ADRE পৰীক্ষাত ভাৰতৰ ইতিহাসৰ পৰা সৰ্বাধিক প্ৰশ্ন অহা দেখা যায়। যিহেতু ভাৰতৰ ইতিহাস বহুত ডাঙৰ, আমি ইয়াক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যসমূহ (High-yield facts) সামৰি ৩ টা ভাগত সজাইছোঁ: প্ৰাচীন, মধ্যযুগীয় আৰু আধুনিক ভাৰত।
আহক, আৰম্ভ কৰোঁ।
অধ্যায় ২.১: ভাৰতৰ ইতিহাস (History of India)
১. প্ৰাচীন ভাৰত (Ancient India)
- সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা (Indus Valley Civilization):
- ই এখন নগৰীয়া সভ্যতা (Urban Civilization) আছিল।
- হৰপ্পা (Harappa): ১৯২১ চনত দয়াৰাম সাহনীয়ে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল (ৰবি নদীৰ পাৰত)।
- মহেঞ্জোদাৰো (Mohenjo-Daro): ১৯২২ চনত ৰাখাল দাস বন্দোপাধ্যায়ে (R.D. Banerjee) আৱিষ্কাৰ কৰিছিল (সিন্ধু নদীৰ পাৰত)। মহেঞ্জোদাৰো শব্দৰ অৰ্থ হ’ল ‘মৃতকৰ দ’ল’ (Mound of the Dead)।
- বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্ম:
- গৌতম বুদ্ধ: জন্ম লুম্বিনীত। তেওঁ প্ৰথম ধৰ্মোপদেশ সাৰনাথত দিছিল আৰু বোধগয়াত জ্ঞানপ্ৰাপ্তি (Nirvana) হৈছিল।
- মহাবীৰ: তেওঁ জৈন ধৰ্মৰ ২৪ তম তথা শেষ তীৰ্থংকৰ আছিল।
- মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য (Mauryan Empire):
- প্ৰতিষ্ঠাপক: চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য (চাণক্য বা কৌটিল্যৰ সহায়ত)।
- সম্ৰাট অশোক: তেওঁ খ্ৰী.পূ. ২৬১ (261 BC) ত কলিংগ যুদ্ধ জয় কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ ভয়াবহতা দেখি তেওঁ যুদ্ধ ত্যাগ কৰি বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
- গুপ্ত সাম্ৰাজ্য (Gupta Empire):
- গুপ্ত যুগক ভাৰতীয় ইতিহাসৰ ‘সোণালী যুগ’ (Golden Age) বুলি কোৱা হয়।
- সমুদ্ৰগুপ্তক তেওঁৰ বীৰত্বৰ বাবে ‘ভাৰতৰ নেপোলিয়ন’ (Napoleon of India) বুলি কোৱা হয়।
২. মধ্যযুগীয় ভাৰত (Medieval India)
- দিল্লী চুলতানী যুগ (Delhi Sultanate): ইয়াত ৫ টা ৰাজবংশই শাসন কৰিছিল।
- দাস বংশ (Slave Dynasty): প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল কুতুবুদ্দিন আইবাক। তেওঁ দিল্লীৰ কুতুব মিনাৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল।
- ইয়াৰ পিছত ক্ৰমে খিলজি বংশ, তুঘলক বংশ, চৈয়দ বংশ আৰু লোডী বংশই শাসন কৰিছিল।
- মোগল সাম্ৰাজ্য (Mughal Empire):
- বাবৰ: ১৫২৬ চনত পাণিপতৰ প্ৰথম যুদ্ধত ইব্ৰাহিম লোডীক পৰাস্ত কৰি ভাৰতত মোগল সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
- আকবৰ: তেওঁ ‘দীন-ই-ইলাহী’ নামৰ এক নতুন ধৰ্মমত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ১৫৭৬ চনত হালদীঘাটৰ যুদ্ধত মহাৰাণা প্ৰতাপক পৰাস্ত কৰিছিল।
- শ্বাহজাহান: তেওঁৰ দিনত মোগল স্থাপত্য কলাৰ সৰ্বোচ্চ বিকাশ হৈছিল (তাজমহল, লালকিল্লা, জামা মছজিদ নিৰ্মাণ)।
