AHSEC Class 12 Education Question Paper 2026 – Solution

Full Marks: 100
Pass Marks: 30
Time: 3 hours

The figures in the margin indicate full marks for the questions.

Allotment of Marks

•Q. No. 1 carries 1 mark each (any twelve): 1 x 12 = 12

•Q. No. 2 carries 2 marks each (any twelve): 2 x 12 = 24

•Q. No. 3 carries 4 marks each (any ten): 4 x 10 = 40

•Q. No. 4 carries 6 marks each (any four): 6 x 4 = 24

Total = 100

AHSEC Class 12 Education Question Paper 2026

Section 1: Answer the following questions (any twelve) (1×12=12)

(a) In which year was Gauhati University established?

উত্তৰঃ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ১৯৪৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।

Answer: Gauhati University was established in 1948.

(b) What is the name of the first secondary school of Assam?

উত্তৰঃ অসমৰ প্ৰথম মাধ্যমিক বিদ্যালয়খনৰ নাম হৈছে শিৱসাগৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়।

Answer: The first secondary school of Assam is Sivasagar Government Higher Secondary School.

(c) When is ‘World Population Day’ observed?

উত্তৰঃ বিশ্ব জনসংখ্যা দিৱস ১১ জুলাই তাৰিখে পালন কৰা হয়।

Answer: ‘World Population Day’ is observed on July 11.

(d) Stimulus has no influence on ______ attention.

উত্তৰঃ উদ্দীপকৰ মনোযোগৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ নাথাকে।

Answer: Stimulus has no influence on voluntary attention.

(e) Counselling is ______ function of mental hygiene.

উত্তৰঃ পৰামৰ্শদান মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানৰ প্ৰতিৰোধমূলক কাৰ্য্য।

Answer: Counselling is preventive function of mental hygiene.

(f) ______ is the positional measure of central tendency.

উত্তৰঃ মধ্যমা (Median) হৈছে কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতাৰ স্থানসূচক জোখ।

Answer: Median is the positional measure of central tendency.

(g) The insightful method of learning is based on ______ theory.

উত্তৰঃ অন্তৰ্দৃষ্টি পদ্ধতিৰ শিক্ষণ গেষ্টাল্ট তত্ত্বৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।

Answer: The insightful method of learning is based on Gestalt theory.

(h) Attention is not a mental power, but a mental ______.

উত্তৰঃ মনোযোগ এক মানসিক শক্তি নহয়, কিন্তু এক মানসিক প্ৰক্ৰিয়া।

Answer: Attention is not a mental power, but a mental process.

(i) In which year was the Protection of Women from Domestic Violence Bill passed?

উত্তৰঃ ‘ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা মহিলাৰ সুৰক্ষা বিল’ ২০০৫ চনত গৃহীত হৈছিল।

Answer: The Protection of Women from Domestic Violence Bill was passed in 2005.

(j) Why is recognition easier than recall?

উত্তৰঃ চিনাক্তকৰণ পুনৰুদ্ধাৰতকৈ সহজ, কাৰণ চিনাক্তকৰণত তথ্যবোৰ আগতে দেখা বা শুনা বস্তুৰ সৈতে মিলাব লাগে, য’ত পুনৰুদ্ধাৰত কোনো সহায় নোহোৱাকৈ স্মৃতিৰ পৰা তথ্য উলিয়াব লাগে।

Answer: Recognition is easier than recall because recognition involves matching information with previously encountered stimuli, whereas recall requires retrieving information from memory without any cues.

(k) 25% of the scores in a distribution is less than the score 40 and 25% is more than the score 62. Find out the quartile deviation of the distribution.

উত্তৰঃ

দিয়া আছে:

প্ৰথম চতুৰ্থক (Q1) = 40

তৃতীয় চতুৰ্থক (Q3) = 62

চতুৰ্থক বিচ্যুতি (QD) = (Q3 – Q1) / 2

QD = (62 – 40) / 2

QD = 22 / 2

QD = 11

Answer:

Given:

First Quartile (Q1) = 40

Third Quartile (Q3) = 62

Quartile Deviation (QD) = (Q3 – Q1) / 2

QD = (62 – 40) / 2

QD = 22 / 2

QD = 11

(l) Who was the Chairman of the Secondary Education Commission, 1952-53?

উত্তৰঃ ১৯৫২-৫৩ চনৰ মাধ্যমিক শিক্ষা আয়োগৰ অধ্যক্ষ আছিল ড° লক্ষ্মণস্বামী মুডালিয়াৰ।

Answer: Dr. Lakshmanaswami Mudaliar was the Chairman of the Secondary Education Commission, 1952-53.

(m) What was the name of the programme adopted for improvement of primary education in India on the basis of the National Education Policy, 1986?

উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতিৰ ভিত্তিত ভাৰতত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ উন্নতিৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা কাৰ্যসূচীটোৰ নাম আছিল ‘অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড’ (Operation Blackboard)।

Answer: The programme adopted for the improvement of primary education in India on the basis of the National Education Policy, 1986, was ‘Operation Blackboard’.

(n) Write a common characteristic of maturation and learning.

উত্তৰঃ পৰিপক্কতা আৰু শিক্ষণ উভয়ৰে এটা সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হ’ল যে দুয়োটাই আচৰণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়।

Answer: A common characteristic of both maturation and learning is that both lead to changes in behavior.

(o) A boy normally tries to talk like his father or elder brother. Which method of learning seems to operate in this case?

উত্তৰঃ এই ক্ষেত্ৰত অনুকৰণ বা আৰ্হি শিক্ষণ (Imitation or Observational Learning) পদ্ধতিটো কাৰ্যক্ষম হোৱা যেন লাগে।

Answer: In this case, the method of learning that seems to operate is Imitation or Observational Learning.

(p) What does the Greek term ‘hygiene’ mean?

উত্তৰঃ গ্ৰীক শব্দ ‘hygiene’ ৰ অৰ্থ হৈছে ‘স্বাস্থ্য’ বা ‘সুস্বাস্থ্য’।

Answer: The Greek term ‘hygiene’ means ‘health’ or ‘sound health’.

Section 2: Answer any twelve of the following questions (2×12=24)

(a) What do you mean by vocationalization of secondary education?

উত্তৰঃ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বৃত্তিমুখীকৰণ মানে হৈছে শিক্ষা ব্যৱস্থাত এনে পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক কোনো নিৰ্দিষ্ট বৃত্তি বা পেছাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক স্বাৱলম্বী কৰি তোলা আৰু তেওঁলোকক কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা প্ৰদান কৰা।

Answer: Vocationalization of secondary education refers to the introduction of courses and training programs within the education system that prepare students for specific trades, occupations, or professions. The aim is to make students self-reliant and equip them with the necessary skills for employment.

(b) Write the structure of secondary education as suggested by the Kothari Commission.

উত্তৰঃ কোঠাৰী আয়োগে (১৯৬৪-৬৬) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ গাঁথনি তলত দিয়া ধৰণেৰে পৰামৰ্শ দিছিল:

•নিম্ন মাধ্যমিক স্তৰ (Lower Secondary Stage): ৩ বছৰ (Class VIII-X)

•উচ্চ মাধ্যমিক স্তৰ (Higher Secondary Stage): ২ বছৰ (Class XI-XII)

এই গাঁথনিটো ১০+২+৩ শিক্ষা গাঁথনিৰ অংশ আছিল, য’ত ১০ বছৰৰ সাধাৰণ শিক্ষাৰ পিছত ২ বছৰৰ উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষা আৰু তাৰ পিছত ৩ বছৰৰ স্নাতক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।

Answer: The Kothari Commission (1964-66) suggested the following structure for secondary education:

•Lower Secondary Stage: 3 years (Classes VIII-X)

•Higher Secondary Stage: 2 years (Classes XI-XII)

This structure was part of the 10+2+3 pattern of education, where 10 years of general education were followed by 2 years of higher secondary education and then 3 years of undergraduate education.

(c) Why is non-formal education considered as a flexible system of education?

উত্তৰঃ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাক এক নমনীয় শিক্ষা ব্যৱস্থা বুলি গণ্য কৰা হয় কাৰণ ইয়াৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰম, সময়সূচী বা বয়সৰ সীমা নাথাকে। ই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সুবিধা অনুসৰি শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়ে, যাৰ ফলত যিকোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ প্ৰয়োজন আৰু সময় অনুসৰি শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে।

Answer: Non-formal education is considered a flexible system of education because it does not adhere to rigid curricula, timetables, or age limits. It offers learning opportunities according to the convenience of the learners, allowing individuals to pursue education based on their needs and availability.

(d)

All open education is distance education, but all distance education is not open education. Give two reasons.

উত্তৰঃ

১. প্ৰৱেশৰ নমনীয়তা (Flexibility in Admission): মুক্ত শিক্ষাত প্ৰৱেশৰ বাবে কোনো কঠোৰ নিয়ম নাথাকে, যিকোনো বয়সৰ বাবে ই মুকলি। কিন্তু দূৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কেতিয়াবা নিৰ্দিষ্ট যোগ্যতা বা বয়সৰ সীমা থাকিব পাৰে।

২. পাঠ্যক্ৰমৰ নমনীয়তা (Curriculum Flexibility): মুক্ত শিক্ষাত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম বা বিষয় বাছি ল’ব পাৰে। দূৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পাঠ্যক্ৰমবোৰ আগতীয়াকৈ নিৰ্ধাৰিত হ’ব পাৰে আৰু ইমান নমনীয় নহ’বও পাৰে।

Answer:

1.Flexibility in Admission: Open education often has very flexible admission criteria, making it accessible to a wider range of learners regardless of age or prior qualifications. Distance education, while accessible, might still have specific entry requirements or age limits.

2.Curriculum Flexibility: Open education typically allows learners more freedom in choosing their courses, pace, and even the content they study. Distance education, while delivered remotely, often follows a more structured and predefined curriculum.

