ম আছিল। ছাত্ৰবিলাকে কলেজত থকা সময়ত পোছাকৰ ওপৰত বাদুলীৰ দৰে আঁঠুলৈ পৰা গাউন পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক আছিল। আনহাতে, কলেজৰ পণ্ডিত বা ফেল’সকলে সৰু গাঁঠিলৈ পৰা গাউন বা হালোচোলা পিন্ধা নিয়ম আছিল।
৮। কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা। [৪ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় কোনো ৰজা বা চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা নাছিল। পণ্ডিত আৰু বিদ্যানুৰাগী লোক কিছুমানৰ প্ৰচেষ্টাত এই অনুষ্ঠানে গঢ় লৈছিল। প্ৰথমতে তেওঁলোক খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মমণ্ডলীৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গীৰ্জাৰ দান-বৰঙণিৰ উপৰিও ধনী ব্যক্তি বা ব্যৱসায়ী সংঘৰ (Guild) পৰা অৰ্থ-সাহায্য পাইছিল। পণ্ডিতসকলেও বিশ্ববিদ্যালয় চলাবৰ বাবে প্ৰচুৰ ভূ-সম্পত্তি সংগ্ৰহ কৰিছিল। অৰ্থাৎ ধৰ্ম-চৰ্চাৰ বাবেই বিদ্যা-চৰ্চাৰ প্ৰয়োজন বুলি সেই সময়ৰ গীৰ্জাৰ পৰিচালনকসকলে অনুভৱ কৰিছিল আৰু আৰ্থিকভাৱে সহায় কৰিছিল।
৯। কেমব্ৰিজৰ পাঠদানত ছাত্ৰৰ উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নোহোৱা সত্ত্বেও শ্ৰেণীকক্ষ কিয় পৰিপূৰ্ণ হৈ থাকে? [৪ নম্বৰ]
উত্তৰ: কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠদানত ছাত্ৰৰ উপস্থিতি বাধ্যতামূলক নহয়। কিন্তু প্ৰতিজন বিখ্যাত পণ্ডিতে মেধা আৰু পাণ্ডিত্যেৰে অজস্ৰ ছাত্ৰক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰিছিল। প্ৰবক্তাসকলৰ বিদ্যা তথা মেধাৰ আকৰ্ষণ আৰু ছাত্ৰৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত আগ্ৰহৰ বাবেই শ্ৰেণীকক্ষ পৰিপূৰ্ণ হৈ থাকে। অধ্যাপকসকলে কেৱল পৰীক্ষাৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ ভৱিষ্যতে কিতাপ লিখাৰ উদ্দেশ্যৰেহে গভীৰ গৱেষণালব্ধ পাঠদান কৰে। অৱশ্যে কোনো কোনো পণ্ডিতৰ বক্তৃতা অতি নীৰস হ’লে উপস্থিতি নামমাত্ৰ হৈ পৰে।
১০। “জ্ঞানক যেতিয়া কেৱল সম্পত্তিৰ ৰূপত চোৱা হয়, তেতিয়া আৰু সেইটো সম্ভৱ নহয়।” – কথাষাৰৰ জৰিয়তে লেখকে কি বুজাব বিচাৰিছে? [৫ নম্বৰ]
উত্তৰ: এই কথাষাৰৰ জৰিয়তে লেখকে জ্ঞানৰ সাৰ্বজনীনতা আৰু আদান-প্ৰদানৰ গুৰুত্ব বুজাব বিচাৰিছে। ইউৰোপীয় নৱজাগৰণৰ গুৰিতে আছিল আৰৱ পণ্ডিতসকলৰ অৱদান, যিসকলে আকৌ গ্ৰীক আৰু ৰোমান সভ্যতাৰ পৰা জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল। অৰ্থাৎ, জ্ঞান কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতি বা দেশৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তি নহয়। দেশ-বিদেশৰ মাজত জ্ঞান আৰু বিদ্যাৰ সহজ আৰু অব্যাহত যোগাযোগ আৰু বিনিময়ৰ জৰিয়তেহে মানৱীয় জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ উন্নতি সাধন হয়। কিন্তু যেতিয়া জ্ঞানক কেৱল নিজৰ সম্পত্তি বুলি গণ্য কৰি ইয়াক আনৰ পৰা লুকুৱাই ৰখা হয় বা ব্যৱসায়িক স্বাৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেতিয়া জ্ঞানৰ বিকাশ স্তব্ধ হৈ পৰে।
