মুদ্ৰা আৰু বেংক ব্যৱস্থা Class 10 Economics Chapter 3 Question Answer in Assamese

Hello! You are looking for the complete answers to Chapter 3 “মুদ্ৰা আৰু বেংক ব্যৱস্থা” in the “Politics and Economics” section of Class 10th Social Science. I have provided the correct and beautiful Assamese Medium answers below based on the textbook.

১. অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Full Exercise Q&A – Detailed for Full Marks)

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

প্ৰশ্ন ১: বিনিময় প্ৰথা কি?

উত্তৰ: এটা সামগ্ৰীৰ সলনি আন এটা সামগ্ৰী প্ৰত্যক্ষভাৱে আদান-প্ৰদান কৰা কাৰ্যক বিনিময় প্ৰথা বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ২: মুদ্ৰা কি?

উত্তৰ: মুদ্ৰা হ’ল বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা থকা যিকোনো সামগ্ৰী, যিয়ে মূল্যৰ মাপকাঠি আৰু মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপেও কাম কৰে।

প্ৰশ্ন ৩: মুদ্ৰাৰ এটা মুখ্য কাৰ্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ এটা মুখ্য কাৰ্য হ’ল ই বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰে।

প্ৰশ্ন ৪: অবিহিত মুদ্ৰাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: চেক (Cheque) হ’ল অবিহিত মুদ্ৰাৰ এটা উদাহৰণ।

প্ৰশ্ন ৫: প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাগজী মুদ্ৰা কি?

উত্তৰ: যি কাগজী মুদ্ৰাৰ বিপৰীতে সমমূল্যৰ সোণ বা ৰূপ চৰকাৰী কোষাগাৰত জমা থাকে, তাক প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাগজী মুদ্ৰা বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ৬: বেংক কি?

উত্তৰ: বেংক হ’ল এক বিত্তীয় অনুষ্ঠান যিয়ে ঋণৰ ব্যৱসায় কৰে। ই জনসাধাৰণৰ পৰা সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰে আৰু প্ৰয়োজন সাপেক্ষে ঋণ আগবঢ়ায়।

প্ৰশ্ন ৭: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক কোন চনত স্থাপিত হৈছিল?

উত্তৰ: ১৯৩৫ চনত।

প্ৰশ্ন ৮: চলিত আমানত কি?

উত্তৰ: যি আমানতৰ পৰা আমানতকাৰীয়ে যিকোনো সময়তে চেকৰ জৰিয়তে ধন উলিয়াই আনিব পাৰে, তাক চলিত আমানত বোলা হয়।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

প্ৰশ্ন ১: সংগতিবিহীন অভাৱে বিনিময় প্ৰথাত কিদৰে সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে?

উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাত লেনদেন হ’বলৈ হ’লে দুজন ব্যক্তিৰ অভাৱৰ মাজত পাৰস্পৰিক সংগতি থাকিব লাগে। ধৰা হ’ল এজন ব্যক্তিৰ ওচৰত ধান আছে আৰু তেওঁক কাপোৰ লাগে। তেওঁ এনে এজন ব্যক্তিক বিচাৰি পাব লাগিব যাৰ ওচৰত কাপোৰ আছে আৰু তেওঁক ধান লাগে। যদি কাপোৰ থকা ব্যক্তিজনক ধানৰ সলনি নিমখ লাগে, তেন্তে তেওঁলোকৰ মাজত বিনিময় সম্ভৱ নহয়। ইয়াকে সংগতিবিহীন অভাৱৰ সমস্যা বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ২: মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: মুদ্ৰাক ভৱিষ্যতৰ বাবে সঞ্চয় কৰি ৰাখিব পাৰি। সামগ্ৰীসমূহ বেছি দিনলৈ নষ্ট নোহোৱাকৈ ৰাখিব নোৱাৰি, কিন্তু মুদ্ৰাক সহজে আৰু নিৰাপদভাৱে সঞ্চয় কৰি ৰাখিব পাৰি। মুদ্ৰাৰ এই গুণটোক মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ বোলা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে নিজৰ বৰ্তমানৰ আয়ৰ এটা অংশ ভৱিষ্যতৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে সাঁচি ৰাখিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৩: মুদ্ৰাৰ কোনটো বৈশিষ্ট্য আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু কিয়?

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ ‘সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা’ বৈশিষ্ট্যটো আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ, যদি কোনো সামগ্ৰীক বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে সকলোৱে গ্ৰহণ নকৰে, তেন্তে ই মুদ্ৰা হিচাপে কাম কৰিব নোৱাৰে। চৰকাৰী স্বীকৃতি আৰু জনসাধাৰণৰ বিশ্বাসৰ বাবেই মুদ্ৰাই এই গ্ৰহণযোগ্যতা লাভ কৰে, যাৰ ফলত লেনদেন সহজ হৈ পৰে।

প্ৰশ্ন ৪: মুদ্ৰাৰ তাৰল্য গুণ কি?

উত্তৰ: মুদ্ৰাক যিকোনো সময়তে যিকোনো সামগ্ৰীলৈ তৎক্ষণাত ৰূপান্তৰ কৰিব পৰা ক্ষমতাকে মুদ্ৰাৰ তাৰল্য গুণ বোলা হয়। মুদ্ৰা হ’ল আটাইতকৈ তৰল সম্পদ, কাৰণ ইয়াক কোনো বিলম্ব নোহোৱাকৈ বিনিময়ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ৫: ‘মুদ্ৰা সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যৰ উমৈহতীয়া মাপকাঠি’— ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাত প্ৰতিটো সামগ্ৰীৰ মূল্য আন এটা সামগ্ৰীৰ হিচাপত প্ৰকাশ কৰিবলগীয়া হৈছিল, যিটো অতি জটিল আছিল। কিন্তু মুদ্ৰাৰ আৱিষ্কাৰৰ ফলত সকলো সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মূল্য মুদ্ৰাৰ এককত (যেনে— টকা) প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ’ল। ইয়াৰ ফলত বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ মাজত তুলনা কৰা আৰু হিচাপ-নিকাচ ৰখা সহজ হৈ পৰিল।

প্ৰশ্ন ৬: সসীম বিহিত আৰু অসীম বিহিত মুদ্ৰাৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ:

(১) সসীম বিহিত মুদ্ৰা: যি মুদ্ৰা এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণলৈকেহে লেনদেনৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিবলৈ মানুহ বাধ্য, তাক সসীম বিহিত মুদ্ৰা বোলে। যেনে— ভাৰতত ৫০ পইচাৰ মুদ্ৰা সৰ্বাধিক ১০ টকালৈকেহে গ্ৰহণ কৰিবলৈ মানুহ বাধ্য।

(২) অসীম বিহিত মুদ্ৰা: যি মুদ্ৰা যিকোনো পৰিমাণৰ লেনদেনৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিবলৈ মানুহ আইনমতে বাধ্য, তাক অসীম বিহিত মুদ্ৰা বোলে। যেনে— ভাৰতৰ সকলো কাগজী নোট।

প্ৰশ্ন ৭: আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকে কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে?