(e) Physical education leads to a healthy life. Give two reasons.

উত্তৰঃ

১. শাৰীৰিক সুস্থতা (Physical Fitness): শাৰীৰিক শিক্ষাই নিয়মীয়া ব্যায়াম আৰু ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে শৰীৰক সুস্থ আৰু শক্তিশালী কৰি তোলে, যাৰ ফলত ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি হয়।

২. মানসিক সুস্থতা (Mental Well-being): শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপ মানসিক চাপ কমোৱাত সহায় কৰে, মনক সতেজ কৰে আৰু মানসিক সুস্থতা বঢ়ায়। ই আত্মবিশ্বাস আৰু আত্মসন্মান বৃদ্ধি কৰাতো সহায় কৰে।

Answer:

1.Physical Fitness: Physical education promotes regular exercise and sports, which build a strong and healthy body, enhancing immunity and reducing the risk of various diseases.

2.Mental Well-being: Physical activities help reduce stress, refresh the mind, and improve mental health. It also contributes to increased self-confidence and self-esteem.

(f) What do you mean by women empowerment?

উত্তৰঃ মহিলা সৱলীকৰণ মানে হৈছে মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ জীৱনৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা, যাতে তেওঁলোকে সমাজ, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতিত পুৰুষৰ সমানে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা মহিলাসকলৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু আৰ্থিক স্বাধীনতা নিশ্চিত কৰা হয়।

Answer: Women empowerment refers to the process of enabling women to have control over their own lives, make decisions, and participate equally with men in social, political, and economic spheres. It ensures women’s access to education, healthcare, and financial independence.

(g) Write any two principles of environmental education.

উত্তৰঃ পৰিৱেশ শিক্ষাৰ দুটা নীতি হ’ল:

১. সামগ্ৰিকতাৰ নীতি (Principle of Wholeness): পৰিৱেশ শিক্ষাই পৰিৱেশক এক সামগ্ৰিক ব্যৱস্থা হিচাপে চাবলৈ শিকায়, য’ত প্ৰাকৃতিক, সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহ জড়িত হৈ থাকে।

২. সমস্যা সমাধানৰ নীতি (Principle of Problem Solving): ই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় সমস্যাসমূহ চিনাক্ত কৰিবলৈ, বিশ্লেষণ কৰিবলৈ আৰু সমাধান কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।

Answer: Two principles of environmental education are:

1.Principle of Wholeness: Environmental education teaches to view the environment as a holistic system, involving natural, social, economic, and cultural components.

2.Principle of Problem Solving: It encourages students to identify, analyze, and solve environmental problems.

(h) Mention two characteristics of trial and error method of learning.

উত্তৰঃ চেষ্টা আৰু ভুল পদ্ধতিৰ শিক্ষণৰ দুটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:

১. প্ৰচেষ্টাৰ সংখ্যা বৃদ্ধি (Increase in Number of Trials): এই পদ্ধতিত শিক্ষণৰ আৰম্ভণিতে ভুলৰ সংখ্যা বেছি হয় আৰু সঠিক সমাধান বিচাৰি উলিয়াবলৈ বহুবাৰ চেষ্টা কৰিবলগীয়া হয়।

২. সময়ৰ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস (Gradual Reduction in Time): অনুশীলনৰ লগে লগে ভুলৰ সংখ্যা কমে আৰু সঠিক সমাধান বিচাৰি উলিওৱাত কম সময় লাগে।

Answer: Two characteristics of the trial and error method of learning are:

1.Increase in Number of Trials: In this method, the number of errors is high at the beginning of learning, and many attempts are required to find the correct solution.

2.Gradual Reduction in Time: With practice, the number of errors decreases, and less time is taken to find the correct solution.

(i) Lata memorized two poems from her book one after another. But she forgot the first one after learning the second poem. Explain briefly the cause of her forgetting.

উত্তৰঃ লতাৰ ক্ষেত্ৰত এই পাহৰি যোৱাৰ কাৰণটো হৈছে পশ্চাদমুখী বাধা (Retroactive Interference)। যেতিয়া নতুনকৈ শিকা তথ্যই আগতে শিকা তথ্য মনত ৰখাত বাধা দিয়ে, তেতিয়া তাক পশ্চাদমুখী বাধা বোলে। এই ক্ষেত্ৰত, দ্বিতীয় কবিতাটো শিকাৰ ফলত লতাই প্ৰথম কবিতাটো পাহৰি গৈছে।

Answer: The cause of Lata’s forgetting in this case is Retroactive Interference. This occurs when newly learned information interferes with the recall of previously learned information. In Lata’s situation, learning the second poem interfered with her ability to recall the first poem.

(j) To which laws of learning are the following proverbs related?

(i) Habit is the second nature.

(ii) Success leads to success.

উত্তৰঃ

(i) অভ্যাস দ্বিতীয় প্ৰকৃতি: এইটো থৰ্ণডাইকৰ অনুশীলনৰ সূত্ৰ (Law of Exercise) ৰ সৈতে জড়িত। এই সূত্ৰ অনুসৰি, কোনো কাম বা অভ্যাসৰ পুনৰাবৃত্তি কৰিলে ই শক্তিশালী হয় আৰু ইয়াৰ অভাৱত ই দুৰ্বল হৈ পৰে।

(ii) কৃতকাৰ্যতাই কৃতকাৰ্যতালৈ লৈ যায়: এইটো থৰ্ণডাইকৰ প্ৰভাৱৰ সূত্ৰ (Law of Effect) ৰ সৈতে জড়িত। এই সূত্ৰ অনুসৰি, যদি কোনো কামৰ ফলত সন্তুষ্টি লাভ হয়, তেন্তে সেই কামটো পুনৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়।

Answer:

(i) Habit is the second nature: This proverb is related to Thorndike’s Law of Exercise. According to this law, the more frequently a connection is used, the stronger it becomes, and disuse weakens it.

(ii) Success leads to success: This proverb is related to Thorndike’s Law of Effect. This law states that responses that produce a satisfying effect in a particular situation are more likely to occur again in that situation.

(k) Write two differences between volitional and non-volitional attention.

উত্তৰঃ

Answer:

(l) Explain briefly the relationship between mental and physical health.

উত্তৰঃ মানসিক আৰু শাৰীৰিক স্বাস্থ্য ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। সুস্থ শৰীৰত সুস্থ মন থাকে বুলি কোৱা হয়। শাৰীৰিক অসুস্থতাই মানসিক চাপ, উদ্বেগ আৰু হতাশাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, ঠিক তেনেদৰে মানসিক সমস্যাই শাৰীৰিক ৰোগ যেনে – হৃদৰোগ বা উচ্চ ৰক্তচাপৰ সম্ভাৱনা বঢ়াব পাৰে। দুয়োটা স্বাস্থ্যৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

Answer: Mental and physical health are intricately linked. A healthy body is often associated with a healthy mind. Physical illnesses can lead to mental stress, anxiety, and depression, while mental health issues can increase the risk of physical ailments like heart disease or high blood pressure. Maintaining a balance between both is crucial for overall well-being.

(m) Write briefly about the educational significance of interest.

উত্তৰঃ আগ্ৰহ শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। ই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নতুন বিষয় শিকিবলৈ উৎসাহিত কৰে আৰু তেওঁলোকৰ মনোযোগ বঢ়ায়। আগ্ৰহ থকা বিষয়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে অধিক মন দি পঢ়ে আৰু বেছি দিনলৈ মনত ৰাখিব পাৰে। ই শিক্ষণক আনন্দদায়ক আৰু ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে।

Answer: Interest is a crucial component of the learning process. It motivates students to learn new subjects and enhances their attention. Students tend to study with more focus and retain information longer when they are interested in a topic. It makes learning enjoyable and effective.

(n) What do you mean by preservative function of mental hygiene?

উত্তৰঃ মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানৰ সংৰক্ষণমূলক কাৰ্য্য মানে হৈছে মানসিক ৰোগ বা বিকাৰ হোৱাৰ আগতে সেইবোৰ প্ৰতিৰোধ কৰা। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য বজাই ৰখা আৰু মানসিক সমস্যাৰ পৰা তেওঁলোকক সুৰক্ষিত কৰা। ইয়াৰ বাবে স্বাস্থ্যকৰ জীৱনশৈলী, মানসিক চাপ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সঠিক পৰামৰ্শৰ প্ৰয়োজন।

Answer: The preservative function of mental hygiene refers to preventing mental illnesses or disorders before they occur. Its aim is to maintain an individual’s mental health and protect them from psychological problems. This involves promoting a healthy lifestyle, stress management, and seeking appropriate guidance.

(o) The mean of 10 scores is 37. If one score is excluded, their mean becomes 35. Find out the excluded score.

উত্তৰঃ

প্ৰথমতে, ১০টা স্কোৰৰ মুঠ যোগফল নিৰ্ণয় কৰক:

১০টা স্কোৰৰ গড় = ৩৭

১০টা স্কোৰৰ মুঠ যোগফল = ৩৭ * ১০ = ৩৭০

এটা স্কোৰ বাদ দিয়াৰ পিছত, ৯টা স্কোৰৰ গড় = ৩৫

৯টা স্কোৰৰ মুঠ যোগফল = ৩৫ * ৯ = ৩১৫

বাদ দিয়া স্কোৰ = (১০টা স্কোৰৰ মুঠ যোগফল) – (৯টা স্কোৰৰ মুঠ যোগফল)

বাদ দিয়া স্কোৰ = ৩৭০ – ৩১৫ = ৫৫

Answer:

First, calculate the total sum of the 10 scores:

Mean of 10 scores = 37

Total sum of 10 scores = 37 * 10 = 370

After one score is excluded, the mean of the remaining 9 scores = 35

Total sum of 9 scores = 35 * 9 = 315

Excluded score = (Total sum of 10 scores) – (Total sum of 9 scores)

Excluded score = 370 – 315 = 55

(p) Write two importance of graphic representation of the frequency distribution.