- বাহাদুৰ শ্বাহ জফৰ (দ্বিতীয়): তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ শেষ সম্ৰাট আছিল।
৩. আধুনিক ভাৰত আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰাম (Modern India & Freedom Struggle)
- ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ (Revolt of 1857):
- ইয়াক ভাৰতৰ প্ৰথম স্বাধীনতা সংগ্ৰাম বুলিও কোৱা হয়। ই মীৰাটৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।
- প্ৰথম শ্বহীদ আছিল মংগল পাণ্ডে।
- ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (Indian National Congress):
- প্ৰতিষ্ঠা: ১৮৮৫ চনত।
- প্ৰতিষ্ঠাপক: এ. অ’. হিউম (A.O. Hume)।
- প্ৰথম সভাপতি: উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী (W.C. Bonnerjee)।
- বংগ বিভাজন (Partition of Bengal): ১৯০৫ চনত লৰ্ড কাৰ্জনৰ দিনত হৈছিল।
- জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড: ১৯১৯ চনৰ ১৩ এপ্ৰিলত পঞ্জাৱৰ অমৃতসৰত জেনেৰেল ডায়াৰৰ নিৰ্দেশত এই নিৰ্মম হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল।
- গান্ধী যুগৰ প্ৰধান আন্দোলনসমূহ:
- চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ (১৯১৭): মহাত্মা গান্ধীৰ ভাৰতত প্ৰথম সত্যাগ্ৰহ।
- অসহযোগ আন্দোলন (Non-Cooperation Movement): ১৯২০ চনত আৰম্ভ হৈছিল। ১৯২২ চনৰ চৌৰী-চৌৰা কাণ্ডৰ পিছত ই স্থগিত কৰা হয়।
- আইন অমান্য আন্দোলন (Civil Disobedience Movement): ১৯৩০ চনত গান্ধীজীৰ বিখ্যাত ‘দাণ্ডী যাত্ৰা’ (Dandi March) ৰ জৰিয়তে নিমখ আইন ভংগ কৰি আৰম্ভ হৈছিল।
- ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন (Quit India Movement): ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। এই আন্দোলনতে গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die) শ্লোগান দিছিল।
💡 মনত ৰখাৰ সহজ উপায় (Short Tricks & Key Points)
- দিল্লী চুলতানী যুগৰ ৫ টা বংশ ক্ৰমানুসৰি:
Trick: “দা-খি-তু-চৈ-লো” (দাস, খিলজি, তুঘলক, চৈয়দ, লোডী)। - মোগল সম্ৰাটসকল ক্ৰমানুসৰি:
Trick: BHAJSA (ভাজচা)
B = Babur, H = Humayun, A = Akbar, J = Jahangir, S = Shah Jahan, A = Aurangzeb. - গান্ধীজীৰ ৩ টা ডাঙৰ আন্দোলনৰ বৰ্ষ:
১৯২০ (অসহযোগ) ➡️ ১৯৩০ (আইন অমান্য) ➡️ ১৯৪২ (ভাৰত ত্যাগ)।
📝 পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন (Top 15 MCQs)
১. হৰপ্পা সভ্যতা কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?
(A) ৰাখাল দাস বন্দোপাধ্যায়
(B) দয়াৰাম সাহনী
(C) আলেকজেণ্ডাৰ কানিংহাম
(D) জন মাৰ্শ্বেল
উত্তৰ: (B) দয়াৰাম সাহনী (১৯২১ চনত)
২. ‘ভাৰতৰ নেপোলিয়ন’ বুলি কোনগৰাকী গুপ্ত সম্ৰাটক কোৱা হয়?
(A) চন্দ্ৰগুপ্ত বিক্ৰমাদিত্য
(B) কুমাৰগুপ্ত
(C) স্কন্দগুপ্ত
(D) समुদ্ৰগুপ্ত
উত্তৰ: (D) समुদ্ৰগুপ্ত (Samudragupta)
৩. পাণিপতৰ প্ৰথম যুদ্ধ কিমান চনত সংঘটিত হৈছিল?