উত্তৰ: আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকৰ মূল কাৰ্যসমূহ হ’ল:

(১) গাঁও অঞ্চলৰ ক্ষুদ্ৰ কৃষক, কৃষি শ্ৰমিক আৰু থলুৱা কাৰিকৰসকলক অতি কম সুতৰ হাৰত ঋণ প্ৰদান কৰা।

(২) গ্ৰাম্য সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰি বিভিন্ন উৎপাদনমূলক কাৰ্যত বিনিয়োগ কৰা।

(৩) গাঁও অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱা।

প্ৰশ্ন ৮: অনা-বেংক বিত্তীয় অনুষ্ঠানসমূহ বেংকতকৈ কি অৰ্থত বেলেগ?

উত্তৰ: অনা-বেংক বিত্তীয় অনুষ্ঠানসমূহ (NBFC) বেংকতকৈ তলত দিয়া অৰ্থত বেলেগ:

(১) বেংকে চেকৰ জৰিয়তে ধন উলিওৱাৰ সুবিধা দিয়ে, কিন্তু অনা-বেংক বিত্তীয় অনুষ্ঠানে এই সুবিধা নিদিয়ে।

(২) বেংকৰ দৰে এই অনুষ্ঠানসমূহে জমা ধনৰ ওপৰত বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান নকৰে।

(৩) এই অনুষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন ৰিজাৰ্ভ বেংকত হ’লেও ইহঁতৰ কাৰ্যপ্ৰণালী বেংকতকৈ সীমিত।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

প্ৰশ্ন ১: বিনিময় প্ৰথাৰ চাৰিটা অসুবিধা ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাৰ চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা হ’ল:

(১) অভাৱৰ পাৰস্পৰিক সংগতিৰ অভাৱ: বিনিময় হ’বলৈ হ’লে দুজন ব্যক্তিৰ অভাৱৰ মাজত মিল থাকিব লাগে, যিটো বাস্তৱত বিচাৰি পোৱা অতি কঠিন।

(২) মূল্যৰ উমৈহতীয়া মাপকাঠিৰ অভাৱ: সামগ্ৰীৰ মূল্য কিমান হ’ব তাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট একক নাছিল। ফলত এটা সামগ্ৰীৰ সলনি আন এটা কিমান পৰিমাণে দিব লাগিব, তাক লৈ বিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল।

(৩) বিভাজ্যতাৰ সমস্যা: কিছুমান সামগ্ৰী (যেনে— গৰু, ছাগলী) ভাগ কৰিব নোৱাৰি। যদি এজন ব্যক্তিক এটা গৰুৰ সলনি আধা গৰুৰ মূল্যৰ কাপোৰ লাগে, তেন্তে বিনিময় সম্ভৱ নহয়।

(৪) মূল্যৰ ভাণ্ডাৰৰ অভাৱ: পচনশীল সামগ্ৰীসমূহ (যেনে— মাছ, গাখীৰ) ভৱিষ্যতৰ বাবে সাঁচি ৰাখিব নোৱাৰি। ফলত সম্পদ সঞ্চয় কৰাত অসুবিধা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ২: মুদ্ৰাৰ যিকোনো চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল:

(১) সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা: মুদ্ৰা বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে সকলোৱে গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ অবিহনে ই মুদ্ৰা হ’ব নোৱাৰে।

(২) সহজ চিনাক্তকৰণ: মুদ্ৰা এনেকুৱা হ’ব লাগে যাতে সকলোৱে ইয়াক সহজে চিনি পাব পাৰে আৰু নকল মুদ্ৰাৰ পৰা পৃথক কৰিব পাৰে।

(৩) বহনযোগ্যতা: মুদ্ৰা এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ সহজে কঢ়িয়াই নিব পৰা হ’ব লাগে। ইয়াৰ ওজন কম আৰু মূল্য বেছি হ’ব লাগে।

(৪) স্থায়িত্ব: মুদ্ৰা সহজে নষ্ট হোৱা সামগ্ৰী হ’ব নালাগে। ই বহু দিনলৈ অক্ষত অৱস্থাত থাকিব লাগে যাতে ইয়াক সঞ্চয় কৰি ৰাখিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ৩: মুদ্ৰাই সম্পাদন কৰা চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল:

(১) বিনিময়ৰ মাধ্যম: মুদ্ৰাই লেনদেনৰ কাৰ্য সহজ কৰি তোলে। যিকোনো সামগ্ৰী বা সেৱা মুদ্ৰাৰ বিনিময়ত ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰিব পাৰি।

(২) মূল্যৰ মাপকাঠি: মুদ্ৰাই সকলো সামগ্ৰীৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত হিচাপ-নিকাচ ৰখা সহজ হয়।

(৩) মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ: মুদ্ৰাক ভৱিষ্যতৰ বাবে সঞ্চয় কৰি ৰাখিব পাৰি। ই সম্পদ ধৰি ৰখাৰ এক নিৰাপদ মাধ্যম।

(৪) স্থগিত দেনা-পাওনাৰ মানদণ্ড: ঋণ লোৱা বা ধাৰলৈ বস্তু দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মুদ্ৰাই এক নিৰ্দিষ্ট মানদণ্ড হিচাপে কাম কৰে। ভৱিষ্যতে কিমান ধন পৰিশোধ কৰিব লাগিব, তাক মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে স্থিৰ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৪: চেক এখন মুদ্ৰা নে? তোমাৰ উত্তৰৰ সপক্ষে যুক্তি দৰ্শোৱা।