উত্তৰঃ ফ্ৰিকুৱেন্সি বিতৰণৰ গ্ৰাফিক্স উপস্থাপনৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণতা হ’ল:

১. সহজ বোধগম্যতা (Easy Comprehension): গ্ৰাফিক্সৰ জৰিয়তে তথ্যসমূহ সহজে বুজিব পাৰি, যি জটিল সংখ্যাগত তথ্যক দৃশ্যমান আৰু আকৰ্ষণীয় কৰি তোলে।

২. তুলনামূলক বিশ্লেষণ (Comparative Analysis): বিভিন্ন ফ্ৰিকুৱেন্সি বিতৰণৰ গ্ৰাফিক্স উপস্থাপনৰ জৰিয়তে সহজে তুলনা কৰিব পাৰি আৰু পাৰ্থক্যসমূহ চিনাক্ত কৰিব পাৰি।

Answer: Two importances of graphic representation of frequency distribution are:

1.Easy Comprehension: Graphics make data easier to understand, transforming complex numerical information into visual and engaging formats.

2.Comparative Analysis: Graphic representations allow for easy comparison between different frequency distributions, making it simpler to identify differences and trends.

Section 3: Answer any ten of the following questions (4×10=40)

(a) Explain the opinion of the Indian Education Commission, 1964-66 on vocationalization of secondary education.

উত্তৰঃ ভাৰতীয় শিক্ষা আয়োগ (১৯৬৪-৬৬), যাক কোঠাৰী আয়োগ বুলিও জনা যায়, মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বৃত্তিমুখীকৰণৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল। আয়োগে পৰামৰ্শ দিছিল যে মাধ্যমিক শিক্ষাৰ স্তৰত বৃত্তিমুখী পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিব লাগে যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিভিন্ন পেছাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল শিক্ষা আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ মাজৰ ব্যৱধান কমোৱা, যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে স্কুলীয়া শিক্ষা শেষ কৰাৰ পিছত নিজৰ ভৰিত থিয় হ’ব পাৰে। আয়োগে এইটোও কৈছিল যে বৃত্তিমুখী শিক্ষাই দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত সহায় কৰিব আৰু নিবনুৱা সমস্যা সমাধানত অৰিহণা যোগাব।

Answer: The Indian Education Commission (1964-66), also known as the Kothari Commission, laid significant emphasis on the vocationalization of secondary education. The Commission recommended that vocational courses should be introduced at the secondary level to prepare students for various occupations. The main objective was to bridge the gap between education and employment, enabling students to become self-reliant after completing their schooling. The Commission also stated that vocational education would contribute to the economic development of the country and help in solving the problem of unemployment.

(b) Discuss the suggestions offered by the National Education Policy of 1986 to equalize educational opportunity.

উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতিয়ে (National Education Policy, NEP 1986) শৈক্ষিক সুযোগৰ সমতা নিশ্চিত কৰিবলৈ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য আছিল সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোক, বিশেষকৈ পিছপৰা আৰু বঞ্চিত শ্ৰেণীৰ বাবে শিক্ষাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰা। তলত কেইটামান মুখ্য পৰামৰ্শ উল্লেখ কৰা হ’ল:

১. মহিলাৰ বাবে শিক্ষা (Education for Women): নীতিয়ে মহিলাৰ শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল, যাতে তেওঁলোকে পুৰুষৰ সমানে শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে ছোৱালীৰ বাবে বিদ্যালয় স্থাপন, মহিলা শিক্ষক নিযুক্তি আৰু মহিলাসকলক শিক্ষাৰ প্ৰতি উৎসাহিত কৰিবলৈ বিভিন্ন আঁচনি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

২. অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ বাবে শিক্ষা (Education for SC/ST): অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে শিক্ষাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিবলৈ বিশেষ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যেনে – বিনামূলীয়া শিক্ষা, ছাত্ৰবৃত্তি, আৱাসিক বিদ্যালয় আৰু বিশেষ কোচিং।

৩. সংখ্যালঘুসকলৰ বাবে শিক্ষা (Education for Minorities): সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ বাবেও নীতিয়ে গুৰুত্ব দিছিল, যাতে তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰি শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে।

৪. বিকলাঙ্গসকলৰ বাবে শিক্ষা (Education for the Disabled): বিকলাঙ্গ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সাধাৰণ বিদ্যালয়ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল (Inclusive Education), যাতে তেওঁলোকে আন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে একেলগে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

৫. প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা (Adult Education): নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰিবলৈ আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কসকলক শিক্ষিত কৰিবলৈ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হৈছিল।

এই পৰামৰ্শসমূহৰ জৰিয়তে NEP 1986-এ ভাৰতত শৈক্ষিক সমতা স্থাপনৰ বাবে এক শক্তিশালী ভেটি স্থাপন কৰিছিল।

Answer: The National Education Policy of 1986 (NEP 1986) offered several significant suggestions to equalize educational opportunity, aiming to make education accessible to all sections of society, especially the disadvantaged and marginalized. Key suggestions included:

1.Education for Women: The policy emphasized women’s education to ensure they receive equal opportunities as men. This involved establishing schools for girls, appointing female teachers, and implementing various schemes to encourage women’s participation in education.

2.Education for Scheduled Castes and Tribes (SC/ST): Special provisions were made to enhance educational facilities for SC/ST students, such as free education, scholarships, residential schools, and special coaching.

3.Education for Minorities: The policy also focused on promoting education among minority communities, allowing them to preserve their language and culture while pursuing education.

4.Education for the Disabled: Emphasis was placed on integrating disabled students into mainstream schools (Inclusive Education) so they could learn alongside other students.

5.Adult Education: Various programs were initiated to eradicate illiteracy and educate adults.

Through these suggestions, NEP 1986 laid a strong foundation for establishing educational equity in India.

(c) Write four characteristics of open university.

উত্তৰঃ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰিটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:

১. প্ৰৱেশৰ নমনীয়তা (Flexible Admission): এই বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত নামভৰ্তিৰ বাবে কোনো কঠোৰ বয়স বা যোগ্যতাৰ সীমা নাথাকে। যিকোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ সুবিধা অনুসৰি শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

২. দূৰৱৰ্তী শিক্ষণ পদ্ধতি (Distance Learning Method): মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহে দূৰৱৰ্তী শিক্ষণ পদ্ধতিৰে শিক্ষা প্ৰদান কৰে, য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ঘৰতে থাকি বা নিজৰ কৰ্মস্থলীত থাকি অধ্যয়ন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে বিভিন্ন মাধ্যম যেনে – কিতাপ, অনলাইন পাঠ, ৰেডিঅ’, টিভি আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৩. ব্যক্তিগত গতিৰে অধ্যয়ন (Self-Paced Learning): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ গতি আৰু সময় অনুসৰি অধ্যয়ন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্ম বা অন্যান্য দায়িত্বৰ সৈতে শিক্ষাৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰাখিব পাৰে।

৪. ব্যাপক পাঠ্যক্ৰম (Wide Range of Courses): মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহে বিভিন্ন বিষয়ত বিস্তৃত পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়, য’ত বৃত্তিমুখী, কাৰিকৰী আৰু সাধাৰণ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।

Answer: Four characteristics of an open university are:

1.Flexible Admission: These universities do not have rigid age or qualification criteria for admission. Anyone can pursue education at their convenience.

2.Distance Learning Method: Open universities provide education through distance learning, allowing students to study from home or their workplace. Various media like books, online lessons, radio, and TV are used for this purpose.

3.Self-Paced Learning: Students can study at their own pace and time, which helps them balance their work or other responsibilities with their education.

4.Wide Range of Courses: Open universities offer a broad spectrum of courses in various subjects, including vocational, technical, and general education programs.

(d) Why is distance education important in present society?

উত্তৰঃ বৰ্তমান সমাজত দূৰ শিক্ষাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম। ইয়াৰ কেইটামান কাৰণ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

১. সৰ্বজনীন শিক্ষাৰ সুবিধা (Accessibility to All): দূৰ শিক্ষাই ভৌগোলিক দূৰত্ব, সময়ৰ অভাৱ বা আৰ্থিক সীমাবদ্ধতাৰ বাবে নিয়মীয়া শিক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা লোকসকলক শিক্ষাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

২. কৰ্মৰত ব্যক্তিৰ বাবে সুবিধা (Convenience for Working Professionals): কৰ্মৰত ব্যক্তিসকলে নিজৰ চাকৰি বজাই ৰাখি উচ্চ শিক্ষা বা নতুন দক্ষতা আহৰণ কৰিব পাৰে, যি তেওঁলোকৰ কেৰিয়াৰৰ বাবে সহায়ক হয়।

৩. কম খৰচ (Cost-Effectiveness): নিয়মীয়া শিক্ষাৰ তুলনাত দূৰ শিক্ষাৰ খৰচ কম হয়, কিয়নো ইয়াত আৱাসিক খৰচ বা যাতায়াতৰ খৰচ নাথাকে।

৪. প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ (Leveraging Technology): আধুনিক প্ৰযুক্তি, যেনে – ইণ্টাৰনেট, অনলাইন প্লেটফৰ্ম, ভিডিঅ’ কনফাৰেন্সিং আদিৰ ব্যৱহাৰে দূৰ শিক্ষাক অধিক ফলপ্ৰসূ আৰু আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে।

৫. জীৱনজোৰা শিক্ষণ (Lifelong Learning): বৰ্তমানৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনশীল সমাজত নতুন জ্ঞান আৰু দক্ষতা আহৰণ কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। দূৰ শিক্ষাই জীৱনজোৰা শিক্ষণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।

এই কাৰণসমূহৰ বাবে দূৰ শিক্ষা বৰ্তমান সমাজৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ হৈ পৰিছে।

Answer: Distance education holds immense importance in contemporary society for several reasons:

1.Accessibility to All: Distance education provides educational opportunities to individuals who cannot attend regular schooling due to geographical distance, lack of time, or financial constraints.