(A) ১৫২৬
(B) ১৫৫৬
(C) ১৭৬১
(D) ১৫৭৬
উত্তৰ: (A) ১৫২৬ (বাবৰ আৰু ইব্ৰাহিম লোডীৰ মাজত)
৪. ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
(A) মহাত্মা গান্ধী
(B) এনি বেছাণ্ট
(C) এ. অ’. হিউম (A.O. Hume)
(D) উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী
উত্তৰ: (C) এ. অ’. হিউম (A.O. Hume)
৫. জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
(A) ১৩ এপ্ৰিল, ১৯১৯
(B) ১৫ আগষ্ট, ১৯৪৭
(C) ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৩০
(D) ৮ আগষ্ট, ১৯৪২
উত্তৰ: (A) ১৩ এপ্ৰিল, ১৯১৯
৬. মহেঞ্জোদাৰো (Mohenjo-Daro) শব্দৰ অৰ্থ কি?
(A) জীৱিতৰ নগৰ
(B) মৃতকৰ দ’ল (Mound of the Dead)
(C) বিশাল স্নানাগাৰ
(D) ক’লা খাৰু
উত্তৰ: (B) মৃতকৰ দ’ল (Mound of the Dead)
৭. ‘দীন-ই-ইলাহী’ নামৰ ধৰ্মমত কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
(A) বাবৰ
(B) শ্বাহজাহান
(C) ঔৰংগজেৱ
(D) আকবৰ
উত্তৰ: (D) আকবৰ
৮. ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন (Quit India Movement) কিমান চনত আৰম্ভ হৈছিল?
(A) ১৯২০
(B) ১৯৩০
(C) ১৯৪২
(D) ১৯৪৭
উত্তৰ: (C) ১৯৪২
৯. গৌতম বুদ্ধই তেওঁৰ প্ৰথম ধৰ্মোপদেশ ক’ত প্ৰদান কৰিছিল?
(A) বোধগয়া
(B) লুম্বিনী
(C) সাৰনাথ
(D) কুশীনগৰ
উত্তৰ: (C) সাৰনাথ
১০. ১৯০৫ চনৰ বংগ বিভাজনৰ সময়ত ভাৰতৰ ভাইচৰয় (Viceroy) কোন আছিল?
(A) লৰ্ড ডেলহাউচি
(B) লৰ্ড কাৰ্জন
(C) লৰ্ড মাউণ্টবেটেন
(D) লৰ্ড ৰিপন
উত্তৰ: (B) লৰ্ড কাৰ্জন
১১. “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die) শ্লোগানটো মহাত্মা গান্ধীয়ে কোনটো আন্দোলনত দিছিল?
(A) অসহযোগ আন্দোলন
(B) আইন অমান্য আন্দোলন
(C) চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ
(D) ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন
উত্তৰ: (D) ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন
১২. ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথমগৰাকী সভাপতি কোন আছিল?
(A) দাদাভাই নৌৰজী
(B) উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী (W.C. Bonnerjee)
(C) বদৰুদ্দিন তৈয়বজী
(D) জৰ্জ ইউল
উত্তৰ: (B) উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী (W.C. Bonnerjee)
১৩. সম্ৰাট অশোকে কিমান চনত কলিংগ যুদ্ধ জয় কৰিছিল?
(A) খ্ৰী.পূ. ২৬১ (261 BC)
(B) খ্ৰী.পূ. ৩২৬ (326 BC)
(C) খ্ৰী.পূ. ৩২১ (321 BC)
(D) খ্ৰী.পূ. ২৩২ (232 BC)
উত্তৰ: (A) খ্ৰী.পূ. ২৬১ (261 BC)
১৪. মোগল সাম্ৰাজ্যৰ শেষ সম্ৰাট কোন আছিল?
(A) ঔৰংগজেৱ
(B) শ্বাহ আলম দ্বিতীয়
(C) বাহাদুৰ শ্বাহ জফৰ (দ্বিতীয়)
(D) জাহান্দাৰ শ্বাহ
উত্তৰ: (C) বাহাদুৰ শ্বাহ জফৰ (দ্বিতীয়)
১৫. মহাত্মা গান্ধীৰ বিখ্যাত ‘দাণ্ডী যাত্ৰা’ কোনটো আন্দোলনৰ অংশ আছিল?
(A) অসহযোগ আন্দোলন
(B) আইন অমান্য আন্দোলন
(C) ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন
(D) স্বদেশী আন্দোলন
উত্তৰ: (B) আইন অমান্য আন্দোলন (১৯৩০ চন)