উত্তৰ: প্ৰকৃত অৰ্থত চেক এখন মুদ্ৰা নহয়। ইয়াৰ সপক্ষে যুক্তিসমূহ হ’ল:

(১) চেক হ’ল বেংকক দিয়া এটা আদেশহে মাথোন। ইয়াৰ জৰিয়তে আমানতকাৰীয়ে বেংকক তেওঁৰ একাউণ্টৰ পৰা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ধন কোনো ব্যক্তিক দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।

(২) চেকৰ ‘সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা’ নাই। যিকোনো ব্যক্তিয়ে চেক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আইনমতে বাধ্য নহয়।

(৩) চেক এখন কেৱল এজন নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিৰ নামতহে থাকে আৰু ইয়াক মুদ্ৰাৰ দৰে হাত বাগৰাই ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।

সেয়েহে চেকক ‘অবিহিত মুদ্ৰা’ বা ‘নিকট মুদ্ৰা’ (Near Money) বুলিহে কোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ৫: মুদ্ৰাই সৃষ্টি কৰিব পৰা চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা হ’ল:

(১) মূল্যৰ অস্থিৰতা: মুদ্ৰাৰ মূল্য বা ক্ৰয় ক্ষমতা স্থিৰ নাথাকে। মুদ্ৰাস্ফীতি হ’লে বস্তুৰ দাম বাঢ়ে আৰু সাধাৰণ মানুহৰ কষ্ট হয়।

(২) অৰ্থনৈতিক বৈষম্য: মুদ্ৰাই সমাজত ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজত ব্যৱধান বৃদ্ধি কৰে। সম্পদৰ কেন্দ্ৰীকৰণৰ ফলত সামাজিক অশান্তিৰ সৃষ্টি হয়।

(৩) নৈতিক অধঃপতন: মুদ্ৰাৰ প্ৰতি থকা অত্যাধিক লালসাৰ বাবে মানুহে দুৰ্নীতি, চুৰি, ডকাইতি আদি অনৈতিক কাৰ্যত লিপ্ত হয়।

(৪) ক’লা মুদ্ৰাৰ সৃষ্টি: অবৈধ উপায়েৰে উপাৰ্জন কৰা আৰু কৰ ফাঁকি দিয়া ধনে ‘ক’লা মুদ্ৰা’ৰ সৃষ্টি কৰে, যিয়ে দেশৰ অৰ্থনীতিৰ ক্ষতি কৰে।

প্ৰশ্ন ৬: কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ (যেনে— ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক) চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল:

(১) নোট ছপা কৰা: দেশৰ কাগজী মুদ্ৰা ছপা কৰাৰ একচেটীয়া অধিকাৰ কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ আছে।

(২) চৰকাৰৰ বেংক: কেন্দ্ৰীয় বেংকে চৰকাৰৰ বেংক, উপদেষ্টা আৰু প্ৰতিনিধি হিচাপে কাম কৰে। ই চৰকাৰৰ জমা ধন ৰাখে আৰু প্ৰয়োজন হ’লে ঋণ দিয়ে।

(৩) বেংকসমূহৰ বেংক: বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰখা আৰু বিপদৰ সময়ত সিহঁতক ঋণ দি সহায় কৰাটো কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ দায়িত্ব।

(৪) ঋণ নিয়ন্ত্ৰণ: দেশৰ অৰ্থনীতিত মুদ্ৰাৰ যোগান আৰু ঋণৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি কেন্দ্ৰীয় বেংকে মূল্যস্তৰ স্থিৰ কৰি ৰাখে।

প্ৰশ্ন ৭: বাণিজ্যিক বেংকে সম্পাদন কৰা দুটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: বাণিজ্যিক বেংকৰ দুটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল:

(১) আমানত গ্ৰহণ: বাণিজ্যিক বেংকে জনসাধাৰণৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ আমানত (যেনে— চলিত, সঞ্চয়ী, স্থিৰ আমানত) গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি উঠে।

(২) ঋণ প্ৰদান: সংগ্ৰহ কৰা আমানতৰ এটা অংশ বেংকে ব্যৱসায়ী, উদ্যোগপতি আৰু কৃষকসকলক ঋণ হিচাপে আগবঢ়ায়। এই ঋণৰ পৰা পোৱা সুতৰ জৰিয়তে বেংকে লাভ অৰ্জন কৰে।

প্ৰশ্ন ৮: তলত উল্লেখ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা:

(ক) আই ডি বি আই (IDBI): ই উদ্যোগসমূহক দীৰ্ঘকালীন ঋণ প্ৰদান কৰে আৰু উদ্যোগ খণ্ডৰ উন্নয়নৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়ায়।

(খ) আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক: ই গাঁও অঞ্চলৰ দুখীয়া কৃষক আৰু কাৰিকৰসকলক কম সুতত ঋণ দি গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি শক্তিশালী কৰে।

(গ) নাবাৰ্ড (NABARD): ই কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে শীৰ্ষ বেংক হিচাপে কাম কৰে। ই গ্ৰাম্য ঋণ ব্যৱস্থাটো তদাৰক আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

(ঘ) ছিডবি (SIDBI): ই ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগসমূহৰ আধুনিকীকৰণ আৰু বিকাশৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য আৰু কাৰিকৰী পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।

২. ১০ টা ধাৰণাভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Concept-based Q&A)

প্ৰশ্ন ১: ভাৰতৰ মান মুদ্ৰা কি?

উত্তৰ: টকা (Rupee)।

প্ৰশ্ন ২: ‘Plastic Money’ ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: ক্ৰেডিট কাৰ্ড বা ডেবিট কাৰ্ড।

প্ৰশ্ন ৩: মুদ্ৰাস্ফীতি কি?

উত্তৰ: যেতিয়া সামগ্ৰীৰ মূল্য ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পায় আৰু মুদ্ৰাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা কমি যায়, তাক মুদ্ৰাস্ফীতি বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বেংকটোৰ নাম কি?

উত্তৰ: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (RBI)।

প্ৰশ্ন ৫: ১ টকীয়া নোট কোনে জাৰী কৰে?