2.Convenience for Working Professionals: Working individuals can pursue higher education or acquire new skills while retaining their jobs, which is beneficial for their careers.

3.Cost-Effectiveness: Compared to traditional education, distance education is often more affordable as it eliminates expenses like accommodation and commuting.

4.Leveraging Technology: Modern technologies such as the internet, online platforms, and video conferencing have made distance education more effective and engaging.

5.Lifelong Learning: In today’s rapidly changing society, acquiring new knowledge and skills is crucial. Distance education provides opportunities for lifelong learning.

Due to these reasons, distance education has become an indispensable part of modern society.

(e) What do you mean by population education? Mention three objectives of population education.

উত্তৰঃ জনসংখ্যা শিক্ষা মানে হৈছে এনে এক শিক্ষা যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক জনসংখ্যাৰ গতিশীলতা, ইয়াৰ প্ৰভাৱ আৰু জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক জনসংখ্যা সম্পৰ্কীয় সঠিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সক্ষম কৰি তোলা।

জনসংখ্যা শিক্ষাৰ তিনিটা উদ্দেশ্য হ’ল:

১. জনসংখ্যাৰ সমস্যাৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি (Creating Awareness about Population Problems): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক জনসংখ্যা বৃদ্ধি, ইয়াৰ পৰিৱেশ, অৰ্থনীতি আৰু সমাজৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱৰ বিষয়ে সজাগ কৰা।

২. পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদান (Providing Knowledge about Family Planning): পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ গুৰুত্ব আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন পদ্ধতিৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰদান কৰা, যাতে সুস্থ আৰু সুখী পৰিয়াল গঢ়ি তুলিব পাৰি।

৩. দায়িত্বশীল আচৰণৰ বিকাশ (Developing Responsible Behavior): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক জনসংখ্যা সম্পৰ্কীয় দায়িত্বশীল আচৰণ গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা, যেনে – সৰু পৰিয়ালৰ ধাৰণা আৰু সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ।

Answer: Population education refers to an educational process that provides students with knowledge about population dynamics, its impact, and the problems arising from population growth. Its aim is to enable students to make informed decisions regarding population-related issues.

Three objectives of population education are:

1.Creating Awareness about Population Problems: To make students aware of population growth and its impact on the environment, economy, and society.

2.Providing Knowledge about Family Planning: To provide information about the importance of family planning and its various methods to build healthy and happy families.

3.Developing Responsible Behavior: To encourage students to adopt responsible behavior regarding population, such as the concept of small families and proper utilization of resources.

(f) Explain the importance of women empowerment.

উত্তৰঃ মহিলা সৱলীকৰণ বৰ্তমান সমাজৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াৰ গুৰুত্ব তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

১. সামাজিক ন্যায় আৰু সমতা (Social Justice and Equality): মহিলা সৱলীকৰণে লিংগ বৈষম্য দূৰ কৰি সমাজত ন্যায় আৰু সমতা স্থাপন কৰাত সহায় কৰে। ই মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ অধিকাৰ আৰু মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে।

২. অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন (Economic Development): যেতিয়া মহিলাসকলক শিক্ষা আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ দিয়া হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত পৰিয়ালৰ আয় বৃদ্ধি হয় আৰু দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস পায়।

৩. শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ (Spread of Education): এগৰাকী শিক্ষিত মহিলাই নিজৰ সন্তানক শিক্ষাৰ প্ৰতি উৎসাহিত কৰে, যাৰ ফলত সমাজত শিক্ষাৰ হাৰ বৃদ্ধি পায়।

৪. স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ (Health and Family Welfare): সৱলীকৃত মহিলাই নিজৰ আৰু নিজৰ পৰিয়ালৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি অধিক সচেতন হয়। তেওঁলোকে পৰিয়াল পৰিকল্পনা আৰু শিশুৰ যত্নৰ বিষয়ে সঠিক সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে।

৫. গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণ (Democratic Participation): মহিলা সৱলীকৰণে তেওঁলোকক ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে, যাৰ ফলত গণতন্ত্ৰ অধিক শক্তিশালী হয়।

এই কাৰণসমূহৰ বাবে মহিলা সৱলীকৰণ এক সুস্থ আৰু উন্নত সমাজ গঢ়ি তোলাৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।

Answer: Women empowerment is extremely important for contemporary society. Its importance is highlighted below:

1.Social Justice and Equality: Women empowerment helps eliminate gender discrimination and establish justice and equality in society. It grants women their rights and dignity.

2.Economic Development: When women are given opportunities for education and employment, they can play a significant role in the economic development of the country. This increases household income and reduces poverty.

3.Spread of Education: An educated woman encourages her children towards education, leading to an increase in literacy rates in society.

4.Health and Family Welfare: Empowered women are more conscious of their own and their family’s health. They can make informed decisions regarding family planning and childcare.

5.Democratic Participation: Women empowerment encourages their participation in political processes, thereby strengthening democracy.

For these reasons, women empowerment is essential for building a healthy and developed society.

(g) Write four characteristics of learning.

উত্তৰঃ শিক্ষণৰ চাৰিটা বৈশিষ্ট্য হ’ল:

১. আচৰণৰ পৰিৱৰ্তন (Change in Behavior): শিক্ষণৰ ফলত ব্যক্তিৰ আচৰণত স্থায়ী বা অৰ্ধ-স্থায়ী পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই পৰিৱৰ্তন অভিজ্ঞতা বা অনুশীলনৰ জৰিয়তে হয়।

২. অভিজ্ঞতাৰ ফল (Result of Experience): শিক্ষণ সদায় অভিজ্ঞতা বা অনুশীলনৰ ফল। কেৱল পৰিপক্কতাৰ বাবে হোৱা পৰিৱৰ্তনক শিক্ষণ বুলি কোৱা নহয়।

৩. উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত (Goal-Oriented): শিক্ষণ সদায় কোনো উদ্দেশ্য বা লক্ষ্যৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ শিকে।

৪. সৰ্বব্যাপী প্ৰক্ৰিয়া (Universal Process): শিক্ষণ এক সৰ্বব্যাপী প্ৰক্ৰিয়া, যি জন্মৰ পৰা মৃত্যু পৰ্যন্ত চলি থাকে। ই কেৱল আনুষ্ঠানিক শিক্ষাতে সীমাবদ্ধ নহয়, বৰং জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ঘটে।

Answer: Four characteristics of learning are:

1.Change in Behavior: Learning results in a relatively permanent or semi-permanent change in an individual’s behavior. This change occurs through experience or practice.

2.Result of Experience: Learning is always a result of experience or practice. Changes due to maturation alone are not considered learning.

3.Goal-Oriented: Learning is always driven by some purpose or goal. Students learn to achieve specific objectives.

4.Universal Process: Learning is a universal process that continues from birth until death. It is not limited to formal education but occurs in every aspect of life.

(h) Explain with example how learning is possible through conditioning.

উত্তৰঃ অনুবন্ধনৰ জৰিয়তে শিক্ষণ হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত এটা নিৰপেক্ষ উদ্দীপকক এটা স্বাভাৱিক উদ্দীপকৰ সৈতে বাৰে বাৰে উপস্থাপন কৰা হয়, যাৰ ফলত নিৰপেক্ষ উদ্দীপকটোৱেও স্বাভাৱিক উদ্দীপকৰ দৰে প্ৰতিক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই পদ্ধতিক পাভলভৰ শাস্ত্ৰীয় অনুবন্ধন (Classical Conditioning) বুলি জনা যায়।

উদাহৰণ (Example):

পাভলভৰ পৰীক্ষাত, এটা কুকুৰক খাদ্য দিয়াৰ আগতে এটা ঘণ্টা বজোৱা হৈছিল। খাদ্য দেখিলে কুকুৰৰ মুখত লালটি ওলাইছিল (স্বাভাৱিক প্ৰতিক্ৰিয়া)। ঘণ্টাৰ শব্দটো প্ৰথমতে নিৰপেক্ষ উদ্দীপক আছিল। কিন্তু খাদ্যৰ সৈতে বাৰে বাৰে ঘণ্টা বজোৱাৰ পিছত, কুকুৰটোৱে কেৱল ঘণ্টাৰ শব্দ শুনিলেই লালটি উলিয়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। এই ক্ষেত্ৰত, ঘণ্টাৰ শব্দটো অনুবন্ধিত উদ্দীপক আৰু লালটি ওলোৱাটো অনুবন্ধিত প্ৰতিক্ৰিয়া হৈ পৰিল। এইদৰে কুকুৰটোৱে ঘণ্টাৰ শব্দৰ সৈতে লালটি ওলোৱা শিকিলে।

Answer: Learning through conditioning is a process where a neutral stimulus is repeatedly presented with a natural stimulus, eventually leading the neutral stimulus to elicit a response similar to the natural stimulus. This method is famously known as Pavlov’s Classical Conditioning.

Example:

In Pavlov’s experiment, a bell was rung before feeding a dog. The dog would salivate upon seeing food (natural response). The sound of the bell was initially a neutral stimulus. However, after repeatedly ringing the bell with food, the dog began to salivate merely at the sound of the bell. In this case, the bell sound became the conditioned stimulus, and salivation became the conditioned response. Thus, the dog learned to associate the bell sound with salivation.

(i) Write four differences between logical memory and rote memory.

উত্তৰঃ

Answer:

(j) Memory can be good and bad both. Justify your answer.

উত্তৰঃ স্মৃতি ভাল আৰু বেয়া দুয়োটা হ’ব পাৰে, কিয়নো ইয়াৰ বিভিন্ন দিশ আছে।

ভাল স্মৃতি (Good Memory):

১. তথ্য ধৰি ৰখা (Retention of Information): ভাল স্মৃতিয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষণীয় বিষয়সমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ মনত ৰাখিবলৈ সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত জ্ঞান বৃদ্ধি হয় আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে সিদ্ধান্ত লোৱাত সহায় হয়।

২. শিক্ষণত সহায় (Aid to Learning): ভাল স্মৃতিয়ে নতুন তথ্য সহজে আয়ত্ত কৰাত আৰু পুৰণি জ্ঞানৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰাত সহায় কৰে।

৩. ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক জীৱনত সহায় (Help in Personal and Social Life): ভাল স্মৃতিয়ে ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক বজাই ৰখা, সামাজিক পৰিস্থিতিত সঠিক আচৰণ কৰা আৰু অতীতৰ ভুলৰ পৰা শিকাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে।

বেয়া স্মৃতি (Bad Memory):

১. পাহৰি যোৱা (Forgetting): বেয়া স্মৃতিৰ ফলত গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য পাহৰি যোৱা হয়, যাৰ ফলত দৈনন্দিন জীৱনত সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, যেনে – পৰীক্ষাত নম্বৰ কম পোৱা বা কামত ভুল কৰা।

২. ভুল স্মৰণ (False Memory): কেতিয়াবা স্মৃতিয়ে ভুল তথ্য বা ঘটনা মনত ৰাখিব পাৰে, যাৰ ফলত ভুল সিদ্ধান্ত বা ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।

৩. অবাঞ্চিত স্মৃতি (Unwanted Memories): আঘাতজনক বা বেদনাদায়ক স্মৃতিয়ে ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্যত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে আৰু উদ্বেগ বা হতাশাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

সেয়েহে, স্মৃতিৰ ভাল আৰু বেয়া দুয়োটা দিশ আছে, যিয়ে ব্যক্তিৰ জীৱনত ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক দুয়োটা প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।

Answer: Memory can be both good and bad because it has various aspects.

Good Memory:

1.Retention of Information: A good memory helps retain important information, experiences, and learned material for a long time. This enhances knowledge and aids in future decision-making.

2.Aid to Learning: A good memory facilitates easy assimilation of new information and helps connect it with existing knowledge.

3.Help in Personal and Social Life: A good memory assists in maintaining personal relationships, behaving appropriately in social situations, and learning from past mistakes.

Bad Memory:

1.Forgetting: A bad memory leads to forgetting important information, which can cause problems in daily life, such as scoring low in exams or making errors at work.

2.False Memory: Sometimes, memory can retain incorrect information or events, leading to wrong decisions or misconceptions.

3.Unwanted Memories: Traumatic or painful memories can negatively impact an individual’s mental health, leading to anxiety or depression.

Therefore, memory has both good and bad aspects, which can have both positive and negative effects on an individual’s life.

(k) Discuss about four objective or external conditions of attention.

উত্তৰঃ মনোযোগৰ চাৰিটা বস্তুনিষ্ঠ বা বাহ্যিক চৰ্ত হ’ল:

১. উদ্দীপকৰ প্ৰকৃতি (Nature of Stimulus): উদ্দীপকৰ প্ৰকৃতিয়ে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। যেনে – উজ্জ্বল ৰং, ডাঙৰ শব্দ, বা তীব্ৰ গোন্ধই সহজে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে।

২. উদ্দীপকৰ তীব্ৰতা (Intensity of Stimulus): যি উদ্দীপক যিমানেই তীব্ৰ হয়, সিমানেই ই মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা ডাঙৰ শব্দ বা উজ্জ্বল পোহৰৰ প্ৰতি আমাৰ মনোযোগ সহজে যায়।

৩. উদ্দীপকৰ আকাৰ (Size of Stimulus): ডাঙৰ আকাৰৰ উদ্দীপকে সৰু আকাৰৰ উদ্দীপকতকৈ অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। যেনে – বাতৰি কাকতৰ ডাঙৰ শিৰোনামাই সৰু আখৰত লিখা বাতৰিতকৈ বেছি মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে।

৪. উদ্দীপকৰ পৰিৱৰ্তন (Change in Stimulus): যিকোনো উদ্দীপকৰ পৰিৱৰ্তনে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। যেনে – এটা নিস্তব্ধ কোঠাত হঠাতে হোৱা শব্দই আমাৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে।

Answer: Four objective or external conditions of attention are:

1.Nature of Stimulus: The nature of the stimulus plays a crucial role in attracting attention. For example, bright colors, loud sounds, or strong smells easily attract attention.

2.Intensity of Stimulus: The more intense a stimulus is, the more it attracts attention. For instance, a loud noise or bright light easily captures our attention.

3.Size of Stimulus: Larger stimuli attract more attention than smaller ones. For example, large headlines in a newspaper attract more attention than news written in small print.

4.Change in Stimulus: Any change in a stimulus attracts attention. For instance, a sudden sound in a quiet room will capture our attention.

(l) Mention four roles that a school should play to prevent the mental illness of students.

উত্তৰঃ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক অসুস্থতা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ বিদ্যালয়ে পালন কৰিবলগীয়া চাৰিটা ভূমিকা হ’ল:

১. সজাগতা আৰু শিক্ষা (Awareness and Education): মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক মানসিক সমস্যাৰ লক্ষণ আৰু ইয়াৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ উপায়ৰ বিষয়ে শিক্ষা দিয়া।

২. সহায়ক পৰিৱেশ সৃষ্টি (Creating a Supportive Environment): বিদ্যালয়ত এক সুৰক্ষিত, সহায়ক আৰু সহানুভূতিশীল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা, য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্যাসমূহ মুকলিকৈ আলোচনা কৰিব পাৰে।

৩. পৰামৰ্শ আৰু নিৰ্দেশনা সেৱা (Counseling and Guidance Services): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে পেছাদাৰী পৰামৰ্শদাতাৰ ব্যৱস্থা কৰা, যাতে তেওঁলোকে মানসিক চাপ, উদ্বেগ বা অন্যান্য সমস্যাৰ বাবে সহায় লাভ কৰিব পাৰে।

৪. অভিভাৱকৰ সৈতে সহযোগিতা (Collaboration with Parents): অভিভাৱকসকলক মানসিক স্বাস্থ্যৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সজাগ কৰা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক সুস্থতা বজাই ৰাখিবলৈ বিদ্যালয়ৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা।

Answer: Four roles that a school should play to prevent the mental illness of students are:

1.Awareness and Education: Creating awareness about mental health and educating students about the symptoms of mental problems and ways to cope with them.

2.Creating a Supportive Environment: Establishing a safe, supportive, and empathetic environment in school where students can openly discuss their problems.

3.Counseling and Guidance Services: Providing professional counselors for students so they can receive help for stress, anxiety, or other issues.

4.Collaboration with Parents: Making parents aware of the importance of mental health and encouraging them to collaborate with the school to maintain students’ mental well-being.

(m) Discuss the role of family in promoting proper mental health of children.

উত্তৰঃ শিশুৰ সঠিক মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিকাশত পৰিয়ালৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। পৰিয়ালেই শিশুৰ প্ৰথম বিদ্যালয় আৰু ইয়াৰ পৰিৱেশে শিশুৰ মানসিক সুস্থতাত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।

১. সুৰক্ষিত আৰু মৰমিয়াল পৰিৱেশ (Safe and Loving Environment): পৰিয়ালে শিশুক এক সুৰক্ষিত, মৰমিয়াল আৰু সহায়ক পৰিৱেশ প্ৰদান কৰিব লাগে, য’ত শিশুৱে নিজকে মূল্যৱান আৰু গ্ৰহণযোগ্য বুলি অনুভৱ কৰে।

২. যোগাযোগ আৰু বুজাবুজি (Communication and Understanding): অভিভাৱকসকলে শিশুৰ সৈতে মুকলিকৈ যোগাযোগ কৰিব লাগে আৰু তেওঁলোকৰ সমস্যাসমূহ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। ই শিশুৰ মানসিক চাপ কমোৱাত সহায় কৰে।

৩. আচৰণৰ আৰ্হি (Role Modeling): অভিভাৱকসকলে শিশুৰ বাবে ভাল আচৰণৰ আৰ্হি হ’ব লাগে। তেওঁলোকৰ মানসিক সুস্থতা আৰু সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতাই শিশুৰ ওপৰত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলায়।

৪. সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতা (Problem-Solving Skills): পৰিয়ালে শিশুক সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতা শিকোৱাত সহায় কৰিব লাগে, যাতে তেওঁলোকে জীৱনৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিব পাৰে।

৫. সামাজিক দক্ষতাৰ বিকাশ (Development of Social Skills): পৰিয়ালে শিশুক আনৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ আৰু সামাজিক দক্ষতা বিকাশ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে।

এইদৰে, পৰিয়ালে শিশুৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ ভেটি স্থাপন কৰে আৰু তেওঁলোকক সুস্থ আৰু সুখী জীৱন যাপন কৰাত সহায় কৰে।

Answer: The role of the family in promoting the proper mental health of children is extremely important. The family is a child’s first school, and its environment profoundly impacts the child’s mental well-being.

1.Safe and Loving Environment: The family should provide a safe, loving, and supportive environment where the child feels valued and accepted.

2.Communication and Understanding: Parents should communicate openly with their children and try to understand their problems. This helps reduce the child’s mental stress.

3.Role Modeling: Parents should be good role models for their children. Their mental well-being and problem-solving skills positively influence the child.

4.Problem-Solving Skills: The family should help children learn problem-solving skills so they can cope with life’s challenges.

5.Development of Social Skills: The family should encourage children to build relationships with others and develop social skills.

