Hello! You are looking for the complete answers to Chapter 1, “ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ” in the “Political Science and Economics” section of Class 10th Social Science. I have provided the correct and beautiful answers in Assamese medium below based on the textbook.
১. অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Full Exercise Q&A – Detailed for Full Marks)
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
প্ৰশ্ন ১: ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত কোনটো দল জয়ী হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত শ্ৰমিক দল (Labour Party) জয়ী হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২: ‘কেবিনেট মিছন’ ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল?
উত্তৰ: ‘কেবিনেট মিছন’ ১৯৪৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতলৈ আহিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি (অস্থায়ী) আছিল ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা। পৰৱৰ্তী সময়ত ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ স্থায়ী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৪: খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম কি?
উত্তৰ: খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম হ’ল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
প্ৰশ্ন ৫: ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা সংবিধানৰ কিমান সংশোধনী মতে প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল?
উত্তৰ: ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা ১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনী আইনৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৬: ইংৰাজী Federation শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰ: ইংৰাজী Federation শব্দটো লেটিন শব্দ ‘Foedus’ৰ পৰা আহিছে।
প্ৰশ্ন ৭: ‘যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি’ বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক ‘যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি’ বুলি কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্ব ব্যৱস্থা আছেনে?
উত্তৰ: নাই, ভাৰতবৰ্ষত কেৱল এক-নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো কোনখন দেশৰ সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ডৰ (ব্ৰিটেইন) সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
প্ৰশ্ন ১: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ‘কেবিনেট মিছন’ কিয় ভাৰতলৈ পঠাইছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ‘কেবিনেট মিছন’ ভাৰতলৈ পঠোৱাৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল:
(১) ভাৰতবৰ্ষৰ বাবে এখন নতুন সংবিধান ৰচনাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰিৱেশ আৰু প্ৰস্তুতি চলোৱা।
(২) ভাৰতীয়সকলক স্বাধীনতা প্ৰদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আলোচনা কৰা।
(৩) সংবিধান সভা গঠনৰ বাবে পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা।
প্ৰশ্ন ২: ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ পৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা কি আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল আৰু আইনখন কোনে প্ৰস্তুত কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ পৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱৱাৰীলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা ১৯৩৫ চনৰ ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ (Government of India Act, 1935) অনুসৰি চলিছিল। এই আইনখন ব্ৰিটিছ সংসদে প্ৰস্তুত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৩: প্ৰস্তাৱনাত ‘আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে’ বুলি কিয় উল্লেখ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে’ বুলি উল্লেখ কৰি সংবিধান প্ৰণেতাসকলে স্পষ্ট কৰিছে যে:
(১) সংবিধানখনৰ মূল উৎস আৰু শক্তি হ’ল ভাৰতীয় জনসাধাৰণ।
(২) ভাৰতীয় জনসাধাৰণেই এই সংবিধানখন নিজৰ বাবে নিজে ৰচনা কৰিছে।
(৩) সংবিধানখনৰ আঁৰত থকা সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা জনসাধাৰণৰ হাতত ন্যস্ত আছে।
প্ৰশ্ন ৪: ‘সাৰ্বভৌম’ মানে কি বুজা?
উত্তৰ: ‘সাৰ্বভৌম’ মানে হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা। ভাৰতবৰ্ষ এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ হোৱাৰ অৰ্থ হ’ল:
(১) ভাৰতবৰ্ষ বাহ্যিকভাৱে কোনো বিদেশী শক্তিৰ তলতীয়া নহয়।
(২) আভ্যন্তৰীণভাৱেও ভাৰতবৰ্ষ কোনো বিশেষ শক্তিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত নহয়।
(৩) দেশৰ শাসন পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত চৰকাৰ সম্পূৰ্ণ স্বাধীন।
প্ৰশ্ন ৫: কোন চনৰ কিমান সংখ্যক সংশোধনী অনুসৰি সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনী আইনৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
প্ৰশ্ন ৬: ‘অৰ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ কাক বোলে?
উত্তৰ: যি যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সকলো বৈশিষ্ট্য থকাৰ পাছতো কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ অধিক শক্তিশালী হয় আৰু এককেন্দ্ৰিক চৰকাৰৰ কিছুমান লক্ষণ দেখা যায়, তেনে ৰাষ্ট্ৰক ‘অৰ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ (Quasi-federal) বোলে। ভাৰতবৰ্ষক প্ৰায়েই অৰ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰ বুলি কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৭: কোনকেইখন আইনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰ: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা ১৮৯২ চনৰ ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৯০৯ চনৰ মৰ্লে-মিণ্টো সংস্কাৰ আইন, ১৯১৯ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইন আৰু ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতবৰ্ষৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত সংবিধানৰ আদৰ্শ কেনেধৰে প্ৰকাশ পাইছে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাটো হ’ল সংবিধানৰ দাপোণস্বৰূপ। ইয়াত সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ আৰু লক্ষ্যসমূহ অতি সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ পাইছে:
(১) জনসাধাৰণৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা: ‘আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে’ শব্দকেইটাৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ মূল উৎস যে জনসাধাৰণ, তাক প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
(২) ৰাষ্ট্ৰৰ চৰিত্ৰ: প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতবৰ্ষক এখন ‘সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য’ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে।
(৩) ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা: সকলো নাগৰিকৰ বাবে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায় সুনিশ্চিত কৰাৰ সংকল্প লোৱা হৈছে।
(৪) স্বাধীনতা আৰু সমতা: চিন্তা, প্ৰকাশ, বিশ্বাস, ধৰ্ম আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতাৰ লগতে মৰ্যাদা আৰু সুযোগৰ সমতা প্ৰদানৰ কথা কোৱা হৈছে।
(৫) ভাতৃত্ববোধ: ব্যক্তিৰ মৰ্যাদা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ঐক্য তথা সংহতি ৰক্ষাৰ বাবে সকলোৰে মাজত ভাতৃত্ববোধ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰা হৈছে।
গতিকে, প্ৰস্তাৱনাটোৱে ভাৰতীয় সংবিধানৰ এক চমু কিন্তু সাৰগৰ্ভ পৰিচয় দাঙি ধৰে।
প্ৰশ্ন ২: ‘সাৰ্বভৌম’, ‘সমাজবাদী’, ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’, ‘গণতান্ত্ৰিক’ আৰু ‘গণৰাজ্য’ বুলিলে কি বুজা বহলাই লিখা।
উত্তৰ: এই শব্দকেইটাই ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰৰ মূল চৰিত্ৰ প্ৰকাশ কৰে:
(১) সাৰ্বভৌম (Sovereign): ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতবৰ্ষ বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণভাৱে সম্পূৰ্ণ স্বাধীন। কোনো বিদেশী শক্তিয়ে ভাৰতৰ ওপৰত হুকুম চলাব নোৱাৰে।
(২) সমাজবাদী (Socialist): ইয়াৰ লক্ষ্য হ’ল সমাজৰ পৰা আয় আৰু মৰ্যাদাৰ বৈষম্য দূৰ কৰা। উৎপাদনৰ আহিলাসমূহ জাতীয়কৰণ কৰি সম্পদৰ সুষম বিতৰণ নিশ্চিত কৰা।
(৩) ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular): ভাৰতবৰ্ষৰ কোনো চৰকাৰী ধৰ্ম নাই। ৰাষ্ট্ৰই সকলো ধৰ্মকে সমান চকুৰে চায় আৰু কোনো ধৰ্মৰ প্ৰতি বিশেষ অনুগ্ৰহ প্ৰদৰ্শন নকৰে।
(৪) গণতান্ত্ৰিক (Democratic): দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা জনসাধাৰণৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। চৰকাৰ জনসাধাৰণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
(৫) গণৰাজ্য (Republic): ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজন (ৰাষ্ট্ৰপতি) বংশানুক্ৰমিক নহয়। তেওঁ জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত এজন ব্যক্তি।
প্ৰশ্ন ৩: নেহৰুৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱকেইটা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে সংবিধান সভাত ‘উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ’ (Objective Resolution) উত্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ মূল বিষয়সমূহ আছিল:
(১) ভাৰতবৰ্ষক এখন ‘স্বাধীন, সাৰ্বভৌম, গণৰাজ্য’ হিচাপে ঘোষণা কৰা।
(২) ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰত আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহক লৈ এক ‘ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ’ (Union of States) গঠন কৰা।
(৩) জনসাধাৰণৰ বাবে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়, সমতা আৰু স্বাধীনতা সুনিশ্চিত কৰা।
(৪) অনুসূচিত জাতি, জনজাতি আৰু সংখ্যালঘুসকলৰ বাবে সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
(৫) বিশ্ব শান্তি ৰক্ষা আৰু মানৱ জাতিৰ কল্যাণৰ বাবে ভাৰতবৰ্ষই সম্পূৰ্ণ সহযোগিতা আগবঢ়োৱা।
এই প্ৰস্তাৱসমূহেই পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল আধাৰ হৈ পৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতবৰ্ষৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
(১) দ্বৈত চৰকাৰ: কেন্দ্ৰত এখন কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যসমূহত সুকীয়া ৰাজ্য চৰকাৰ আছে।
(২) ক্ষমতাৰ বিভাজন: সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচী অনুসৰি কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা ভাগ কৰি দিয়া হৈছে (কেন্দ্ৰীয় তালিকা, ৰাজ্যিক তালিকা আৰু সমৱৰ্তী তালিকা)।
(৩) লিখিত আৰু দৃঢ় সংবিধান: ভাৰতৰ সংবিধানখন লিখিত আৰু ইয়াৰ মৌলিক গাঁথনি সহজে সলনি কৰিব নোৱাৰি।
(৪) নিৰপেক্ষ ন্যায়পালিকা: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত কোনো বিবাদ হ’লে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তাৰ মীমাংসা কৰে।
(৫) এক-নাগৰিকত্ব: আমেৰিকাৰ দৰে দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ পৰিৱৰ্তে ভাৰতত কেৱল এক-নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে, যিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য ৰক্ষা কৰে।
প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
(১) নামমাত্ৰ আৰু প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা: ৰাষ্ট্ৰপতি হ’ল নামমাত্ৰ মুৰব্বী, কিন্তু প্ৰকৃত ক্ষমতা প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত থকা মন্ত্ৰী পৰিষদৰ হাতত থাকে।
(২) কাৰ্যপালিকাৰ দায়বদ্ধতা: মন্ত্ৰী পৰিষদ তেওঁলোকৰ কাম-কাজৰ বাবে সংসদৰ (বিশেষকৈ লোকসভাৰ) ওচৰত দায়বদ্ধ।
(৩) সংসদৰ সৰ্বোচ্চতা: দেশৰ বাবে আইন প্ৰণয়ন কৰাৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা সংসদৰ হাতত থাকে।
(৪) বিৰোধী দলৰ ভূমিকা: সংসদীয় গণতন্ত্ৰত বিৰোধী দলে চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ সমালোচনা কৰি চৰকাৰক নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখে।
(৫) নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকাল: সাধাৰণতে সংসদৰ কাৰ্যকাল ৫ বছৰ, কিন্তু আস্থা হেৰুৱালে চৰকাৰৰ পতন ঘটিব পাৰে।
২. ১০ টা ধাৰণাভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Concept-based Q&A)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ‘আত্মা’ বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰ: সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাক।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা।
প্ৰশ্ন ৩: সংবিধান সভাৰ খচৰা সমিতিত মুঠ কিমানজন সদস্য আছিল?
উত্তৰ: ৭ জন।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতবৰ্ষক কিয় ‘ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ’ বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰখন ৰাজ্যসমূহৰ মাজত হোৱা কোনো চুক্তিৰ ফল নহয় আৰু কোনো ৰাজ্যৰে সংঘৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ অধিকাৰ নাই।
প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪২ নং সংশোধনী কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৭৬ চনত।
প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰ: জৱাহৰলাল নেহৰু।
প্ৰশ্ন ৭: ‘এক-নাগৰিকত্ব’ৰ ধাৰণাটোৱে কি সূচায়?
উত্তৰ: ই সূচায় যে এজন ব্যক্তি যিখন ৰাজ্যৰে নহওক কিয়, তেওঁ কেৱল ভাৰতবৰ্ষৰহে নাগৰিক।
প্ৰশ্ন ৮: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক কেতিয়া বহিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত।
প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাটো কোনে লিখিছিল?
উত্তৰ: জৱাহৰলাল নেহৰুৰ ‘উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ’ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ মূল স্তম্ভ কেইটা?
উত্তৰ: তিনিটা— বিধানমণ্ডল, কাৰ্যপালিকা আৰু ন্যায়পালিকা।
৩. ১০ টা বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Previous Year Q&A)
প্ৰশ্ন ১: সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি কোন আছিল? (HSLC 2015)
উত্তৰ: ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দটো কেতিয়া যোগ কৰা হৈছিল? (HSLC 2017)
উত্তৰ: ১৯৭৬ চনৰ ৪২ নং সংশোধনীৰ জৰিয়তে।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা কোনখন দেশৰ আৰ্হিত গঠিত? (HSLC 2018)
উত্তৰ: কানাডাৰ আৰ্হিত।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতৰ সংসদৰ উচ্চ সদনখনৰ নাম কি? (HSLC 2019)
উত্তৰ: ৰাজ্যসভা।
প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতীয় সংবিধানৰ খচৰা কেতিয়া গ্ৰহণ কৰা হৈছিল? (HSLC 2014)
উত্তৰ: ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত।
প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতবৰ্ষত কেনেধৰণৰ নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে? (HSLC 2016)
উত্তৰ: এক-নাগৰিকত্ব।
প্ৰশ্ন ৭: সংবিধানৰ কোনটো অংশক ‘সংবিধানৰ চাবিকাঠি’ বোলা হয়? (HSLC 2020)
উত্তৰ: প্ৰস্তাৱনাক।
প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজনক কি বুলি কোৱা হয়? (HSLC 2021)
উত্তৰ: ৰাষ্ট্ৰপতি।
প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত থকা ‘গণৰাজ্য’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি? (HSLC 2022)
উত্তৰ: ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজন নিৰ্বাচিত ব্যক্তি, বংশানুক্ৰমিক নহয়।
প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতীয় সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ এজন নামমাত্ৰ মুৰব্বীৰ নাম লিখা। (HSLC 2023)
উত্তৰ: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি।
৪. ২০ টা বহু বিকল্পী প্ৰশ্নোত্তৰ (20 MCQ Q&A)
প্ৰশ্ন ১: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠকৰ সভাপতিত্ব কোনে কৰিছিল?
(ক) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
(খ) ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা
(গ) জৱাহৰলাল নেহৰু
(ঘ) বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
উত্তৰ: (খ) ড° সচ্চিদানন্দ সিনহা
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত এতিয়ালৈকে কিমানবাৰ সংশোধন কৰা হৈছে?
(ক) ১ বাৰ
(খ) ২ বাৰ
(গ) ৩ বাৰ
(ঘ) এবাৰো হোৱা নাই
উত্তৰ: (ক) ১ বাৰ
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় সংবিধানৰ খচৰা সমিতিৰ সদস্য সংখ্যা আছিল—
(ক) ৫ জন
(খ) ৭ জন
(গ) ৯ জন
(ঘ) ১১ জন
উত্তৰ: (খ) ৭ জন
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতবৰ্ষ এখন—
(ক) যুক্তৰাষ্ট্ৰ
(খ) এককেন্দ্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ
(গ) ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (গ) ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ
প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪২ নং সংশোধনী কোন চনত হৈছিল?
(ক) ১৯৭৫
(খ) ১৯৭৬
(গ) ১৯৭৭
(ঘ) ১৯৮০
উত্তৰ: (খ) ১৯৭৬
প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰখন কাৰ আৰ্হিত গঠিত?
(ক) আমেৰিকা
(খ) ইংলেণ্ড
(গ) কানাডা
(ঘ) ছুইজাৰলেণ্ড
উত্তৰ: (খ) ইংলেণ্ড
প্ৰশ্ন ৭: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত তলৰ কোনটো শব্দ নাই?
(ক) সাৰ্বভৌম
(খ) ধৰ্মনিৰপেক্ষ
(গ) এককেন্দ্ৰিক
(ঘ) গণতান্ত্ৰিক
উত্তৰ: (গ) এককেন্দ্ৰিক
প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হ’ল—
(ক) প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা
(খ) নামমাত্ৰ কাৰ্যপালিকা
(গ) সৰ্বোচ্চ বিচাৰক
(ঘ) সংসদৰ অধ্যক্ষ
উত্তৰ: (খ) নামমাত্ৰ কাৰ্যপালিকা
প্ৰশ্ন ৯: সংবিধান সভাৰ স্থায়ী সভাপতি আছিল—
(ক) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
(খ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
(গ) চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল
(ঘ) মৌলানা আজাদ
উত্তৰ: (ক) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতীয় সংবিধান কেতিয়া গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
(ক) ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৫০
(খ) ১৫ আগষ্ট, ১৯৪৭
(গ) ২৬ নৱেম্বৰ, ১৯৪৯
(ঘ) ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬
উত্তৰ: (গ) ২৬ নৱেম্বৰ, ১৯৪৯
প্ৰশ্ন ১১: লেটিন শব্দ ‘Foedus’ৰ অৰ্থ হ’ল—
(ক) চুক্তি বা সন্ধি
(খ) স্বাধীনতা
(গ) ক্ষমতা
(ঘ) শাসন
উত্তৰ: (ক) চুক্তি বা সন্ধি
প্ৰশ্ন ১২: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰত বৰ্তমান ৰাজ্যৰ সংখ্যা হ’ল—
(ক) ২৫ খন
(খ) ২৮ খন
(গ) ২৯ খন
(ঘ) ৩০ খন
উত্তৰ: (খ) ২৮ খন
প্ৰশ্ন ১৩: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘সমাজবাদী’ শব্দটো কোনটো সংশোধনীৰ দ্বাৰা যোগ কৰা হৈছে?
(ক) ৪২ নং
(খ) ৪৪ নং
(গ) ৬১ নং
(ঘ) ৭৩ নং
উত্তৰ: (ক) ৪২ নং
প্ৰশ্ন ১৪: ভাৰতৰ সংসদৰ নিম্ন সদনখনৰ নাম কি?
(ক) ৰাজ্যসভা
(খ) লোকসভা
(গ) বিধানসভা
(ঘ) বিধান পৰিষদ
উত্তৰ: (খ) লোকসভা
প্ৰশ্ন ১৫: ভাৰতীয় সংবিধানৰ পিতৃ বুলি কাক কোৱা হয়?
(ক) মহাত্মা গান্ধী
(খ) জৱাহৰলাল নেহৰু
(গ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
(ঘ) ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
উত্তৰ: (গ) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ
প্ৰশ্ন ১৬: ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত কোনে অধিক ক্ষমতা ভোগ কৰে?
(ক) কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে
(খ) ৰাজ্য চৰকাৰে
(গ) পঞ্চায়তে
(ঘ) পৌৰসভাই
উত্তৰ: (ক) কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে
প্ৰশ্ন ১৭: ভাৰতবৰ্ষত নাগৰিকত্বৰ ধৰণ হ’ল—
(ক) দ্বৈত নাগৰিকত্ব
(খ) এক-নাগৰিকত্ব
(গ) ত্ৰি-নাগৰিকত্ব
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) এক-নাগৰিকত্ব
প্ৰশ্ন ১৮: কেবিনেট মিছনৰ সদস্য সংখ্যা আছিল—
(ক) ২ জন
(খ) ৩ জন
(গ) ৪ জন
(ঘ) ৫ জন
উত্তৰ: (খ) ৩ জন
প্ৰশ্ন ১৯: ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘ভাতৃত্ববোধ’ শব্দটোৱে কি সূচায়?
(ক) ৰাষ্ট্ৰৰ ঐক্য আৰু সংহতি
(খ) ধৰ্মীয় স্বাধীনতা
(গ) অৰ্থনৈতিক সমতা
(ঘ) ৰাজনৈতিক ন্যায়
উত্তৰ: (ক) ৰাষ্ট্ৰৰ ঐক্য আৰু সংহতি
প্ৰশ্ন ২০: ভাৰতৰ প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা হ’ল—
(ক) ৰাষ্ট্ৰপতি
(খ) উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি
(গ) প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত মন্ত্ৰী পৰিষদ
(ঘ) উচ্চতম ন্যায়ালয়
উত্তৰ: (গ) প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত মন্ত্ৰী পৰিষদ
ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ
অনুশীলনী
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১। ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত কোনটো দল জয়ী হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত শ্ৰমিক দল (Labour Party) জয়ী হৈছিল।
২। ‘কেবিনেট মিছন’ ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল?
উত্তৰ: ‘কেবিনেট মিছন’ ১৯৪৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতলৈ আহিছিল।
৩। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম (অস্থায়ী) সভাপতি আছিল ড° সচ্চিদানন্দ সিন্হা।
৪। খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম কি?
উত্তৰ: খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম আছিল ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
৫। ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা সংবিধানৰ কিমান সংশোধনী মতে প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৭৬ চনত হোৱা সংবিধানৰ ৪২তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল।
৬। ইংৰাজী Federation শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰপৰা আহিছে?
উত্তৰ: ইংৰাজী Federation শব্দটো লেটিন শব্দ ‘Foedus’ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ ‘চুক্তি’ বা ‘সন্ধি’।
৭। ‘যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি’ বুলি কাক কোৱা হয়।
উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক ‘যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি’ (Homeland of Federation) বুলি কোৱা হয়।
৮। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছেনে?
উত্তৰ: নাই, ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই। ইয়াত এক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
৯। ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো কোনখন দেশৰ সংবিধানৰপৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ডৰ (গ্ৰেট ব্ৰিটেইন) সংবিধানৰপৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ‘কেবিনেট মিছন’ক কিয় ভাৰতলৈ পঠাইছিল?
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষক স্বাধীনতা প্ৰদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পিছত, এখন নতুন গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সংবিধান ৰচনাৰ পৰিৱেশ আৰু প্ৰস্তুতি চলাবৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ১৯৪৬ চনত ‘কেবিনেট মিছন’ক ভাৰতলৈ পঠাইছিল।
২। ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা কি আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল আৰু আইনখন কোনে প্ৰস্তুত কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীলৈকে ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল। এই আইনখন ব্ৰিটিছ সংসদে প্ৰস্তুত কৰিছিল।
৩। প্ৰস্তাৱনাত ‘আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে’ বুলি কিয় উল্লেখ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: প্ৰস্তাৱনাত ‘আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে’ বুলি উল্লেখ কৰি এই কথা স্পষ্ট কৰা হৈছে যে সংবিধানখনৰ প্ৰকৃত ৰচক ভাৰতৰ জনগণ আৰু সংবিধানৰ আঁৰত থকা আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তিও ভাৰতৰ জনগণেই। ই ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ সাৰ্বভৌমত্ব জনগণৰ হাতত থকাটোকে সূচায়।
৪। ‘সাৰ্বভৌম’ মানে কি বুজা?
উত্তৰ: ‘সাৰ্বভৌম’ মানে হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতবৰ্ষ বাহ্যিকভাৱে কোনো বিদেশী শক্তিৰ অধীন নহয় আৰু আভ্যন্তৰীণভাৱেও ই নিজৰ সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সম্পূৰ্ণ স্বাধীন।
৫। কোন চনৰ কিমান সংখ্যক সংশোধনী অনুসৰি সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংবিধান সংশোধনী অনুসৰি সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘সমাজবাদী’ আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ দুটা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
৬। ‘অৰ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ কাক বোলে?
উত্তৰ: যি যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ অধিক শক্তিশালী হয় আৰু য’ত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বৈশিষ্ট্যৰ লগতে এককেন্দ্ৰিক চৰকাৰৰো কিছুমান বৈশিষ্ট্য দেখা যায়, তেনে ব্যৱস্থাক ‘অৰ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ (Quasi-federal) বোলা হয়। ভাৰতৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা ইয়াৰ এক উদাহৰণ।
৭। কোনকেইখন আইনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনখনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত ৰূপত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১। ভাৰতবৰ্ষৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত সংবিধানৰ আদৰ্শ কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাখনক সংবিধানৰ “আত্মা” বা “চাবি-কাঠি” বুলি কোৱা হয়, কাৰণ ই সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ আৰু লক্ষ্যসমূহক প্ৰতিফলিত কৰে।
- ‘আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে’: এই বাক্যশাৰীয়ে স্পষ্ট কৰে যে সংবিধানৰ ক্ষমতাৰ উৎস ভাৰতৰ জনগণ।
- সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক, গণৰাজ্য: এই শব্দকেইটাই ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চৰিত্ৰক প্ৰকাশ কৰে। ‘সাৰ্বভৌম’ মানে ভাৰত সম্পূৰ্ণ স্বাধীন। ‘সমাজবাদী’ মানে অৰ্থনৈতিক সমতা স্থাপনৰ লক্ষ্য। ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ মানে ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো নিজা ধৰ্ম নাই আৰু সকলো ধৰ্মকে সমান সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ‘গণতান্ত্ৰিক’ মানে শাসনৰ ক্ষমতা জনগণৰ হাতত থকা আৰু ‘গণৰাজ্য’ মানে ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজন (ৰাষ্ট্ৰপতি) বংশানুক্ৰমিক নহৈ নিৰ্বাচিত ব্যক্তি।
- ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভাতৃত্ববোধ: এই আদৰ্শসমূহৰ জৰিয়তে নাগৰিকসকলক সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়; চিন্তা, প্ৰকাশ, বিশ্বাস আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতা; আৰু মৰ্যাদা আৰু সুযোগৰ সমতা প্ৰদানৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছে। লগতে, ব্যক্তিৰ মৰ্যাদা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ঐক্য-সংহতি বজাই ৰাখিবলৈ ভাতৃত্ববোধৰ ভাৱ জগাই তোলাৰ কথাও কোৱা হৈছে।
এইদৰে, প্ৰস্তাৱনাখনে সংবিধানৰ মূল দৰ্শন আৰু আদৰ্শক সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।
২। ‘সাৰ্বভৌম’, ‘সমাজবাদী’, ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’, ‘গণতান্ত্ৰিক’ আৰু ‘গণৰাজ্য’ বুলিলে কি বুজা বহলাই লিখা।
উত্তৰ:
- সাৰ্বভৌম (Sovereign): ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰত এখন সম্পূৰ্ণ স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ। ই আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক নীতি নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত কোনো বাহ্যিক শক্তিৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত নহয়।
- সমাজবাদী (Socialist): ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতবৰ্ষই এক সমাজবাদী সমাজ ব্যৱস্থা গঢ়াৰ লক্ষ্য লৈছে, য’ত আয় আৰু জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য কমাই অনা হ’ব। উৎপাদনৰ আহিলাসমূহ জাতীয়কৰণ কৰা আৰু জাতীয় আয়ৰ সমবিতৰণৰ জৰিয়তে এই লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা কৰা হয়।
- ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular): ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো নিজা চৰকাৰী ধৰ্ম নাই। ৰাষ্ট্ৰই সকলো ধৰ্মকে সমান দৃষ্টিৰে চায় আৰু ধৰ্মৰ নামত কোনো নাগৰিকৰ প্ৰতি বৈষম্যমূলক আচৰণ নকৰে।
- গণতান্ত্ৰিক (Democratic): ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থা জনগণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ জৰিয়তে চলে। চৰকাৰ জনগণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
- গণৰাজ্য (Republic): ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজন (ৰাষ্ট্ৰপতি) বংশানুক্ৰমিক নহয়, বৰঞ্চ তেওঁ জনগণৰ দ্বাৰা পৰোক্ষভাৱে এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়।
৩। নেহৰুৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱকেইটা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে সংবিধান সভাত কেইটামান “উদ্দেশ্য সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱ” (Objective Resolution) উত্থাপন কৰিছিল, যিবোৰেই পিছলৈ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ মূল ভেটি হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ মূল বিষয়সমূহ আছিল:
- ভাৰতবৰ্ষক এখন স্বাধীন, সাৰ্বভৌম, গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা।
- ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰত আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহক লৈ এখন “ৰাজ্যসমূহৰ সংঘ” (Union of States) গঠন কৰা।
- জনসাধাৰণক সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়, সমতা আৰু মৌলিক স্বাধীনতাৰ নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰা।
- সংখ্যালঘু, অনুসূচিত জাতি-জনজাতি আৰু অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- দেশৰ সাৰ্বভৌমত্ব আৰু অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰা।
- বিশ্ব শান্তি আৰু মানৱ কল্যাণৰ বাবে আন্তৰ্জাতিক ক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণ সহযোগিতা আগবঢ়োৱা।
- সকলো ক্ষমতাৰ উৎস জনগণ হ’ব বুলি ঘোষণা কৰা।
৪। ভাৰতবৰ্ষৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে, যিবোৰক “অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়” বুলিও কোৱা হয়। প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
- দ্বৈত চৰকাৰ: ইয়াত এখন কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু কেইবাখনো ৰাজ্য চৰকাৰ আছে।
- ক্ষমতাৰ বিভাজন: সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীত কেন্দ্ৰীয় তালিকা, ৰাজ্যিক তালিকা আৰু যুগ্ম তালিকাৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ স্পষ্ট বিভাজন কৰা হৈছে।
- লিখিত আৰু সৰ্বোচ্চ সংবিধান: ভাৰতৰ সংবিধান লিখিত আৰু ই দেশৰ সৰ্বোচ্চ আইন। কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য উভয়েই সংবিধানৰ অধীন।
- সংবিধানৰ অনমনীয়তা: সংবিধানৰ কিছুমান অংশ সংশোধন কৰিবলৈ বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰ প্ৰয়োজন হয়, যি যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিটো সলনি কৰাত বাধা দিয়ে।
- স্বাধীন ন্যায়পালিকা: উচ্চতম ন্যায়ালয়ক সংবিধানৰ ৰক্ষক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ই কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজৰ বিবাদ নিষ্পত্তি কৰে।
ব্যতিক্ৰমী বৈশিষ্ট্য (এককেন্দ্ৰিক দিশ):
- শক্তিশালী কেন্দ্ৰ: কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক ৰাজ্য চৰকাৰতকৈ অধিক ক্ষমতা দিয়া হৈছে।
- এক নাগৰিকত্ব: ভাৰতত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই।
- ৰাজ্যপালৰ নিযুক্তি: ৰাজ্যপালসকলক কেন্দ্ৰই নিযুক্তি দিয়ে।
- জৰুৰীকালীন অৱস্থা: জৰুৰীকালীন অৱস্থাত কেন্দ্ৰই ৰাজ্যৰ সকলো ক্ষমতা নিজৰ হাতলৈ আনিব পাৰে।
৫। ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষত ইংলেণ্ডৰ আৰ্হিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
- নামমাত্ৰ আৰু প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা: ৰাষ্ট্ৰপতি হ’ল দেশৰ নামমাত্ৰ মুৰব্বী, আনহাতে প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰী পৰিষদ হ’ল প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা।
- সংখ্যাগৰিষ্ঠ দলৰ শাসন: লোকসভা নিৰ্বাচনত যিটো দলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰে, সেই দলেই চৰকাৰ গঠন কৰে।
- কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্ব: প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে চৰকাৰ আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদৰ নেতৃত্ব দিয়ে।
- যুটীয়া দায়বদ্ধতা: মন্ত্ৰী পৰিষদখন সামূহিকভাৱে সংসদৰ নিম্ন সদন অৰ্থাৎ লোকসভাৰ ওচৰত দায়বদ্ধ থাকে। যদি লোকসভাত চৰকাৰে আস্থা হেৰুৱায়, তেন্তে সমগ্ৰ মন্ত্ৰী পৰিষদে পদত্যাগ কৰিব লাগে।
- সদনৰ সদস্যপদ: মন্ত্ৰীসকল সংসদৰ যিকোনো এটা সদনৰ (লোকসভা বা ৰাজ্যসভা) সদস্য হোৱাটো বাধ্যতামূলক।
- নিম্ন সদনৰ বিলুপ্তি: প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পৰামৰ্শক্ৰমে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ আগতেও লোকসভা ভংগ কৰিব পাৰে।
এই ব্যৱস্থাই চৰকাৰক জনগণৰ প্ৰতি অধিক দায়বদ্ধ কৰি তোলে।
আতি ৰিক্ত question answer দিব নেকি