উত্তৰ: ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত মন্ত্ৰালয়ে।

প্ৰশ্ন ৬: স্থিৰ আমানত (Fixed Deposit) কি?

উত্তৰ: এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে বেংকত জমা কৰি ৰখা ধন, যাৰ ওপৰত সুতৰ হাৰ বেছি হয়।

প্ৰশ্ন ৭: মুদ্ৰাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰ: বস্তুৰ মূল্যস্তৰৰ ওপৰত।

প্ৰশ্ন ৮: ‘Bank’ শব্দটো কোনটো ইটালীয় শব্দৰ পৰা আহিছে?

উত্তৰ: ‘Banco’ শব্দৰ পৰা।

প্ৰশ্ন ৯: অসমৰ প্ৰথমটো বেংকৰ নাম কি?

উত্তৰ: গুৱাহাটী বেংক (১৯২৬ চন)।

প্ৰশ্ন ১০: মুদ্ৰাৰ এটা সামাজিক কুফল লিখা।

উত্তৰ: সমাজত অৰ্থনৈতিক বৈষম্যৰ সৃষ্টি কৰা।

৩. ১০ টা বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Previous Year Q&A)

প্ৰশ্ন ১: বিনিময় প্ৰথাৰ এটা অসুবিধা লিখা। (HSLC 2015)

উত্তৰ: অভাৱৰ পাৰস্পৰিক সংগতিৰ অভাৱ।

প্ৰশ্ন ২: মুদ্ৰাৰ এটা বৈশিষ্ট্য লিখা। (HSLC 2017)

উত্তৰ: সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা।

প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল? (HSLC 2014)

উত্তৰ: ১৯৩৫ চনত।

প্ৰশ্ন ৪: চেক এখন মুদ্ৰা নে? (HSLC 2016)

উত্তৰ: নহয়, ই এক অবিহিত মুদ্ৰাহে।

প্ৰশ্ন ৫: নাবাৰ্ড (NABARD) ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি? (HSLC 2018)

উত্তৰ: National Bank for Agriculture and Rural Development.

প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বেংকটোৰ নাম লিখা। (HSLC 2019)

উত্তৰ: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক।

প্ৰশ্ন ৭: সসীম বিহিত মুদ্ৰাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া। (HSLC 2020)

উত্তৰ: ৫০ পইচাৰ মুদ্ৰা।

প্ৰশ্ন ৮: মুদ্ৰাৰ এটা গৌণ কাৰ্য উল্লেখ কৰা। (HSLC 2021)

উত্তৰ: মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে কাম কৰা।

প্ৰশ্ন ৯: আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক কেতিয়া গঠন হৈছিল? (HSLC 2022)

উত্তৰ: ১৯৭৫ চনত।

প্ৰশ্ন ১০: ১ টকীয়া নোটত কাৰ স্বাক্ষৰ থাকে? (HSLC 2023)

উত্তৰ: ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত সচিবৰ।

৪. ২০ টা বহু বিকল্পী প্ৰশ্নোত্তৰ (20 MCQ Q&A)

প্ৰশ্ন ১: বিনিময় প্ৰথাৰ মূল ভিত্তি হ’ল—

(ক) মুদ্ৰা

(খ) সামগ্ৰী

(গ) বেংক

(ঘ) চেক

উত্তৰ: (খ) সামগ্ৰী

প্ৰশ্ন ২: তলৰ কোনটো মুদ্ৰাৰ বৈশিষ্ট্য নহয়ে?

(ক) গ্ৰহণযোগ্যতা

(খ) বহনযোগ্যতা

(গ) পচনশীলতা

(ঘ) স্থায়িত্ব

উত্তৰ: (গ) পচনশীলতা

প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ক’ত অৱস্থিত?

(ক) দিল্লী

(খ) মুম্বাই

(গ) কলকাতা

(ঘ) চেন্নাই

উত্তৰ: (খ) মুম্বাই

প্ৰশ্ন ৪: চেক হ’ল এক প্ৰকাৰৰ—

(ক) বিহিত মুদ্ৰা

(খ) অবিহিত মুদ্ৰা

(গ) ধাতুগত মুদ্ৰা

(ঘ) মান মুদ্ৰা

উত্তৰ: (খ) অবিহিত মুদ্ৰা

প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতত নোট ছপা কৰাৰ একচেটীয়া অধিকাৰ কাৰ আছে?

(ক) ষ্টেট বেংক

(খ) ৰিজাৰ্ভ বেংক

(গ) বিত্ত মন্ত্ৰালয়

(ঘ) নাবাৰ্ড

উত্তৰ: (খ) ৰিজাৰ্ভ বেংক

প্ৰশ্ন ৬: নাবাৰ্ড (NABARD) কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?

(ক) ১৯৭৫

(খ) ১৯৮২

(গ) ১৯৯০

(ঘ) ১৯৩৫

উত্তৰ: (খ) ১৯৮২

প্ৰশ্ন ৭: তলৰ কোনটো বেংকক ‘বেংকসমূহৰ বেংক’ বুলি কোৱা হয়?

(ক) SBI

(খ) RBI

(গ) IDBI

(ঘ) PNB

উত্তৰ: (খ) RBI

প্ৰশ্ন ৮: মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সময়ত মুদ্ৰাৰ মূল্য—

(ক) বাঢ়ে

(খ) কমে

(গ) স্থিৰ থাকে

(ঘ) শূন্য হয়

উত্তৰ: (খ) কমে

প্ৰশ্ন ৯: অসমৰ প্ৰথমটো বেংক ‘গুৱাহাটী বেংক’ কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?

(ক) ১৯২৬

(খ) ১৯৩৫

(গ) ১৯৪৭

(ঘ) ১৯৭৫

উত্তৰ: (ক) ১৯২৬

প্ৰশ্ন ১০: ১ টকীয়া নোটত কাৰ স্বাক্ষৰ থাকে?

(ক) ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ গৱৰ্ণৰ

(খ) বিত্ত সচিব

(গ) বিত্ত মন্ত্ৰী

(ঘ) ৰাষ্ট্ৰপতি

উত্তৰ: (খ) বিত্ত সচিব

প্ৰশ্ন ১১: ছিডবি (SIDBI) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ক’ত?