Thus, the family lays the foundation for a child’s mental health and helps them lead a healthy and happy life.

(n) What do you mean by measures of central tendency? Mention three advantages of median as a measure of central tendency.

উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতাৰ জোখ মানে হৈছে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানত তথ্যৰ এটা গোটৰ কেন্দ্ৰীয় বা সাধাৰণ মান নিৰ্ণয় কৰা পদ্ধতি। ই তথ্যৰ বিতৰণৰ কেন্দ্ৰীয় স্থান সূচায়। গড় (Mean), মধ্যমা (Median) আৰু বহুলক (Mode) হৈছে কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতাৰ মুখ্য জোখ।

মধ্যমাৰ তিনিটা সুবিধা হ’ল:

১. চৰম মানৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত নহয় (Not Affected by Extreme Values): মধ্যমা চৰম মানৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত নহয়, যিটো গড়ৰ ক্ষেত্ৰত হয়। সেয়েহে, যেতিয়া তথ্যত কিছুমান অতি ডাঙৰ বা অতি সৰু মান থাকে, তেতিয়া মধ্যমা অধিক উপযুক্ত হয়।

২. সহজে গণনা কৰিব পাৰি (Easy to Calculate): মধ্যমা গণনা কৰা সহজ, বিশেষকৈ যেতিয়া তথ্যসমূহ ক্ৰমান্বয়ে সজোৱা হয়।

৩. মুক্ত শ্ৰেণী বিতৰণত ব্যৱহাৰযোগ্য (Usable in Open-Ended Distributions): যেতিয়া বিতৰণত মুক্ত শ্ৰেণী (Open-ended classes) থাকে, তেতিয়া গড় গণনা কৰা কঠিন হয়, কিন্তু মধ্যমা সহজে গণনা কৰিব পাৰি।

Answer: Measures of central tendency refer to methods in statistics used to determine a central or typical value for a set of data. They indicate the central position of a data distribution. Mean, Median, and Mode are the main measures of central tendency.

Three advantages of median as a measure of central tendency are:

1.Not Affected by Extreme Values: The median is not affected by extreme values, unlike the mean. Therefore, when there are some very large or very small values in the data, the median is more appropriate.

2.Easy to Calculate: The median is easy to calculate, especially when the data is arranged in ascending or descending order.

3.Usable in Open-Ended Distributions: When a distribution has open-ended classes, calculating the mean becomes difficult, but the median can be easily calculated.

(o) Draw a histogram from the following frequency distribution table (use graph paper):

উত্তৰঃ এই প্ৰশ্নৰ বাবে গ্ৰাফ পেপাৰত এটা হিষ্টোগ্ৰাম অংকন কৰিব লাগিব। ইয়াত কেৱল পদ্ধতিটো বৰ্ণনা কৰা হ’ল।

হিষ্টোগ্ৰাম অংকনৰ পদ্ধতি (Steps to Draw a Histogram):

১. শ্ৰেণী সীমা নিৰ্ধাৰণ (Determine Class Boundaries): প্ৰথমে, শ্ৰেণী অন্তৰালসমূহৰ প্ৰকৃত শ্ৰেণী সীমা (True Class Limits) নিৰ্ণয় কৰিব লাগিব। উদাহৰণস্বৰূপে, 85-89 শ্ৰেণীৰ বাবে প্ৰকৃত সীমা হ’ব 84.5-89.5।

২. X-অক্ষ আৰু Y-অক্ষ অংকন (Draw X and Y Axes): এটা গ্ৰাফ পেপাৰত X-অক্ষ (অনুভূমিক) আৰু Y-অক্ষ (উলম্ব) অংকন কৰক।

৩. X-অক্ষত শ্ৰেণী সীমা স্থাপন (Plot Class Boundaries on X-axis): X-অক্ষত প্ৰকৃত শ্ৰেণী সীমাসমূহ চিহ্নিত কৰক।

৪. Y-অক্ষত ফ্ৰিকুৱেন্সি স্থাপন (Plot Frequency on Y-axis): Y-অক্ষত ফ্ৰিকুৱেন্সি (Frequency) চিহ্নিত কৰক।

৫. আয়তক্ষেত্ৰ অংকন (Draw Rectangles): প্ৰতিটো শ্ৰেণী অন্তৰালৰ বাবে, ইয়াৰ প্ৰকৃত শ্ৰেণী সীমাৰ ওপৰত ফ্ৰিকুৱেন্সিৰ সমান উচ্চতাৰ এটা আয়তক্ষেত্ৰ অংকন কৰক। আয়তক্ষেত্ৰবোৰ ইটোৰ লগত সিটো লাগি থাকিব লাগিব।

Answer: For this question, a histogram needs to be drawn on graph paper. Here, only the method is described.

Steps to Draw a Histogram:

1.Determine Class Boundaries: First, determine the true class limits for each class interval. For example, for the class 85-89, the true limits would be 84.5-89.5.

2.Draw X and Y Axes: Draw the X-axis (horizontal) and Y-axis (vertical) on a graph paper.

3.Plot Class Boundaries on X-axis: Mark the true class boundaries on the X-axis.

4.Plot Frequency on Y-axis: Mark the frequency on the Y-axis.

5.Draw Rectangles: For each class interval, draw a rectangle above its true class limits with a height equal to its frequency. The rectangles should be adjacent to each other.

Section 4: Answer any four of the following questions (6×4=24)

(a) Describe the aims of secondary education as suggested by the Mudaliar Commission.

উত্তৰঃ মুডালিয়াৰ আয়োগ (১৯৫২-৫৩), যাক মাধ্যমিক শিক্ষা আয়োগ বুলিও জনা যায়, ভাৰতত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ উন্নতিৰ বাবে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। এই লক্ষ্যসমূহ আছিল:

১. গণতান্ত্ৰিক নাগৰিকত্বৰ বিকাশ (Development of Democratic Citizenship): আয়োগে গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ, যেনে – সহনশীলতা, সহযোগিতা, সামাজিক ন্যায় আৰু স্বাধীনতাৰ প্ৰতি সন্মানৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক দায়িত্বশীল নাগৰিক হিচাপে গঢ়ি তোলা ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল।

২. ব্যক্তিত্বৰ বিকাশ (Development of Personality): মাধ্যমিক শিক্ষাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৰ্বাংগীন ব্যক্তিত্বৰ বিকাশ ঘটাব লাগে, য’ত তেওঁলোকৰ নৈতিক, বৌদ্ধিক, আৱেগিক আৰু শাৰীৰিক দিশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। ই আত্মবিশ্বাস, আত্মসন্মান আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ বিকাশতো সহায় কৰে।

৩. বৃত্তিমুখী দক্ষতাৰ উন্নতি (Improvement of Vocational Efficiency): আয়োগে বৃত্তিমুখী শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল, যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিভিন্ন পেছাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা প্ৰদান কৰা আৰু দেশৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নত অৰিহণা যোগোৱা।

৪. নেতৃত্বৰ গুণৰ বিকাশ (Development of Leadership Qualities): মাধ্যমিক শিক্ষাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত নেতৃত্বৰ গুণৰ বিকাশ ঘটাব লাগে, যাতে তেওঁলোকে ভৱিষ্যতে সমাজৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত নেতৃত্ব দিব পাৰে।

৫. সংস্কৃতিৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰ (Preservation and Promotion of Culture): আয়োগে ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিছিল। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নিজৰ সংস্কৃতিৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদান কৰা আৰু ইয়াৰ প্ৰতি সন্মান জগাই তোলা ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল।

এই লক্ষ্যসমূহৰ জৰিয়তে মুডালিয়াৰ আয়োগে ভাৰতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী আৰু প্ৰাসংগিক কৰি তুলিব বিচাৰিছিল।

Answer: The Mudaliar Commission (1952-53), also known as the Secondary Education Commission, set several important aims for the improvement of secondary education in India. These aims were:

1.Development of Democratic Citizenship: The Commission emphasized the development of democratic values such as tolerance, cooperation, social justice, and respect for liberty. Its main objective was to shape students into responsible citizens.

2.Development of Personality: Secondary education should foster the all-round development of students’ personalities, including their moral, intellectual, emotional, and physical aspects. It also aimed to promote self-confidence, self-esteem, and self-control.

3.Improvement of Vocational Efficiency: The Commission placed special emphasis on vocational education to prepare students for various occupations. Its purpose was to provide them with the necessary skills for employment and contribute to the economic development of the country.

4.Development of Leadership Qualities: Secondary education should develop leadership qualities among students so that they can lead in various fields of society in the future.

5.Preservation and Promotion of Culture: The Commission also stressed the preservation and promotion of Indian culture and heritage. Its goal was to impart knowledge about their culture to students and instill respect for it.

Through these aims, the Mudaliar Commission sought to make India’s secondary education system more robust and relevant.

(b) What do you mean by value education? Discuss the need of value education in the present social circumstances.

উত্তৰঃ মূল্যবোধ শিক্ষা মানে হৈছে এনে এক শিক্ষা যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক মূল্যবোধৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক ভাল মানুহ হিচাপে গঢ়ি তোলা, যিয়ে সমাজত ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এই শিক্ষাই সততা, সহানুভূতি, দায়িত্ববোধ, সহনশীলতা আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মানৰ দৰে গুণসমূহৰ বিকাশ ঘটায়।

বৰ্তমানৰ সামাজিক পৰিস্থিতিত মূল্যবোধ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা (Need of Value Education in Present Social Circumstances):

বৰ্তমানৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনশীল আৰু জটিল সমাজত মূল্যবোধ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অপৰিসীম। ইয়াৰ কেইটামান কাৰণ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

১. নৈতিক অৱক্ষয় ৰোধ (Curbing Moral Degradation): আধুনিক সমাজত নৈতিক মূল্যবোধৰ অৱক্ষয় দেখা গৈছে, যাৰ ফলত অপৰাধ, দুৰ্নীতি আৰু হিংসাৰ দৰে সমস্যা বৃদ্ধি পাইছে। মূল্যবোধ শিক্ষাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সঠিক আৰু ভুলৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰিবলৈ শিকায়।

২. সামাজিক সম্প্ৰীতি বৃদ্ধি (Promoting Social Harmony): বিভিন্ন সংস্কৃতি, ধৰ্ম আৰু বিশ্বাসৰ লোক একেলগে বাস কৰা সমাজত সামাজিক সম্প্ৰীতি বজাই ৰখা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। মূল্যবোধ শিক্ষাই সহনশীলতা, পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ বিকাশ ঘটায়।

৩. চৰিত্ৰ গঠন (Character Building): মূল্যবোধ শিক্ষাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ চৰিত্ৰ গঠনত সহায় কৰে, যিয়ে তেওঁলোকক দায়িত্বশীল, সৎ আৰু অনুশাসনবদ্ধ ব্যক্তি হিচাপে গঢ়ি তোলে।

৪. মানসিক চাপ আৰু উদ্বেগ নিয়ন্ত্ৰণ (Managing Stress and Anxiety): বৰ্তমানৰ প্ৰতিযোগিতামূলক জীৱনত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মানসিক চাপ আৰু উদ্বেগৰ সন্মুখীন হয়। মূল্যবোধ শিক্ষাই তেওঁলোকক জীৱনৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিবলৈ মানসিক শক্তি প্ৰদান কৰে।

৫. বিশ্ব নাগৰিকত্বৰ বিকাশ (Developing Global Citizenship): বিশ্বায়নৰ যুগত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিশ্ব নাগৰিক হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়োজন। মূল্যবোধ শিক্ষাই তেওঁলোকক বিশ্বজনীন মূল্যবোধ, যেনে – শান্তি, মানৱতা আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদান কৰে।

এই কাৰণসমূহৰ বাবে বৰ্তমান সমাজত মূল্যবোধ শিক্ষাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।

Answer: Value education refers to an educational process that imparts knowledge about moral, social, cultural, and spiritual values to students. Its aim is to shape students into good human beings who can play a positive role in society. This education fosters qualities such as honesty, empathy, responsibility, tolerance, and respect for others.

Need of Value Education in Present Social Circumstances:

In today’s rapidly changing and complex society, the need for value education is immense. Some of the reasons are:

1.Curbing Moral Degradation: Modern society has witnessed a decline in moral values, leading to an increase in problems like crime, corruption, and violence. Value education teaches students to differentiate between right and wrong.

2.Promoting Social Harmony: In a society where people of diverse cultures, religions, and beliefs live together, maintaining social harmony is crucial. Value education fosters tolerance, mutual respect, and cooperation.

3.Character Building: Value education helps in character building of students, shaping them into responsible, honest, and disciplined individuals.

4.Managing Stress and Anxiety: In today’s competitive life, students face stress and anxiety. Value education provides them with mental strength to cope with life’s challenges.

5.Developing Global Citizenship: In the era of globalization, there is a need to develop students as global citizens. Value education imparts knowledge about universal values such as peace, humanity, and environmental conservation.

For these reasons, value education is of paramount importance in contemporary society.

(c) What is insightful method of learning? Write the educational significance of insightful method of learning.

উত্তৰঃ অন্তৰ্দৃষ্টি পদ্ধতিৰ শিক্ষণ (Insightful Method of Learning) হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত কোনো সমস্যাৰ সমাধান হঠাতে আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱা যায়, চেষ্টা আৰু ভুলৰ দৰে ক্ৰমান্বয়ে নহয়। এই পদ্ধতিত ব্যক্তিজনে সমস্যাটোৰ সকলো দিশ বিশ্লেষণ কৰে আৰু তাৰ পিছত হঠাতে সমাধানটো বিচাৰি উলিয়ায়। গেষ্টাল্ট মনোবিজ্ঞানীসকলে এই পদ্ধতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।

অন্তৰ্দৃষ্টি পদ্ধতিৰ শিক্ষণৰ শৈক্ষিক গুৰুত্ব (Educational Significance of Insightful Method of Learning):

অন্তৰ্দৃষ্টি পদ্ধতিৰ শিক্ষণৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে:

১. সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতা বৃদ্ধি (Enhances Problem-Solving Skills): এই পদ্ধতিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সমস্যাসমূহ গভীৰভাৱে বুজিবলৈ আৰু সৃজনশীলভাৱে সমাধান কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। ই কেৱল মুখস্থ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে চিন্তা কৰিবলৈ শিকায়।

২. জ্ঞানৰ স্থায়িত্ব (Permanence of Knowledge): অন্তৰ্দৃষ্টিৰ জৰিয়তে আহৰণ কৰা জ্ঞান অধিক স্থায়ী হয়, কিয়নো ই বুজাবুজিৰ ওপৰত আধাৰিত। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে বিষয়বস্তু সহজে পাহৰি নাযায়।

৩. স্থানান্তৰণত সহায় (Facilitates Transfer of Learning): এই পদ্ধতিৰে শিকা জ্ঞান নতুন পৰিস্থিতিত সহজে প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি। ই শিক্ষণৰ স্থানান্তৰণত সহায় কৰে।

৪. সৃজনশীলতাৰ বিকাশ (Develops Creativity): অন্তৰ্দৃষ্টি পদ্ধতিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত সৃজনশীলতা আৰু মৌলিক চিন্তাৰ বিকাশ ঘটায়, যি নতুন ধাৰণা আৰু সমাধান সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে।

৫. আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি (Boosts Self-Confidence): যেতিয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজে সমস্যা সমাধান কৰিবলৈ সক্ষম হয়, তেতিয়া তেওঁলোকৰ আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি পায় আৰু তেওঁলোকে অধিক আগ্ৰহেৰে শিকিবলৈ উৎসাহিত হয়।

এই কাৰণসমূহৰ বাবে অন্তৰ্দৃষ্টি পদ্ধতিৰ শিক্ষণ আধুনিক শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ।

Answer: Insightful method of learning is a process where the solution to a problem is understood suddenly and completely, rather than gradually through trial and error. In this method, the individual analyzes all aspects of the problem and then suddenly discovers the solution. Gestalt psychologists emphasized this method.

Educational Significance of Insightful Method of Learning:

The insightful method of learning has several important roles in the educational field:

1.Enhances Problem-Solving Skills: This method encourages students to understand problems deeply and solve them creatively. It teaches them to think rather than just memorize.

2.Permanence of Knowledge: Knowledge acquired through insight is more permanent because it is based on understanding. Students do not easily forget the subject matter.

3.Facilitates Transfer of Learning: Knowledge learned through this method can be easily applied to new situations. It aids in the transfer of learning.

4.Develops Creativity: The insightful method fosters creativity and original thinking among students, which helps in generating new ideas and solutions.

5.Boosts Self-Confidence: When students are able to solve problems on their own, their self-confidence increases, and they are motivated to learn with more enthusiasm.

For these reasons, the insightful method of learning is an indispensable part of modern learning processes.

(d) What is forgetting? Discuss about four psychological causes of forgetting.

উত্তৰঃ পাহৰি যোৱা (Forgetting) মানে হৈছে অতীতৰ অভিজ্ঞতা বা শিকা তথ্য মনত ৰাখিব নোৱাৰা বা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব নোৱাৰা। ই স্মৃতিৰ এক স্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়া, যি কেতিয়াবা ইতিবাচক আৰু কেতিয়াবা নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।

পাহৰি যোৱাৰ চাৰিটা মানসিক কাৰণ (Four Psychological Causes of Forgetting):

১. অৱক্ষয় তত্ত্ব (Decay Theory): এই তত্ত্ব অনুসৰি, যদি শিকা তথ্য বা অভিজ্ঞতা দীৰ্ঘদিন ধৰি ব্যৱহাৰ কৰা নহয়, তেন্তে ই স্মৃতিৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে নোহোৱা হৈ যায়। যেনে – যদি আমি কোনো ভাষা শিকাৰ পিছত অনুশীলন নকৰোঁ, তেন্তে সেই ভাষা পাহৰি যোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

২. বাধা তত্ত্ব (Interference Theory): এই তত্ত্ব অনুসৰি, নতুন বা পুৰণি তথ্যই ইটোৱে সিটোৰ স্মৰণত বাধা দিলে পাহৰি যোৱা হয়। ই দুই প্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে:

* পূৰ্বমুখী বাধা (Proactive Interference): পুৰণি শিকা তথ্যই নতুন তথ্য স্মৰণত বাধা দিয়া।

* পশ্চাদমুখী বাধা (Retroactive Interference): নতুন শিকা তথ্যই পুৰণি তথ্য স্মৰণত বাধা দিয়া।

৩. দমন (Repression): ফ্ৰয়েডৰ মতে, কিছুমান বেদনাদায়ক বা আঘাতজনক স্মৃতি আমি অচেতনভাৱে মনৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ, যাৰ ফলত সেইবোৰ পাহৰি যোৱা হয়। ই এক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা।

৪. পুনৰুদ্ধাৰৰ বিফলতা (Retrieval Failure): কেতিয়াবা তথ্য স্মৃতিভাণ্ডাৰত থাকে, কিন্তু সঠিক সময়ত ইয়াক পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় সংকেত বা ইংগিতৰ অভাৱত আমি ইয়াক মনত পেলাব নোৱাৰোঁ। যেনে – পৰীক্ষাত কোনো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ মনত নপৰা, কিন্তু পিছত মনত পৰা।

এই কাৰণসমূহৰ বাবে আমি বিভিন্ন ধৰণে পাহৰি যাওঁ।

Answer: Forgetting refers to the inability to retain or retrieve past experiences or learned information. It is a natural process of memory that can sometimes have positive and sometimes negative effects.

Four Psychological Causes of Forgetting:

1.Decay Theory: According to this theory, if learned information or experiences are not used for a long time, they gradually fade from memory. For example, if we learn a language but do not practice it, there is a possibility of forgetting that language.

2.Interference Theory: According to this theory, forgetting occurs when new or old information interferes with the recall of each other. It can be of two types:

•Proactive Interference: When old learned information interferes with the recall of new information.

•Retroactive Interference: When new learned information interferes with the recall of old information.

3.Repression: According to Freud, we unconsciously try to push some painful or traumatic memories out of our minds, leading to forgetting them. It is a defense mechanism.

4.Retrieval Failure: Sometimes, information is present in memory storage, but due to the lack of necessary cues or hints to retrieve it at the right time, we cannot recall it. For example, not remembering the answer to a question in an exam, but recalling it later.

Due to these reasons, we forget in various ways.

(e) Discuss the scope of mental hygiene.

উত্তৰঃ মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞান (Mental Hygiene) হৈছে মনোবিজ্ঞানৰ এনে এটা শাখা যিয়ে ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য বজাই ৰখা, মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰা আৰু মানসিক সমস্যাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ উপায়সমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ পৰিসৰ অতি ব্যাপক আৰু ই ব্যক্তিৰ জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ সামৰি লয়।

মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানৰ পৰিসৰ (Scope of Mental Hygiene):

১. প্ৰতিৰোধমূলক দিশ (Preventive Aspect): মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানৰ এটা মুখ্য দিশ হৈছে মানসিক ৰোগ হোৱাৰ আগতে সেইবোৰ প্ৰতিৰোধ কৰা। ইয়াৰ বাবে স্বাস্থ্যকৰ জীৱনশৈলী, মানসিক চাপ নিয়ন্ত্ৰণ, সঠিক সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু ইতিবাচক চিন্তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

২. সংৰক্ষণমূলক দিশ (Preservative Aspect): ই ব্যক্তিৰ বৰ্তমানৰ মানসিক স্বাস্থ্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। ইয়াৰ বাবে মানসিক সুস্থতাৰ প্ৰতি সজাগতা সৃষ্টি কৰা, মানসিক সমস্যাৰ প্ৰাৰম্ভিক লক্ষণসমূহ চিনাক্ত কৰা আৰু সময়মতে সহায় লোৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

৩. চিকিৎসামূলক দিশ (Curative Aspect): মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ জৰিয়তে সুস্থ কৰি তোলাত সহায় কৰে। ইয়াৰ বাবে মনোচিকিৎসা, পৰামৰ্শদান আৰু অন্যান্য চিকিৎসা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৪. শিক্ষামূলক দিশ (Educational Aspect): ই সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোকক মানসিক স্বাস্থ্যৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে শিক্ষা প্ৰদান কৰে। বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু কৰ্মস্থলীত মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে সজাগতা কাৰ্যসূচী চলোৱা হয়।

৫. সামাজিক দিশ (Social Aspect): মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানে সমাজত মানসিক ৰোগীৰ প্ৰতি থকা কুসংস্কাৰ দূৰ কৰাত সহায় কৰে আৰু তেওঁলোকক সমাজত পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই এক সুস্থ আৰু সহায়ক সামাজিক পৰিৱেশ সৃষ্টিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

এইদৰে, মানসিক স্বাস্থ্যবিজ্ঞানে ব্যক্তিৰ জন্মৰ পৰা মৃত্যু পৰ্যন্ত মানসিক সুস্থতা বজাই ৰখাত সহায় কৰে আৰু এক সুস্থ সমাজ গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

Answer: Mental Hygiene is a branch of psychology that studies ways to maintain an individual’s mental health, prevent mental illnesses, and cope with psychological problems. Its scope is very broad and covers various aspects of an individual’s life.

Scope of Mental Hygiene:

1.Preventive Aspect: One of the main aspects of mental hygiene is to prevent mental illnesses before they occur. This emphasizes a healthy lifestyle, stress management, proper social relationships, and positive thinking.

2.Preservative Aspect: It helps maintain an individual’s current mental health. This involves creating awareness about mental well-being, identifying early signs of mental problems, and seeking timely help.

3.Curative Aspect: Mental hygiene helps individuals suffering from mental illnesses to recover through treatment and rehabilitation. This involves psychotherapy, counseling, and other therapeutic methods.

4.Educational Aspect: It educates all sections of society about the importance of mental health. Awareness programs on mental health are conducted in schools, colleges, and workplaces.

5.Social Aspect: Mental hygiene helps remove stigma against mentally ill individuals in society and works towards their reintegration into society. It emphasizes creating a healthy and supportive social environment.

Thus, mental hygiene helps maintain mental well-being from birth to death and plays a crucial role in building a healthy society.

(f) Find out the quartile deviation from the following distribution table:

উত্তৰঃ চতুৰ্থক বিচ্যুতি (Quartile Deviation, QD) নিৰ্ণয় কৰিবলৈ, আমি প্ৰথমে প্ৰথম চতুৰ্থক (Q1) আৰু তৃতীয় চতুৰ্থক (Q3) নিৰ্ণয় কৰিব লাগিব।

১. শ্ৰেণী সীমা আৰু সঞ্চিত ফ্ৰিকুৱেন্সি (Class Boundaries and Cumulative Frequency) নিৰ্ণয়:

২. প্ৰথম চতুৰ্থক (Q1) নিৰ্ণয়:

Q1 = (N/4) তম মান = 50/4 = 12.5 তম মান।

সঞ্চিত ফ্ৰিকুৱেন্সি স্তম্ভত 12.5 তম মান 54.5-59.5 শ্ৰেণী অন্তৰালত পৰে।

Q1 = L + [(N/4 – cf_b) / f_q1] * i

য’ত,

L = Q1 শ্ৰেণীৰ নিম্ন সীমা = 54.5

N/4 = 12.5

cf_b = Q1 শ্ৰেণীৰ তলৰ শ্ৰেণীৰ সঞ্চিত ফ্ৰিকুৱেন্সি = 9

f_q1 = Q1 শ্ৰেণীৰ ফ্ৰিকুৱেন্সি = 7

i = শ্ৰেণী অন্তৰালৰ আকাৰ = 5

Q1 = 54.5 + [(12.5 – 9) / 7] * 5

Q1 = 54.5 + [3.5 / 7] * 5

Q1 = 54.5 + 0.5 * 5

Q1 = 54.5 + 2.5

Q1 = 57

৩. তৃতীয় চতুৰ্থক (Q3) নিৰ্ণয়:

Q3 = (3N/4) তম মান = (3 * 50) / 4 = 150 / 4 = 37.5 তম মান।

সঞ্চিত ফ্ৰিকুৱেন্সি স্তম্ভত 37.5 তম মান 69.5-74.5 শ্ৰেণী অন্তৰালত পৰে।

Q3 = L + [(3N/4 – cf_b) / f_q3] * i

য’ত,

L = Q3 শ্ৰেণীৰ নিম্ন সীমা = 69.5

3N/4 = 37.5

cf_b = Q3 শ্ৰেণীৰ তলৰ শ্ৰেণীৰ সঞ্চিত ফ্ৰিকুৱেন্সি = 36

f_q3 = Q3 শ্ৰেণীৰ ফ্ৰিকুৱেন্সি = 7

i = শ্ৰেণী অন্তৰালৰ আকাৰ = 5

Q3 = 69.5 + [(37.5 – 36) / 7] * 5

Q3 = 69.5 + [1.5 / 7] * 5

Q3 = 69.5 + 0.214 * 5

Q3 = 69.5 + 1.07

Q3 = 70.57 (প্ৰায়)

৪. চতুৰ্থক বিচ্যুতি (QD) নিৰ্ণয়:

QD = (Q3 – Q1) / 2

QD = (70.57 – 57) / 2

QD = 13.57 / 2

QD = 6.785

Answer: To find the Quartile Deviation (QD), we first need to calculate the First Quartile (Q1) and the Third Quartile (Q3).

1. Determine Class Boundaries and Cumulative Frequency:

2. Calculate First Quartile (Q1):

Q1 = (N/4)th value = 50/4 = 12.5th value.

From the cumulative frequency column, the 12.5th value falls in the class interval 54.5-59.5.

Q1 = L + [(N/4 – cf_b) / f_q1] * i

Where,

L = Lower limit of Q1 class = 54.5

N/4 = 12.5

cf_b = Cumulative frequency of the class below Q1 class = 9

f_q1 = Frequency of Q1 class = 7

i = Size of class interval = 5

Q1 = 54.5 + [(12.5 – 9) / 7] * 5

Q1 = 54.5 + [3.5 / 7] * 5

Q1 = 54.5 + 0.5 * 5

Q1 = 54.5 + 2.5

Q1 = 57

3. Calculate Third Quartile (Q3):

Q3 = (3N/4)th value = (3 * 50) / 4 = 150 / 4 = 37.5th value.

From the cumulative frequency column, the 37.5th value falls in the class interval 69.5-74.5.

Q3 = L + [(3N/4 – cf_b) / f_q3] * i

Where,

L = Lower limit of Q3 class = 69.5

3N/4 = 37.5

cf_b = Cumulative frequency of the class below Q3 class = 36

f_q3 = Frequency of Q3 class = 7

i = Size of class interval = 5

Q3 = 69.5 + [(37.5 – 36) / 7] * 5

Q3 = 69.5 + [1.5 / 7] * 5

Q3 = 69.5 + 0.214 * 5

Q3 = 69.5 + 1.07

Q3 = 70.57 (approximately)

4. Calculate Quartile Deviation (QD):

QD = (Q3 – Q1) / 2

QD = (70.57 – 57) / 2

QD = 13.57 / 2

QD = 6.785