(ক) মুম্বাই

(খ) লক্ষ্ণৌ

(গ) দিল্লী

(ঘ) গুৱাহাটী

উত্তৰ: (খ) লক্ষ্ণৌ

প্ৰশ্ন ১২: তলৰ কোনটো ‘নিকট মুদ্ৰা’ (Near Money)?

(ক) ১০ টকীয়া নোট

(খ) চেক

(গ) সোণ

(ঘ) ৰূপ

উত্তৰ: (খ) চেক

প্ৰশ্ন ১৩: মুদ্ৰাৰ আটাইতকৈ তৰল সম্পদটো হ’ল—

(ক) মাটি

(খ) সোণ

(গ) নগদ ধন

(ঘ) শ্বেয়াৰ

উত্তৰ: (গ) নগদ ধন

প্ৰশ্ন ১৪: আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকৰ সংখ্যা বৰ্তমান (২০১৪) কিমান?

(ক) ৫০ টা

(খ) ৫৭ টা

(গ) ১০০ টা

(ঘ) ১২০ টা

উত্তৰ: (খ) ৫৭ টা

প্ৰশ্ন ১৫: মুদ্ৰাৰ এটা প্ৰাথমিক কাৰ্য হ’ল—

(ক) মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ

(খ) বিনিময়ৰ মাধ্যম

(গ) স্থগিত দেনা-পাওনাৰ মান

(ঘ) সম্পদৰ হস্তান্তৰ

উত্তৰ: (খ) বিনিময়ৰ মাধ্যম

প্ৰশ্ন ১৬: বিহিত মুদ্ৰা কেই প্ৰকাৰৰ?

(ক) ২ প্ৰকাৰৰ

(খ) ৩ প্ৰকাৰৰ

(গ) ৪ প্ৰকাৰৰ

(ঘ) ৫ প্ৰকাৰৰ

উত্তৰ: (ক) ২ প্ৰকাৰৰ

প্ৰশ্ন ১৭: ‘Banco’ শব্দটো কোন দেশৰ?

(ক) ইংলেণ্ড

(খ) ফ্ৰান্স

(গ) ইটালী

(ঘ) জাৰ্মানী

উত্তৰ: (গ) ইটালী

প্ৰশ্ন ১৮: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ বৰ্তমানৰ গৱৰ্ণৰ কোন? (২০২৪ চনৰ তথ্য মতে)

(ক) উৰ্জিত পেটেল

(খ) শক্তিকান্ত দাস

(গ) ৰঘুৰাম ৰাজন

(ঘ) মনমোহন সিং

উত্তৰ: (খ) শক্তিকান্ত দাস

প্ৰশ্ন ১৯: মুদ্ৰাৰ এটা অৰ্থনৈতিক কুফল হ’ল—

(ক) সঞ্চয় বৃদ্ধি

(খ) মুদ্ৰাস্ফীতি

(গ) বিনিয়োগ বৃদ্ধি

(ঘ) উৎপাদন বৃদ্ধি

উত্তৰ: (খ) মুদ্ৰাস্ফীতি

প্ৰশ্ন ২০: তলৰ কোনটো বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানে উদ্যোগ খণ্ডক ঋণ দিয়ে?

(ক) নাবাৰ্ড

(খ) আই ডি বি আই

(গ) আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক

(ঘ) এল আই চি

উত্তৰ: (খ) আই ডি বি আই

মুদ্ৰা আৰু বেংক ব্যৱস্থা

অনুশীলনী

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। বিনিময় প্ৰথা কি?
উত্তৰ: সামগ্ৰীৰ বিপৰীতে সামগ্ৰীৰ প্ৰত্যক্ষ বিনিময়কে বিনিময় প্ৰথা (Barter System) বোলা হয়।

২। মুদ্ৰা কি?
উত্তৰ: বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা থকা আৰু লগতে মূল্যৰ মাপকাঠি আৰু মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে কাৰ্য সম্পাদন কৰা যিকোনো সামগ্ৰীয়েই হ’ল মুদ্ৰা।

৩। মুদ্ৰাৰ এটা মুখ্য কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ এটা মুখ্য কাৰ্য হ’ল বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে কাৰ্য সম্পাদন কৰা।

৪। অবিহিত মুদ্ৰাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: চেক হ’ল অবিহিত মুদ্ৰাৰ (Non-Legal Tender Money) এটা উদাহৰণ।

৫। প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাগজী মুদ্ৰা কি?
উত্তৰ: যি কাগজী মুদ্ৰাক সমমূল্যৰ সোণ বা ৰূপলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি, তাকে প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাগজী মুদ্ৰা বোলে।

৬। বেংক কি?
উত্তৰ: বেংক হ’ল এক বিত্তীয় অনুষ্ঠান যি জনসাধাৰণৰ পৰা সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰে আৰু সেই সঞ্চয় ঋণ লওঁতাসকলক ঋণ হিচাপে আগবঢ়ায়।

৭। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক কোন চনত স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰ: ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক ১৯৩৫ চনত স্থাপিত হৈছিল।

৮। চলিত আমানত কি?
উত্তৰ: যি আমানতৰ ধন আমানতকাৰীয়ে যিকোনো সময়তে চেকৰ যোগেদি উলিয়াই আনিব পাৰে, তাকে চলিত আমানত (Current Deposit) বোলা হয়।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। সংগতিবিহীন অভাৱে বিনিময় প্ৰথাত কিদৰে সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে?
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাত লেনদেন সফল হ’বলৈ দুজন ব্যক্তিৰ অভাৱৰ মাজত সংগতি বা মিল থকাটো জৰুৰী। অৰ্থাৎ, এজন ব্যক্তিৰ ওচৰত থকা অতিৰিক্ত সামগ্ৰীটো আনজন ব্যক্তিক লাগিব লাগিব আৰু আনজনৰ ওচৰত থকা সামগ্ৰীটো প্ৰথমজনক লাগিব লাগিব। যদি এই অভাৱৰ মিল নাথাকে (সংগতিবিহীন অভাৱ), তেন্তে বিনিময় সম্ভৱ নহয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ধান থকা ব্যক্তি এজনক যদি মাছ লাগে কিন্তু মাছ থকা ব্যক্তিজনক ধান নালাগে, তেন্তে তেওঁলোকৰ মাজত বিনিময় নহ’ব। এইটোৱেই বিনিময় প্ৰথাৰ মূল সমস্যা।

২। মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ মানে হ’ল ভৱিষ্যতৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে সম্পদ বা মূল্য সাঁচি ৰখাৰ ব্যৱস্থা। বিনিময় প্ৰথাত সামগ্ৰীবোৰ (যেনে- মাছ, গাখীৰ) সোনকালে নষ্ট হৈ যোৱাৰ বাবে মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু মুদ্ৰা সহজে নষ্ট নহয় আৰু ইয়াক ভৱিষ্যতৰ বাবে সাঁচি ৰাখিব পাৰি। সেয়ে মুদ্ৰাক মূল্যৰ এক উৎকৃষ্ট ভাণ্ডাৰ বুলি কোৱা হয়।

৩। মুদ্ৰাৰ কোনটো বৈশিষ্ট্য সবাতোকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু কিয়?
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যটো হ’ল সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা। কাৰণ, যদি এখন সমাজে কোনো বস্তুক বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে, তেন্তে সেই বস্তুটোৱে মুদ্ৰাৰ আন কোনো কাৰ্যই সম্পাদন কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ গ্ৰহণযোগ্যতা থকাৰ বাবেই মুদ্ৰাই বিনিময়ক সহজ কৰি তোলে।

৪। মুদ্ৰাৰ তাৰল্য গুণ কি?
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ তাৰল্য (Liquidity) গুণ মানে হ’ল মুদ্ৰাক যিকোনো সময়তে কোনো লোকচান নোহোৱাকৈ তৎক্ষণাত আৰু প্ৰত্যক্ষভাৱে আন যিকোনো সামগ্ৰী বা সেৱালৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পৰা ক্ষমতা। আন পৰিসম্পদ যেনে- মাটি, সোণ আদি বিক্ৰী কৰিহে মুদ্ৰালৈ ৰূপান্তৰ কৰিব লাগে, কিন্তু মুদ্ৰাৰ ক্ষেত্ৰত এনেকুৱা নহয়।

৫। ‘মুদ্ৰা সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যৰ উমৈহতীয়া মাপকাঠী’— ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাত প্ৰতিটো সামগ্ৰীৰ মূল্য আন হাজাৰটা সামগ্ৰীৰ বিপৰীতে মনত ৰখাটো অসম্ভৱ আছিল। মুদ্ৰাই এই সমস্যা দূৰ কৰিলে। মুদ্ৰাই সকলো সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মূল্য জুখিব পৰা এক উমৈহতীয়া একক বা মাপকাঠী হিচাপে কাম কৰে। বজাৰত প্ৰতিটো বস্তুৰ দাম মুদ্ৰাৰ এককতে (যেনে- টকা, ডলাৰ) প্ৰকাশ কৰা হয়, যাৰ ফলত হিচাপ-নিকাচ আৰু লেনদেন অতি সহজ হৈ পৰে।

৬। সসীম বিহিত আৰু অসীম বিহিত মুদ্ৰাৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ:

• সসীম বিহিত মুদ্ৰা: যি মুদ্ৰাৰে এক নিৰ্দিষ্ট সীমা পৰ্যন্তহে লেনদেন কৰিব পাৰি, তাক সসীম বিহিত মুদ্ৰা বোলে। সাধাৰণতে কম মূল্যৰ মুদ্ৰা (যেনে- ৫০ পইচা, ১ টকা) এই শ্ৰেণীত পৰে। ইয়াক বৃহৎ পৰিমাণৰ লেনদেনৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিব পাৰি।
• অসীম বিহিত মুদ্ৰা: যি মুদ্ৰাৰে যিকোনো পৰিমাণৰ লেনদেন কৰিব পাৰি আৰু যাক গ্ৰহণ কৰিবলৈ কোনেও আইনগতভাৱে অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰে, তাক অসীম বিহিত মুদ্ৰা বোলে। সাধাৰণতে অধিক মূল্যৰ নোটবোৰ (যেনে- ১০০, ৫০০ টকা) এই শ্ৰেণীত পৰে।

৭। আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকে কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে?
উত্তৰ: আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকে সম্পাদন কৰা মূল কাৰ্য দুটা হ’ল:
(ক) গ্ৰামাঞ্চলৰ দুখীয়া লোক, ক্ষুদ্ৰ খেতিয়ক, আৰু কাৰিকৰসকলক মহাজনৰ শোষণৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ কম সুদৰ হাৰত ঋণ প্ৰদান কৰা।
(খ) গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ পৰা সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰি সেই সঞ্চয় উৎপাদনমূলক কামত বিনিয়োগ কৰা।

৮। অনা-বেংক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বেংকতকৈ কি অৰ্থত বেলেগ?
উত্তৰ: অনা-বেংক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বেংকৰ দৰেই সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰে আৰু ঋণ দিয়ে। কিন্তু মূল পাৰ্থক্যটো হ’ল—
(ক) বেংকত গ্ৰাহকে চেকৰ জৰিয়তে ধন উলিয়াব পাৰে, কিন্তু অনা-বেংক প্ৰতিষ্ঠানত এই সুবিধা নাথাকে।
(খ) বেংকৰ জমাকাৰীৰ সঞ্চয় বীমা আঁচনিৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত, কিন্তু অনা-বেংক প্ৰতিষ্ঠানত এনে সুবিধা নাথাকে।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:

১। বিনিময় প্ৰথাৰ চাৰিটা অসুবিধা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাৰ চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা হ’ল:

1. সংগতিবিহীন অভাৱ: বিনিময় সফল হ’বলৈ দুজন ব্যক্তিৰ মাজত অভাৱৰ মিল থকাটো জৰুৰী। এজনৰ যিটো বস্তু অতিৰিক্ত, আনজনৰ সেইটো বস্তুৰ প্ৰয়োজন হ’ব লাগিব। এনে মিল নঘটিলে বিনিময় সম্ভৱ নহয়, যিটো এক ডাঙৰ সমস্যা।
2. হিচাপ-নিকাচৰ উমৈহতীয়া এককৰ অভাৱ: বিনিময় প্ৰথাত প্ৰতিটো সামগ্ৰীৰ মূল্য আন সকলো সামগ্ৰীৰ বিপৰীতে নিৰ্ধাৰণ কৰিবলগীয়া হয়, যাৰ ফলত হাজাৰ হাজাৰ বিনিময়ৰ হাৰ মনত ৰখাটো অসম্ভৱ। মুদ্ৰাৰ দৰে কোনো উমৈহতীয়া মাপকাঠী নাছিল।
3. বিভাজনীয়তাৰ অসুবিধা: কিছুমান সামগ্ৰী, যেনে- জীৱিত জন্তু (গৰু, ছাগলী), ডাঙৰ বস্তু আদিক সৰু সৰু অংশত ভাগ কৰিব নোৱাৰি। গতিকে কম মূল্যৰ বস্তুৰ লগত এনে অবিভাজনীয় সামগ্ৰীৰ বিনিময় কৰাত অসুবিধা হৈছিল।
4. মূল্যৰ ভাণ্ডাৰৰ অভাৱ: বিনিময় প্ৰথাত সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে মূল্য সাঁচি ৰখাটো কঠিন আছিল, কাৰণ বেছিভাগ সামগ্ৰী (যেনে- ফল-মূল, শাক-পাচলি) সোনকালে নষ্ট হৈ যায়। সেয়ে ভৱিষ্যতৰ বাবে মূল্য সঞ্চয় কৰাৰ কোনো সুবিধাজনক ব্যৱস্থা নাছিল।

২। মুদ্ৰাৰ যিকোনো চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল:

1. সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা: মুদ্ৰা সকলোৰে বাবে বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে গ্ৰহণযোগ্য হ’ব লাগিব। এইটোৱেই ইয়াৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য।
2. চিনাক্তকৰণৰ সহজতা: মুদ্ৰা সহজে চিনিব পৰা হ’ব লাগে যাতে আন সামগ্ৰীৰ লগত বিভ্ৰান্তি নহয়। ইয়াৰ বাবেই মুদ্ৰাৰ এক বিশেষ ৰূপ, আকাৰ আৰু চিহ্ন থাকে।
3. স্থায়িত্ব: মুদ্ৰা সহজে নষ্ট হৈ যোৱা বস্তু হ’ব নালাগে। ই टिकाऊ হ’ব লাগে যাতে ইয়াক দীৰ্ঘদিনৰ বাবে মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
4. বিভাজনীয়তা: মুদ্ৰাক সৰু সৰু এককলৈ সহজে ভাগ কৰিব পৰা যাব লাগে, যাতে কম মূল্যৰ লেনদেনতো সুবিধা হয়। যেনে, ১০০ টকাক ১০ টকা বা ১ টকালৈ ভাগ কৰিব পাৰি।

৩। মুদ্ৰাই সম্পাদন কৰা চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাই সম্পাদন কৰা চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল:

1. বিনিময়ৰ মাধ্যম (Medium of Exchange): মুদ্ৰাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য হ’ল বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰা। ই সামগ্ৰীৰ প্ৰত্যক্ষ বিনিময়ৰ (বিনিময় প্ৰথা) অসুবিধা দূৰ কৰি লেনদেনক সহজ আৰু সুবিধাজনক কৰি তোলে।
2. মূল্যৰ মাপকাঠী (Measure of Value): মুদ্ৰাই সকলো সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মূল্য জুখিব পৰা এক উমৈহতীয়া একক হিচাপে কাম কৰে। প্ৰতিটো বস্তুৰ দাম মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰা হয়, যিয়ে হিচাপ-নিকাচ সহজ কৰে।
3. স্থগিত দেনা-পাওনাৰ মানদণ্ড (Standard of Deferred Payments): ভৱিষ্যতে কৰিবলগীয়া পৰিশোধ, যেনে- ঋণ পৰিশোধ, দৰমহা আদিৰ হিচাপ মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে কৰা হয়। মুদ্ৰাৰ মূল্য তুলনামূলকভাৱে সুস্থিৰ হোৱাৰ বাবে ই এই কাৰ্যৰ বাবে উপযুক্ত।
4. মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ (Store of Value): মুদ্ৰাক ভৱিষ্যতৰ বাবে সহজে সাঁচি ৰাখিব পাৰি। ই নষ্ট নহয় আৰু ইয়াৰ তাৰল্য গুণ বেছি হোৱাৰ বাবে ইয়াক মূল্যৰ এক সুন্দৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

৪। চেক এখন মুদ্ৰা নে? তোমাৰ উত্তৰৰ সপক্ষে যুক্তি দৰ্শোৱা।
উত্তৰ: নহয়, চেক এখন প্ৰকৃত অৰ্থত মুদ্ৰা নহয়। ই মুদ্ৰা পৰিশোধৰ এটা আদেশহে মাথোন। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:

• সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতাৰ অভাৱ: মুদ্ৰাৰ দৰে চেক সকলোৱে গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য নহয়। এজন দোকানীয়ে বা ব্যক্তিয়ে চেক গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিব পাৰে।
• অবিহিত মুদ্ৰা: চেক বিহিত মুদ্ৰা (Legal Tender) নহয়। অৰ্থাৎ, ইয়াক গ্ৰহণ নকৰিলে আইনগতভাৱে কোনো জগৰ নালাগে।
• বিশ্বাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল: চেকৰ গ্ৰহণযোগ্যতা চেক লিখা ব্যক্তিজনৰ ওপৰত থকা বিশ্বাস আৰু তেওঁৰ বেংক একাউণ্টত থকা ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
  সেয়েহে, চেকক মুদ্ৰাৰ ওচৰা-উচৰি সম্পদ বা নিকট মুদ্ৰা (Near Money) বুলিহে কোৱা হয়, কিন্তু ই প্ৰকৃত মুদ্ৰা নহয়।

৫। মুদ্ৰাই সৃষ্টি কৰিব পৰা চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাই সৃষ্টি কৰিব পৰা চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা হ’ল:

1. মূল্যৰ অস্থিৰতা: মুদ্ৰাৰ মূল্য যদি অবিৰামভাৱে হ্ৰাস পায় (মুদ্ৰাস্ফীতি), তেন্তে জনসাধাৰণৰ ক্ৰয় ক্ষমতা কমি যায় আৰু সীমিত আয়ৰ লোকসকল জুৰুলা হয়। আনহাতে, মুদ্ৰাৰ মূল্য বৃদ্ধি পালে উৎপাদনকাৰীসকল লোকচানৰ সন্মুখীন হয় আৰু নিবনুৱা সমস্যাই দেখা দিয়ে।
2. অৰ্থনৈতিক বৈষম্য: মুদ্ৰাই অৰ্থনৈতিক ক্ষমতা একত্ৰীকৰণৰ আহিলা হিচাপে কাম কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত সমাজত ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজত ব্যৱধান বৃদ্ধি পায়।
3. সামাজিক মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়: মুদ্ৰাৰ প্ৰতি থকা অত্যধিক আসক্তিয়ে সমাজত দুৰ্নীতি, অনैतिकতা আৰু অন্যান্য অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপৰ জন্ম দিব পাৰে।
4. ক’লা মুদ্ৰাৰ সৃষ্টি: আয়কৰ ফাঁকি দিয়াৰ দৰে অৰ্থনৈতিক অপৰাধৰ ফলত ক’লা মুদ্ৰাৰ (Black Money) সৃষ্টি হয়, যি দেশৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে এক ডাঙৰ সমস্যা।

৬। কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: কেন্দ্ৰীয় বেংক (ভাৰতৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক) এখন দেশৰ বেংকিং ব্যৱস্থাৰ মুৰব্বী। ইয়াৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল:

1. কাগজী মুদ্ৰা ছপা কৰা: দেশত কাগজী মুদ্ৰা ছপা কৰাৰ একচেটীয়া অধিকাৰ কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ হাতত থাকে। ই দেশৰ মুদ্ৰা যোগান নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
2. ঋণ নিয়ন্ত্ৰণ: কেন্দ্ৰীয় বেংকে বিভিন্ন নীতিৰ (যেনে- সুদৰ হাৰ পৰিৱৰ্তন) জৰিয়তে বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ ঋণদান ক্ষমতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ দ্বাৰা অৰ্থনীতিত মুদ্ৰাৰ যোগান নিয়ন্ত্ৰিত হয়।
3. বেংকসমূহৰ বেংক: কেন্দ্ৰীয় বেংকে আন বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ হিচাপ-নিকাচ পৰীক্ষা কৰে, সিবিলাকক ঋণ দিয়ে আৰু বিপদৰ সময়ত শেষ আশ্ৰয়স্থল হিচাপে কাম কৰে।
4. চৰকাৰৰ বেংক: কেন্দ্ৰীয় বেংকে চৰকাৰৰ হৈ সকলো আয়-ব্যয়ৰ হিচাপ ৰাখে, চৰকাৰক বিত্তীয় পৰামৰ্শ দিয়ে আৰু প্ৰয়োজনত ঋণৰ যোগান ধৰে।

৭। বাণিজ্যিক বেংকে সম্পাদন কৰা দুটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: বাণিজ্যিক বেংকে সম্পাদন কৰা দুটা প্ৰধান কাৰ্য হ’ল:

1. সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰা: বাণিজ্যিক বেংকে জনসাধাৰণৰ পৰা বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ আমানত (যেনে- চলিত, স্থিৰ আৰু সঞ্চয় আমানত) সংগ্ৰহ কৰে। এই আমানতৰ বিনিময়ত বেংকে আমানতকাৰীক সুদ প্ৰদান কৰে। ই জনসাধাৰণৰ সৰু সৰু সঞ্চয়বোৰ একত্ৰিত কৰি এক বৃহৎ পুঁজি গঠন কৰে।
2. ঋণৰ যোগান ধৰা: বেংকে সংগ্ৰহ কৰা সঞ্চয়ৰ পৰা কৃষক, উদ্যোগপতি, ব্যৱসায়ী আৰু সাধাৰণ গ্ৰাহকক বিভিন্ন উদ্দেশ্যত ঋণ প্ৰদান কৰে। এই ঋণৰ বিনিময়ত বেংকে ঋণ লওঁতাৰ পৰা সুদ সংগ্ৰহ কৰে, যিটোৱেই বেংকৰ লাভৰ মূল উৎস। এই ঋণ প্ৰদানৰ জৰিয়তে বেংকে অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত গতি প্ৰদান কৰে।

৮। তলত উল্লেখ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) আই ডি বি আই (IDBI – Industrial Development Bank of India): ইয়াৰ মূল কাম হ’ল দেশৰ ঔদ্যোগিক খণ্ডৰ বিকাশত সহায় কৰা। ই উদ্যোগসমূহক পোনপটীয়াকৈ বা আন বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘম্যাদী ঋণ প্ৰদান কৰে আৰু উদ্যোগিক উন্নয়নৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰিৱেশ গঢ়ি তোলে।

(খ) আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক (Regional Rural Bank): ইয়াৰ মূল কাম হ’ল গ্ৰামাঞ্চলৰ দুখীয়া লোক, ক্ষুদ্ৰ আৰু উপান্ত কৃষক, আৰু কাৰিকৰসকলক কম সুদৰ হাৰত ঋণ প্ৰদান কৰি মহাজনৰ শোষণৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। লগতে, ই গ্ৰাম্য সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰি উৎপাদনমূলক কামত বিনিয়োগ কৰে।

(গ) কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বেংক (NABARD): ই হ’ল ভাৰতৰ কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে থকা শীৰ্ষ বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ মূল কাম হ’ল কৃষি, কুটিৰ শিল্প, আৰু গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বাবে ঋণ দিয়া প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পুনৰ্বিত্ত (refinance) যোগান ধৰা আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে নীতি নিৰ্ধাৰণ আৰু আঁচনি ৰূপায়ণত সহায় কৰা।

(ঘ) ভাৰতীয় ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ উন্নয়ন বেংক (SIDBI): ইয়াৰ মূল কাম হ’ল দেশৰ ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ খণ্ডৰ (Small Scale Industries) প্ৰসাৰ আৰু বিকাশত সহায় কৰা। ই ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগসমূহক আধুনিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা, বজাৰৰ সুবিধা আৰু বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰে।