ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক দল Class 9 প্ৰশ্ন উত্তৰ (ৰাজনৈতি বিজ্ঞান)

নৱম শ্ৰেণী — সমাজ বিজ্ঞান (ৰাজনীতি বিজ্ঞান)

প্ৰথম অধ্যায়: ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক দল

SEBA Board 2027 — সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী

পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ উত্তৰ

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: একদলীয় শাসন ব্যৱস্থা থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: একদলীয় শাসন ব্যৱস্থা থকা দেশৰ নাম হৈছে চীন (China)। চীনত কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অৱ চাইনাই একমাত্ৰ শাসক দল হিচাপে ৰাজত্ব কৰে আৰু অন্য কোনো দলক স্বীকৃতি দিয়া নহয়।

প্ৰশ্ন ২: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত থকা দলীয় ব্যৱস্থাটো কি?

উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা (Two-party system) প্ৰচলিত আছে। আমেৰিকাত মুখ্যতঃ দুটা প্ৰধান দল আছে — ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টি আৰু ৰিপাবলিকান পাৰ্টি।

প্ৰশ্ন ৩: ৰাজনৈতিক দলৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দলৰ দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে — (ক) ৰাজনৈতিক দল হৈছে এটা সংগঠিত গোট যিয়ে নিৰ্বাচনত অংশ লৈ ক্ষমতা দখলৰ চেষ্টা কৰে। (খ) ৰাজনৈতিক দলৰ নিজস্ব নীতি-আদৰ্শ আৰু কাৰ্যসূচী থাকে যিয়ে জনসাধাৰণক আকৰ্ষণ কৰে।

প্ৰশ্ন ৪: ৰাজনৈতিক দলৰ এটা প্ৰধান কাৰ্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দলৰ এটা প্ৰধান কাৰ্য হৈছে নিৰ্বাচনত অংশ লোৱা আৰু ক্ষমতা লাভ কৰাৰ বাবে জনগণৰ সমৰ্থন আহৰণ কৰা। ৰাজনৈতিক দলে নিৰ্বাচনী প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে আৰু নিৰ্বাচিত হ’লে চৰকাৰ গঠন কৰে।

প্ৰশ্ন ৫: অসমৰ এটা আঞ্চলিক দলৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: অসমৰ এটা উল্লেখযোগ্য আঞ্চলিক দল হৈছে অসম গণ পৰিষদ (AGP)। এই দলটো মূলতঃ অসমৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ লক্ষ্যৰে গঠন কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ৬: ঝাৰখণ্ডৰ মুখ্য আঞ্চলিক দলটো কি?

উত্তৰ: ঝাৰখণ্ডৰ মুখ্য আঞ্চলিক দলটো হৈছে ঝাৰখণ্ড মুক্তি মৰ্চা (JMM)। এই দলটোৱে ঝাৰখণ্ডৰ আদিবাসী জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰ আৰু উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰে।

প্ৰশ্ন ৭: ইউ পি এ (UPA)ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ লিখা।

উত্তৰ: UPA-ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ হৈছে United Progressive Alliance (ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্স) অৰ্থাৎ সংযুক্ত প্ৰগতিশীল মৰ্চা। এইটো ভাৰতৰ এটা ৰাজনৈতিক মৰ্চা যাক কংগ্ৰেছ দলৰ নেতৃত্বত গঠন কৰা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ৮: ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল কোনটো?

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল হৈছে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (INC)। ইয়াৰ জন্ম হৈছিল ১৮৮৫ চনত।

প্ৰশ্ন ৯: কাৰ নেতৃত্বত ‘দি ইণ্ডিয়ান এছচিয়েচন’ গঠন হৈছিল?

উত্তৰ: ‘দি ইণ্ডিয়ান এছচিয়েচন’ গঠন হৈছিল বিখ্যাত ৰাজনৈতিক নেতা সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জীৰ নেতৃত্বত। ১৮৭৬ চনত এই সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতৰ জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?

উত্তৰ: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী। ১৮৮৫ চনত কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম অধিৱেশনত তেওঁ সভাপতিত্ব কৰিছিল।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: ভাৰতবৰ্ষৰ দলীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ দলীয় ব্যৱস্থাটো হৈছে বহুদলীয় ব্যৱস্থা (Multi-party system)। ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে — (ক) ভাৰতত বহু সংখ্যক জাতীয় আৰু আঞ্চলিক দল আছে। (খ) বিভিন্ন ধৰ্ম, ভাষা, জাতি আৰু সংস্কৃতিৰ ভিত্তিত বহু দলৰ জন্ম হৈছে। (গ) কোনো এটা দলে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা নাপালে মৰ্চা বা সংযুক্ত চৰকাৰ গঠন হয়। (ঘ) আঞ্চলিক দলে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

প্ৰশ্ন ২: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ বাবে কি দলীয় ব্যৱস্থা বিশেষভাৱে উপযোগী?

উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ বাবে বহুদলীয় ব্যৱস্থা বিশেষভাৱে উপযোগী বুলি বহুতে মত দিয়ে। এই ব্যৱস্থাত — (ক) বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ মানুহৰ মতামতৰ প্ৰতিনিধিত্ব হয়। (খ) জনসাধাৰণৰ বিভিন্ন সমস্যা সংসদত উত্থাপন কৰাৰ সুযোগ থাকে। (গ) বিৰোধী দলে চৰকাৰৰ ওপৰত তীক্ষ্ণ নজৰ ৰাখে। তথাপিও, দ্বিদলীয় ব্যৱস্থাও গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰত সফলভাৱে চলে, যেনে আমেৰিকা আৰু ইংলেণ্ড।

প্ৰশ্ন ৩: ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য চাৰিটা উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য চাৰিটা হৈছে — (ক) সংগঠন: ৰাজনৈতিক দল এটা সুসংগঠিত গোট। ইয়াৰ নেতা, কৰ্মী আৰু সমৰ্থক থাকে। (খ) নীতি-আদৰ্শ আৰু আঁচনি: প্ৰতিটো দলৰ নিজস্ব নীতি-আদৰ্শ আৰু কাৰ্যসূচী থাকে। (গ) ক্ষমতা দখলৰ বাবে আকাংক্ষা: দলৰ মূল লক্ষ্য হৈছে নিৰ্বাচনৰ মাধ্যমেৰে ক্ষমতা লাভ কৰা। (ঘ) জাতীয় স্বাৰ্থৰ প্ৰতি সম্মান: এটা প্ৰকৃত গণতান্ত্ৰিক দলে জাতীয় স্বাৰ্থক সৰ্বোচ্চ প্ৰাধান্য দিয়ে।

প্ৰশ্ন ৪: পাঁচটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: পাঁচটা উল্লেখযোগ্য আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দল হৈছে — (ক) অসম গণ পৰিষদ (AGP) — অসম (খ) ডি.এম.কে. (Dravida Munnetra Kazhagam) — তামিলনাডু (গ) আকালি দল — পাঞ্জাব (ঘ) নেচনেল কনফাৰেন্স — জম্মু কাশ্মীৰ (ঙ) ঝাৰখণ্ড মুক্তি মৰ্চা (JMM) — ঝাৰখণ্ড

প্ৰশ্ন ৫: মৰ্চা চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: মৰ্চা চৰকাৰ (Coalition Government) বুলিলে এনে চৰকাৰক বুজোৱা হয় যিটো দুটা বা তাতকৈ অধিক ৰাজনৈতিক দলৰ সমর্থনেৰে গঠিত হয়। যেতিয়া কোনো এটা দলে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা নাপায়, তেতিয়া বিভিন্ন দলে লগ লাগি মৰ্চা গঠন কৰি চৰকাৰ পৰিচালনা কৰে। ভাৰতত ১৯৭৭ চনৰ পৰা মৰ্চা চৰকাৰৰ ধাৰণাৰ বিকাশ হৈছে।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: সংযুক্ত চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা? সংযুক্ত চৰকাৰ কি পৰিস্থিতিত গঠিত হয়?

উত্তৰ: সংযুক্ত বা মৰ্চা চৰকাৰ বুলিলে এনে চৰকাৰক বুজোৱা হয় যিটো দুটা বা তাতকৈ অধিক ৰাজনৈতিক দলে মিলি গঠন কৰে। যেতিয়া কোনো এটা ৰাজনৈতিক দলে সংসদত নিজাকৈ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিব নোৱাৰে, তেতিয়া কেইবাটাও দল একলগ হৈ এটা মৰ্চা বা সংযুক্ত চৰকাৰ গঠন কৰে।

সংযুক্ত চৰকাৰ গঠনৰ পৰিস্থিতি: (ক) যেতিয়া নিৰ্বাচনত কোনো এটা দলে স্পষ্ট সংখ্যাগৰিষ্ঠতা নাপায়। (খ) যেতিয়া দেশত বহুদলীয় ব্যৱস্থা থাকে আৰু ভোট বিভিন্ন দলৰ মাজত বিভক্ত হয়। (গ) যেতিয়া আঞ্চলিক দলসমূহ শক্তিশালী হয় আৰু জাতীয় দলসমূহ একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা পাবলৈ অক্ষম হয়।

ভাৰতত মৰ্চা চৰকাৰৰ উদাহৰণ: ১৯৭৭ চনত ইন্দিৰা গান্ধীৰ কংগ্ৰেছ দলক হৰুৱাই জনতা দলৰ নেতৃত্বত প্ৰথম মৰ্চা চৰকাৰ গঠন হয়। পিছলৈ NDA (National Democratic Alliance) আৰু UPA (United Progressive Alliance) ৰূপত মৰ্চা চৰকাৰ গঠন হৈছে।

প্ৰশ্ন ২: সংযুক্ত অথবা মৰ্চা চৰকাৰৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: মৰ্চা চৰকাৰৰ গুণ: (ক) পৰিস্থিতি আৰু সময় সাপেক্ষ: মৰ্চা চৰকাৰ পৰিস্থিতি অনুযায়ী গঠিত হয় বাবে ই অধিক বাস্তৱসম্মত। (খ) স্বেচ্ছাচাৰীতাৰ পৰা মুক্তি: একাধিক দলে একলগে কাম কৰাৰ বাবে কোনো এটা দল বা নেতা স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব নোৱাৰে। (গ) আঞ্চলিক প্ৰতিনিধিত্ব: বিভিন্ন অঞ্চলৰ দলসমূহৰ মৰ্চাত অংশগ্ৰহণৰ বাবে আঞ্চলিক সমস্যা সমাধানৰ সুযোগ বেছি। (ঘ) জাতীয় ঐক্য-সংহতি ৰক্ষা: বিভিন্ন দলক একগোট কৰাৰ বাবে জাতীয় ঐক্য বৃদ্ধি পায়।

মৰ্চা চৰকাৰৰ দোষ: (ক) অস্থিৰতা: মৰ্চা চৰকাৰৰ মূল সমস্যা হৈছে অস্থিৰতা। দলসমূহৰ মাজত মতভেদ হ’লে চৰকাৰ ভাগি পৰে। (খ) দুৰ্বল চৰকাৰ: সংখ্যালঘু মিত্ৰ দলক সন্তুষ্ট ৰাখিবলৈ বাধ্য হোৱাৰ বাবে চৰকাৰে দৃঢ়তাৰে আগবাঢ়িব নোৱাৰে। (গ) বায়বহুল: প্ৰত্যেক মিত্ৰ দলক মন্ত্ৰীসভাত স্থান দিবলৈ মন্ত্ৰীসভাৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায় যিয়ে বাজেটৰ ওপৰত বোজা বঢ়ায়। (ঘ) দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনা কৰিব নোৱাৰা: অস্থিৰ চৰকাৰে দীৰ্ঘম্যাদী উন্নয়নমূলক পৰিকল্পনা কৰিব নোৱাৰে।

প্ৰশ্ন ৩: গণতন্ত্ৰত বিৰোধী ৰাজনৈতিক দলৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাত বিৰোধী দলৰ ভূমিকা অপৰিহাৰ্য। শক্তিশালী বিৰোধী দল অবিহনে প্ৰকৃত গণতন্ত্ৰ কল্পনাই কৰিব নোৱাৰি। বিৰোধী দলৰ মুখ্য ভূমিকাসমূহ হৈছে —

১. জনসাধাৰণ আৰু দেশৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষা দিয়া আৰু সংবিধানৰ পবিত্ৰতা ৰক্ষা কৰা। ২. শাসনত থকা দলটোৰ যাতে জাতীয় স্বাৰ্থৰ বিপৰীতে গৈ কোনো কাৰ্য কৰিব নোৱাৰে তাৰ প্ৰতি চকু ৰখা। ৩. চৰকাৰৰ আঁচনি আৰু পৰিকল্পনাবিলাক পৰ্যবেক্ষণ কৰি প্ৰয়োজন হ’লে চৰকাৰক সংসদৰ মজিয়াত সমালোচনা কৰা। ৪. জনসাধাৰণৰ অভাৱ-অভিযোগ, আশা-আকাংক্ষাক সংসদৰ মজিয়াত দাঙি ধৰা। ৫. প্রয়োজন সাপেক্ষে বিকল্প চৰকাৰৰ গঠনৰ বাবে সাজু থকা। ৬. জনমত গঠন কৰা। ৭. চৰকাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য দূৰ কৰা। ৮. জনগণক ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্ৰদানেৰে ৰাজনৈতিক সজাগতা বৃদ্ধি কৰা। ৯. জনমতৰ প্ৰতি চৰকাৰক সজাগ, দায়বদ্ধ আৰু জবাবদিহী কৰা। ১০. চৰকাৰে যাতে স্বেচ্ছাচাৰীভাৱে শাসন চলাব নোৱাৰে সেইক্ষেত্ৰত চোকা নজৰ ৰখা। ১১. প্রয়োজন সাপেক্ষে উচিত দিহা পৰামৰ্শ আৰু গঠনমূলক সমালোচনাৰে চৰকাৰৰ কাম-কাজক গতিশীলতা প্ৰদান কৰা।

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ইংলেণ্ড (গ্ৰেট ব্ৰিটেইন)ত বিৰোধী দলৰ ভূমিকা বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।

প্ৰশ্ন ৪: আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ জন্মৰ মূল কাৰণ কেইটা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতত আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ জন্মৰ মূল কাৰণসমূহ হৈছে — (ক) সৰ্বভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলৰ বৈষম্যমূলক নীতি: জাতীয় দলসমূহে সকলো অঞ্চলৰ সমান উন্নয়নত মনোযোগ নিদিলে আঞ্চলিক দল গঠন হয়। (খ) দেশখনৰ বিভিন্ন ভাষিক আৰু ধৰ্মীয় গোষ্ঠীৰ মাজত থকা ভিন্নতা: ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ ভিন্নতাৰ বাবে বিভিন্ন আঞ্চলিক পৰিচয়ৰ মানুহে নিজস্ব দল গঠন কৰে। (গ) সংখ্যালঘুসকলৰ মাজত থকা নিৰাপত্তাহীনতাৰ ভাৱ: বিভিন্ন সম্প্ৰদায় বা জাতিগোষ্ঠীৱে নিজৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ আঞ্চলিক দল গঠন কৰে। (ঘ) কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধিক কেন্দ্ৰীকৰণৰ প্ৰৱণতা আৰু ৰাজ্যিক সম্পদসমূহৰ ওপৰত অধিক কৰ্তৃত্ব লাভৰ প্ৰচেষ্টা। (ঙ) সকলো ৰাজ্যৰ ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সমদৃষ্টিৰ অভাৱ। (চ) ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ বা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক নেতাৰ দুৰ্বলতা।

প্ৰশ্ন ৫: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰত ৰাজনৈতিক দলৰ প্রয়োজনীয়তা সম্পৰ্কে লিখা।

উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰত ৰাজনৈতিক দলৰ প্রয়োজনীয়তা অপৰিসীম। ৰাজনৈতিক দল অবিহনে বৰ্তমানৰ গণতন্ত্ৰ কল্পনাই কৰিব নোৱাৰি। গণতান্ত্ৰিক বাষ্ট্ৰত ৰাজনৈতিক দলৰ প্রয়োজনীয়তাৰ মূল কাৰণসমূহ হৈছে —

(ক) জনগণক ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্রদানেৰে শিক্ষিত কৰা: ৰাজনৈতিক দলে জনগণক বিভিন্ন ৰাষ্ট্রীয় সমস্যাৰ বিষয়ে সচেতন কৰে। (খ) জনগণৰ মনত ৰাজনৈতিক সজাগতা বৃদ্ধি কৰা: বিভিন্ন সভা-সমিতি, প্ৰচাৰ অভিযানৰ মাধ্যমেৰে জনগণৰ ৰাজনৈতিক সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে। (গ) জনমত গঠন কৰা: ৰাষ্ট্ৰীয় বিভিন্ন বিষয়ত জনগণৰ মতামত গঠনত সহায় কৰে। (ঘ) জনমতক সু-সংগঠিত ৰূপ দিয়া: বিক্ষিপ্ত জনমতক এক সংগঠিত ৰূপ দিয়ে। (ঙ) গণতন্ত্ৰৰ জনগণে চৰকাৰৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াত অংশ লোৱাব পৰিবেশ সৃষ্টি কৰাটোও ৰাজনৈতিক দলৰ দায়িত্ব। (চ) নিৰ্বাচনী প্রতিদ্বন্দ্বিতা অৰ্থপূৰ্ণ কৰি তোলা: ৰাজনৈতিক দল নাথাকিলে নিৰ্বাচন অৰ্থহীন হ’ব।

এইবোৰ কাৰণৰ বাবে বৰ্তমান সুস্থ-সবল গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ গড় দিয়াত ৰাজনৈতিক দলৰ ভূমিকা অতন্দ্ৰ প্রহৰীৰ দৰে।

প্ৰশ্ন ৬: ৰাজনৈতিক দলৰ বৈশিষ্ট্য আৰু কাৰ্যাৱলী উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ: (ক) ৰাজনৈতিক দল হৈছে এটা সংগঠিত গোট। (খ) ইয়াৰ নিজস্ব নীতি-আদৰ্শ থাকে। (গ) নিৰ্বাচনৰ মাধ্যমেৰে ক্ষমতা দখলৰ লক্ষ্য থাকে। (ঘ) জাতীয় স্বাৰ্থৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ।

ৰাজনৈতিক দলৰ কাৰ্যাৱলী: (ক) নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু প্ৰাৰ্থী দিয়া। (খ) চৰকাৰ গঠন কৰা। (গ) বিৰোধী দল হিচাপে কাম কৰা। (ঘ) জনগণক ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা। (ঙ) জনমত গঠন কৰা। (চ) দেশৰ উন্নয়নৰ বাবে নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰা।

প্ৰশ্ন ৭: সংযুক্ত চৰকাৰৰ ব্যৱস্থাটোৰে বৰ্তমান সময়ত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ কাৰণ কেইটা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: সংযুক্ত বা মৰ্চা চৰকাৰৰ ব্যৱস্থাটোৱে বৰ্তমান সময়ত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হৈছে —

(১) ৰাজনৈতিক দলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি: বৰ্তমান ভাৰতত বহু সংখ্যক জাতীয় আৰু আঞ্চলিক দল আছে। এই বহু দলীয় পৰিস্থিতিত কোনো এটা দলে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা পোৱাটো কঠিন হৈ পৰিছে। (২) একক ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰাধান্য হ্ৰাস: স্বাধীনতাৰ পিছত দেশত কংগ্ৰেছৰ একক প্ৰাধান্য কমি আহিছে। ভোটাৰসকল বিভিন্ন দলক ভোট দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। (৩) এটা নিৰ্বাচনৰ কোটি কোটি টকা খৰচ হোৱাৰ পিছত যদি চৰকাৰৰ গঠনত জটিলতা আহে তেন্তে পুনৰ নিৰ্বাচন পাতি চৰকাৰী ধনৰ অপব্যয় এৰাবলৈ মৰ্চা চৰকাৰ গঠন হয়। (৪) চৰকাৰত আঞ্চলিক প্ৰতিনিধিত্বৰ বিষয়টোৱেও মৰ্চা চৰকাৰ গঠনত গুৰুত্ব পায়।

ধাৰণাভিত্তিক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (১০টা)

প্ৰশ্ন ১: ৰাজনৈতিক দল কাক বোলে? ৰাজনৈতিক দল গঠনৰ বাবে কি কি বৈশিষ্ট্য থাকা প্ৰয়োজন?

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দল হৈছে সমমনা মানুহৰ এটা সংগঠিত গোট যিয়ে নিৰ্বাচনত অংশ লৈ ক্ষমতা লাভৰ চেষ্টা কৰে আৰু চৰকাৰৰ নীতিক প্ৰভাৱিত কৰে। প্ৰকৃতাৰ্থত ৰাজনৈতিক দলৰ ধাৰণাই গুৰুত্ব লাভ কৰে গণতান্ত্ৰিক ধ্যান-ধাৰণাৰ জন্মৰ লগে লগে।

ৰাজনৈতিক দল গঠনৰ বাবে থাকিবলগীয়া মূল বৈশিষ্ট্য: (ক) সংগঠন — এটা সুসংগঠিত কাঠামো থকা আৱশ্যক। (খ) নীতি-আদৰ্শ আৰু আঁচনি — দলৰ স্পষ্ট নীতি-আদৰ্শ থাকিব লাগিব। (গ) ক্ষমতা দখলৰ বাবে আকাংক্ষা — নিৰ্বাচনত অংশ লৈ চৰকাৰ গঠনৰ উদ্দেশ্য থকা। (ঘ) জাতীয় স্বাৰ্থৰ প্ৰতি সম্মান — দলটোৱে জাতীয় স্বাৰ্থক সদায় প্ৰাধান্য দিব লাগিব।

প্ৰশ্ন ২: ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ গঠন আৰু ইতিহাস সম্পৰ্কে লিখা।

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল হৈছে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (INC)। ১৮৮৫ চনত এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্ৰিটিছ আই. চি. এছ বিষয়া এলেন অক্টেভিয়ান হিউমৰ নেতৃত্বত এই দলটোৰ জন্ম হৈছিল। ভাৰতৰ প্ৰথমটো বাজনৈতিক দল হিচাপে ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল পৰাধীন ভাৰতত জনগণৰ আশা-আকাংক্ষাক প্ৰতিফলন কৰা।

উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী আছিল কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি। পিছলৈ বহুতে ১৮৭৬ চনত এছ. এন. বেনাৰ্জীৰ নেতৃত্বত গঠিত হোৱা ‘দি ইণ্ডিয়ান এছচিয়েচন’কে দেশৰ প্ৰথমটো ৰাজনৈতিক দল বুলি কয়। যদিও ই দল নহয় এটা ৰাজনৈতিক সংগঠনহে আছিল।

স্বাধীনতাৰ পিছতো কংগ্ৰেছে ভাৰতীয় ৰাজনীতিত প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। বৰ্তমানেও ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ ভাৰতৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক দল।

প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতত আঞ্চলিক দলৰ প্ৰাসংগিকতা আৰু ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত আঞ্চলিক দলৰ অৱদান কি?

উত্তৰ: ভাৰতৰ দলীয় ব্যৱস্থাত আঞ্চলিক দলৰ জন্ম আৰু বিকাশ এটা উল্লেখযোগ্য দিশ। যোৱাটো শতিকাৰ যাঠিৰ দশকত ভাৰতবৰ্ষত প্ৰথমটো আঞ্চলিক দল ডি. এম. কে. (দ্ৰাবিড় মুনেত্ৰা কাজাগম)ৰ জন্মৰ লগে লগেই আঞ্চলিকতাবাদী চিন্তাধাৰাবে বুঢ়া আন কিছুমান আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলে দেশখনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত আঞ্চলিক দলৰ অৱদান: (ক) আঞ্চলিক দলৰ জন্মই ভাৰতবৰ্ষত ‘একক দলৰ প্ৰাধান্যতা’ক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান আনিলে। (খ) কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত আঞ্চলিক দলৰ জন্মই এক যোগাত্মক দিশ প্ৰদান কৰিলে। (গ) আঞ্চলিক দলৰ জন্মই দেশৰ ৰাজনীতিত তৃণমূল পৰ্যায়ৰ জনগণৰ অংশগ্ৰহণ অধিক সক্ৰিয় কৰিলে। (ঘ) কেন্দ্ৰৰ ৰাজনীতিত আঞ্চলিক দলবিলাকৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকাই সৰ্বভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলৰ আধিপত্য কিছু সীমাবদ্ধ কৰি গণতান্ত্ৰিক ভাৰধাৰবাক সবল কৰিলে। (ঙ) অৱশেষে আঞ্চলিক দলবিলাকে এখন শক্তিশালী ভাৰতবৰ্ষ সৃষ্টিত হেগাৰ আৰু সৰ্বভাৰতীয় দৃষ্টিভংগীৰে এটা সবল ভাৰতীয় জাতি নিৰ্মাণত বাধা প্ৰদান কৰে বুলিও বহুতে কয়।

প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতৰ সাম্যবাদী দলৰ ইতিহাস সম্পৰ্কে সংক্ষেপে লিখা।

উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ ইতিহাসৰ প্ৰথমটো বাওপন্থী দল — ভাৰতীয় সাম্যবাদী দলৰ জন্ম হৈছিল ১৯২৪ চনত। কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ সাম্যবাদী আদৰ্শক কেন্দ্ৰ কৰি জন্ম হোৱা এই দলটো আছিল পৰাধীন ভাৰতত জন্মলাভ কৰা পঞ্চমটো ৰাজনৈতিক দল। ১৯৩৮ চনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ মাজত ছচিয়েলিষ্ট ফ’ৰাম নামেৰে এটা সাম্যবাদী আদৰ্শৰ গোটে গড় লেছিল। ইয়েৰেই স্বাধীনতাৰ পিছত সমাজবাদী দল হিচাপে মূৰ দাঙি উঠে।

দেশে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত সমগ্ৰ ভাৰততে ৰাজনৈতিক দল গঠনৰ জোৱাৰ উঠিল। প্ৰথমটো সাধাৰণ নিৰ্বাচনতে (১৯৫২) পঞ্চাশখনো অধিক ৰাজনৈতিক দলে অংশ লৈছিল। বৰ্তমান ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) ভাৰতৰ অন্যতম মুখ্য বাওপন্থী দল।

প্ৰশ্ন ৫: একদলীয়, দ্বিদলীয় আৰু বহুদলীয় ব্যৱস্থাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ:

একদলীয় ব্যৱস্থা: এই ব্যৱস্থাত কেৱল এটামাত্ৰ দলেই দেশ শাসন কৰে। অন্য দলক অনুমতি দিয়া নহয়। চীন আৰু কিউবা এই ব্যৱস্থাৰ উদাহৰণ।

দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা: এই ব্যৱস্থাত দুটা প্ৰধান দলে পৰিৱৰ্তনীয়ভাৱে ক্ষমতা দখল কৰে। আমেৰিকা আৰু ইংলেণ্ড এই ব্যৱস্থাৰ উদাহৰণ। দ্বিদলীয় ব্যৱস্থাৰ দেশত চৰকাৰ তুলনামূলকভাৱে অধিক স্থিতিশীল হয়।

বহুদলীয় ব্যৱস্থা: এই ব্যৱস্থাত বহু সংখ্যক দলে নিৰ্বাচনত অংশ লয় আৰু প্ৰয়োজনত একাধিক দলে মিলি মৰ্চা চৰকাৰ গঠন কৰে। ভাৰতবৰ্ষ, বাংলাদেশ, পাকিস্তান আদি দেশত বহুদলীয় ব্যৱস্থা আছে। বহুদলীয় ব্যৱস্থাৰ দেশত চৰকাৰ প্ৰায়ে অস্থিৰ হয়।

প্ৰশ্ন ৬: মৰ্চা চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্য আৰু ইয়াৰ সুবিধা-অসুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰ: মৰ্চা চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্য: মৰ্চা চৰকাৰ (Coalition Government) হৈছে এনে এটা ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা য’ত দুটা বা তাতকৈ অধিক দলে মিলি চৰকাৰ গঠন কৰে। ভাৰতত ১৯৭৭ চনৰ পৰা মৰ্চা চৰকাৰৰ ধাৰণাৰ প্ৰচলন হৈছে।

মৰ্চা চৰকাৰৰ সুবিধা: (ক) বিভিন্ন দলৰ প্ৰতিনিধিত্ব থকাৰ ফলত চৰকাৰ অধিক প্ৰতিনিধিত্বমূলক হয়। (খ) একনায়কতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হ’ব নোৱাৰে। (গ) আঞ্চলিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত হয়। (ঘ) বাজছৰা ধনৰ অপব্যৱহাৰ হ্ৰাস পায়। (ঙ) জাতীয় ঐক্য-সংহতি ৰক্ষা হয়।

মৰ্চা চৰকাৰৰ অসুবিধা: (ক) ঘনঘন চৰকাৰ পৰিবৰ্তন হোৱাৰ আশংকা থাকে। (খ) দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনা কৰিব নোৱাৰি। (গ) দুৰ্বল নেতৃত্বৰ সমস্যা দেখা দিয়ে। (ঘ) মন্ত্ৰীসভা বৃদ্ধিৰ ফলত ৰাজহুৱা ধনৰ অপচয় হয়।

প্ৰশ্ন ৭: ভাৰতৰ বাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ কেইবাটাও মুখ্য ৰাজনৈতিক দলৰ নাম আৰু বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতৰ বাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ মুখ্য ৰাজনৈতিক দলসমূহ হৈছে —

(ক) ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (INC): ১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত। ভাৰতৰ প্ৰাচীনতম ৰাজনৈতিক দল। ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদত বিশ্বাসী।

(খ) ভাৰতীয় জনতা দল (BJP): ১৯৮০ চনত প্ৰতিষ্ঠিত। ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘৰ (RSS) আদৰ্শৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। হিন্দু জাতীয়তাবাদী দল হিচাপে পৰিচিত।

(গ) ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (CPI): ১৯২৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত। সাম্যবাদী আদৰ্শত বিশ্বাসী।

(ঘ) ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) [CPI-M]: ১৯৬৪ চনত CPI-ৰ পৰা পৃথক হৈ গঠিত হয়।

(ঙ) তৃণমূল কংগ্ৰেছ: পশ্চিমবংগত শক্তিশালী।

(চ) আম আদমি দল (AAP): দিল্লী আৰু পাঞ্জাবত শক্তিশালী।

প্ৰশ্ন ৮: বিৰোধী দলে কেনেদৰে গণতন্ত্ৰক শক্তিশালী কৰে?

উত্তৰ: গণতন্ত্ৰত বিৰোধী দলৰ ভূমিকা অপৰিহাৰ্য। বিৰোধী দলে গণতন্ত্ৰক তলত উল্লেখ কৰা ধৰণে শক্তিশালী কৰে —

(ক) জনগণৰ অধিকাৰ সুৰক্ষা: বিৰোধী দলে জনসাধাৰণৰ অধিকাৰ হৰণ কৰিব নোৱাৰাকৈ চৰকাৰৰ ওপৰত চাপ প্ৰয়োগ কৰে। (খ) সংসদীয় বিতৰ্ক: বিৰোধী দলে সংসদত চৰকাৰৰ নীতি-আদৰ্শৰ সমালোচনা কৰে আৰু বিতৰ্কক জীৱন্ত ৰাখে। (গ) জনমত গঠন: বিৰোধী দলে বিভিন্ন সভা-সমিতিৰ মাধ্যমেৰে জনমত গঠনত সহায় কৰে। (ঘ) চৰকাৰৰ বিকল্প: বিৰোধী দলে ভৱিষ্যতে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ বাবে সাজু থাকে। (ঙ) দুৰ্নীতি প্ৰতিৰোধ: বিৰোধী দলে চৰকাৰৰ দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰে।

প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতত প্ৰথম সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিত আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতৰ প্ৰথম সাধাৰণ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল ১৯৫২ চনত। এই নিৰ্বাচনে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ ভেটি মজবুত কৰিছিল। প্ৰথমটো সাধাৰণ নিৰ্বাচনতে পঞ্চাশখনো অধিক ৰাজনৈতিক দলে অংশ লৈছিল। ইয়াৰ মাত্ৰ ১৪টা দলহে সৰ্বভাৰতীয় শ্ৰেণীৰ আছিল। বাকীবিলাক আছিল ৰাজ্যিক আৰু আঞ্চলিক পৰ্যায়ৰ।

প্ৰথম সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ আগে আগে ইতিমধ্যে থকা ছচিয়েলিষ্ট ফ’ৰামে কৃষক মজদুৰ পাৰ্টীৰ সৈতে লগ লাগি প্ৰজা ছচিয়েলিষ্ট পাৰ্টীৰ জন্ম দিলে। ক্ৰমাহয়ে ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক দৃশ্যপট উত্তৰ হোৱা আনেবোৰ দল হ’ল — স্বতন্ত্ৰ দল, ভাৰতীয় ক্ৰান্তি দল, জনসংঘ, মাৰ্ক্সবাদী সাম্যবাদী দল, জনতা দল, ভাৰতীয় লোক দল, ভাৰতীয় জনতা দল আদি।

প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতত মৰ্চা চৰকাৰৰ ইতিহাস সংক্ষেপে আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: ভাৰতত মৰ্চা বা সংযুক্ত চৰকাৰৰ ধাৰণাটো আমাৰ দেশত বৰ বেছি পুৰণি নহয়। স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী কালত ভাৰতৰ ৰাজনীতিত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ আধিপত্য থকালেকে মৰ্চা চৰকাৰৰ ধাৰণাৰ সৃষ্টি হোৱা নাছিল।

১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৬৭ চনলেকে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য উভয়তে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে শাসন বৰ্তাই ৰাখিছিল। সেইখিনি সময়ত মৰ্চা চৰকাৰৰ গঠনৰ প্ৰসংগ অহা নাছিল।

কিন্তু পিছলৈ ‘এক দলৰ আধিপত্য’ (single party dominance)ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰত্যাহ্বান অহাত মৰ্চা চৰকাৰৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’ল। কেন্দ্ৰত ১৯৭৭ চনত মোৰাৰজী দেশাইৰ নেতৃত্বত প্ৰথমখন মৰ্চা চৰকাৰ গঠন হয়। জনতা দলৰ এই সংযুক্ত চৰকাৰ ১৯৭৯ চনত পতন হোৱাৰ পিছত ১৯৭৯ চনৰ অক্টোবৰৰ মাহত চৌধৰী চৰণ সিঙৰ নেতৃত্বত আন এক মৰ্চাই চৰকাৰ গঠন কৰে।

শেহতীয়াকৈ ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল-মে’ মাহত অনুষ্ঠিত সাধাৰণ নিৰ্বাচনত ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীয়ে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰি নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ নেতৃত্বত ২০১৪ চনৰ ২৬ মে’ তাৰিখে চৰকাৰৰ গঠন কৰে।

বৰ্ড পৰীক্ষা শৈলীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (১০টা)

প্ৰশ্ন ১: ৰাজনৈতিক দলৰ সংজ্ঞা দিয়া আৰু ভাৰতত ৰাজনৈতিক দলৰ ইতিহাস সংক্ষেপে আলোচনা কৰা। [দীঘল উত্তৰ]

উত্তৰ: ৰাজনৈতিক দলৰ সংজ্ঞা: ৰাজনৈতিক দল হৈছে সমমনা মানুহৰ এটা সংগঠিত গোট যিয়ে নিৰ্বাচনৰ মাধ্যমেৰে চৰকাৰ গঠন কৰি ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ ক্ষমতা লাভৰ চেষ্টা কৰে।

ভাৰতত ৰাজনৈতিক দলৰ ইতিহাস: ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ জন্ম হৈছিল ১৮৮৫ চনত। এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্ৰিটিছ আই.চি.এছ বিষয়া এলেন অক্টেভিয়ান হিউমৰ নেতৃত্বত এই দলটোৰ জন্ম হৈছিল। উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী আছিল ইয়াৰ প্ৰথম সভাপতি।

কংগ্ৰেছৰ পিছত ১৯০৬ চনত মুছলিম লীগ, তাৰ পিছত হিন্দু মহাসভা (১৯১৬) আৰু স্বৰাজ পাটী (১৯২২) গঠিত হয়। ভাৰতবৰ্ষৰ ইতিহাসৰ প্ৰথমটো বাওপন্থী দল — ভাৰতীয় সাম্যবাদী দলৰ জন্ম ১৯২৪ চনত হৈছিল।

স্বাধীনতাৰ পিছত ১৯৫২ চনৰ প্ৰথম সাধাৰণ নিৰ্বাচনত পঞ্চাশখনো অধিক দলে অংশ লৈছিল। ক্ৰমাহয়ে ভাৰতৰ দলীয় পৰিদৃশ্য আৰু বেছি বৈচিত্ৰময় হৈ পৰিছে।

প্ৰশ্ন ২: ভাৰতত আঞ্চলিক দলৰ জন্মৰ কাৰণ কি? [চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: ভাৰতত আঞ্চলিক দলৰ জন্মৰ মূল কাৰণসমূহ হৈছে — (ক) সৰ্বভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলৰ বৈষম্যমূলক নীতি। (খ) বিভিন্ন ভাষিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৃথকতা। (গ) কেন্দ্ৰীকৰণৰ প্ৰৱণতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিক্ৰিয়া। (ঘ) সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ নিৰাপত্তাহীনতাৰ অনুভূতি। (ঙ) ৰাষ্ট্ৰীয় দলসমূহৰ ৰাজ্যিক নেতাৰ দুৰ্বলতা।

প্ৰশ্ন ৩: মৰ্চা চৰকাৰৰ অৰ্থ কি? ভাৰতত প্ৰথম মৰ্চা চৰকাৰ কেতিয়া গঠন হৈছিল? [চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: মৰ্চা চৰকাৰ হৈছে এনে চৰকাৰ যিটো দুটা বা তাতকৈ অধিক ৰাজনৈতিক দলে মিলি গঠন কৰে। ভাৰতত কেন্দ্ৰত প্ৰথমখন মৰ্চা চৰকাৰ গঠন হৈছিল ১৯৭৭ চনত মোৰাৰজী দেশাইৰ নেতৃত্বত জনতা দলৰ নেতৃত্বাধীন মৰ্চাৰ দ্বাৰা।

প্ৰশ্ন ৪: বিৰোধী দলৰ প্ৰধান কাৰ্যসমূহ কি? [চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: বিৰোধী দলৰ প্ৰধান কাৰ্যসমূহ হৈছে — (ক) চৰকাৰৰ কাৰ্যাৱলীৰ সমালোচনা আৰু নজৰদাৰি কৰা। (খ) জনগণৰ সমস্যা সংসদত উত্থাপন কৰা। (গ) জনমত গঠনত সহায় কৰা। (ঘ) বিকল্প চৰকাৰৰ বাবে সাজু থকা। (ঙ) সংবিধানৰ পবিত্ৰতা ৰক্ষা কৰা।

প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া কোনৰ নেতৃত্বত গঠিত হৈছিল? [অতি চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ গঠিত হৈছিল ১৮৮৫ চনত এলেন অক্টেভিয়ান হিউমৰ নেতৃত্বত। উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী আছিল ইয়াৰ প্ৰথম সভাপতি।

প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলসমূহক কেইভাগত ভাগ কৰিব পাৰি? প্ৰতিটো ভাগৰ উদাহৰণ দিয়া। [চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলসমূহক মুখ্যতঃ দুভাগত ভাগ কৰিব পাৰি — (ক) ৰাষ্ট্ৰীয় দল: সমগ্ৰ ভাৰতজুৰি বিস্তৃত। উদাহৰণ — ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ, ভাৰতীয় জনতা দল, সিপিআই, সিপিআই (এম)। (খ) আঞ্চলিক দল: নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্য বা অঞ্চলত সীমাবদ্ধ। উদাহৰণ — অসম গণ পৰিষদ, ডি.এম.কে., নেচনেল কনফাৰেন্স, ঝাৰখণ্ড মুক্তি মৰ্চা।

প্ৰশ্ন ৭: ‘আঞ্চলিক বাজনৈতিক দলৰ সোণালী দশক’ বুলি কোনটো দশককো কোৱা হয় আৰু কিয়? [চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: শতিকাৰ আশীৰ দশককে আঞ্চলিক বাজনৈতিক দলৰ ‘সোণালী দশক’ বুলি কোৱা হয়। কাৰণ এই দশকত বহু সংখ্যক আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হৈছিল। বিশেষকৈ চতুৰ্থ সাধাৰণ নিৰ্বাচন (১৯৬৭)ৰ পিছৰ পৰা আঞ্চলিকতাবাদী চিন্তাধাৰা বেছি প্ৰকট হৈ পৰিলে।

প্ৰশ্ন ৮: NDA-ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ কি আৰু ইয়াৰ প্ৰধান দল কোনটো? [অতি চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: NDA-ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ হৈছে National Democratic Alliance (নেচনেল ডেমোক্ৰেটিক এলায়েন্স) বা ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা। ইয়াৰ প্ৰধান দল হৈছে ভাৰতীয় জনতা দল (BJP)।

প্ৰশ্ন ৯: ভাৰতীয় সাম্যবাদী দল কেতিয়া গঠিত হৈছিল? ইয়াৰ আদৰ্শ কি? [চমু উত্তৰ]

উত্তৰ: ভাৰতীয় সাম্যবাদী দলৰ জন্ম হৈছিল ১৯২৪ চনত। ইয়াৰ আদৰ্শ হৈছে কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ সাম্যবাদী দৰ্শন। এই দলে শ্ৰমিক, কৃষক আৰু সামাজিকভাৱে পিছপৰা মানুহৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰে। আন্তৰ্জাতিক ভ্ৰাতৃত্ব আৰু শ্ৰেণীহীন সমাজ গঠন ইয়াৰ মূল লক্ষ্য।

প্ৰশ্ন ১০: বহুদলীয় ব্যৱস্থাত ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ কেনে প্ৰভাৱ পৰিছে? [দীঘল উত্তৰ]

উত্তৰ: বহুদলীয় ব্যৱস্থাই ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত নিম্নলিখিত প্ৰভাৱ পেলাইছে —

ইতিবাচক প্ৰভাৱ: (ক) বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ মানুহৰ স্বাৰ্থৰ প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত হৈছে। (খ) জাতীয় একনায়কতন্ত্ৰৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস পাইছে। (গ) আঞ্চলিক সমস্যাসমূহ ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ মাধ্যমেৰে সমাধান হোৱাৰ সুযোগ বৃদ্ধি পাইছে। (ঘ) ভোটাৰৰ সন্মুখত অধিক বিকল্প উপলব্ধ হৈছে।

নেতিবাচক প্ৰভাৱ: (ক) মৰ্চা চৰকাৰৰ অস্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছে। (খ) দীৰ্ঘম্যাদী উন্নয়নমূলক পৰিকল্পনা কৰাত অসুবিধা হৈছে। (গ) ভোট বিভাজনৰ ফলত কম ভোটত নিৰ্বাচিত হোৱাৰ সুযোগ বৃদ্ধি পাইছে। (ঘ) বাজছৰা ধনৰ অপচয় বৃদ্ধি পাইছে।

সামগ্ৰিকভাৱে বহুদলীয় ব্যৱস্থাই ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰক অধিক প্ৰতিনিধিত্বমূলক কৰিছে যদিও এই ব্যৱস্থাৰ কিছু সমস্যাও আছে।

২০টা বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্ন (MCQ)

প্ৰশ্ন ১: ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল কোনটো? (ক) ভাৰতীয় জনতা দল (খ) ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (গ) ভাৰতীয় সাম্যবাদী দল (ঘ) মুছলিম লীগ সঠিক উত্তৰ: (খ) ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ

প্ৰশ্ন ২: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া গঠিত হৈছিল? (ক) ১৮৭৬ চনত (খ) ১৮৮০ চনত (গ) ১৮৮৫ চনত (ঘ) ১৮৯০ চনত সঠিক উত্তৰ: (গ) ১৮৮৫ চনত

প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল? (ক) মহাত্মা গান্ধী (খ) জৱাহৰলাল নেহৰু (গ) উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী (ঘ) বাল গংগাধৰ তিলক সঠিক উত্তৰ: (গ) উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী

প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতীয় সাম্যবাদী দল কেতিয়া গঠিত হৈছিল? (ক) ১৯২০ চনত (খ) ১৯২৪ চনত (গ) ১৯৩০ চনত (ঘ) ১৯৪৭ চনত সঠিক উত্তৰ: (খ) ১৯২৪ চনত

প্ৰশ্ন ৫: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কি ধৰণৰ দলীয় ব্যৱস্থা আছে? (ক) একদলীয় ব্যৱস্থা (খ) দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা (গ) বহুদলীয় ব্যৱস্থা (ঘ) কোনো দলীয় ব্যৱস্থা নাই সঠিক উত্তৰ: (খ) দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা

প্ৰশ্ন ৬: ভাৰতত কেন্দ্ৰত প্ৰথমখন মৰ্চা চৰকাৰ কেতিয়া গঠিত হৈছিল? (ক) ১৯৬৭ চনত (খ) ১৯৭১ চনত (গ) ১৯৭৭ চনত (ঘ) ১৯৮৪ চনত সঠিক উত্তৰ: (গ) ১৯৭৭ চনত

প্ৰশ্ন ৭: ভাৰতৰ প্ৰথম মৰ্চা চৰকাৰ কাৰ নেতৃত্বত গঠিত হৈছিল? (ক) ইন্দিৰা গান্ধী (খ) মোৰাৰজী দেশাই (গ) চৌধৰী চৰণ সিং (ঘ) ৰাজীৱ গান্ধী সঠিক উত্তৰ: (খ) মোৰাৰজী দেশাই

প্ৰশ্ন ৮: UPA-ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ কি? (ক) United Political Alliance (খ) United Progressive Alliance (গ) Universal Progressive Alliance (ঘ) United Party Alliance সঠিক উত্তৰ: (খ) United Progressive Alliance

প্ৰশ্ন ৯: অসমৰ আঞ্চলিক দল কোনটো? (ক) ডি.এম.কে. (খ) নেচনেল কনফাৰেন্স (গ) অসম গণ পৰিষদ (ঘ) শিৱসেনা সঠিক উত্তৰ: (গ) অসম গণ পৰিষদ

প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতৰ প্ৰথম আঞ্চলিক দল কোনটো? (ক) অসম গণ পৰিষদ (খ) ডি.এম.কে. (দ্ৰাবিড় মুনেত্ৰা কাজাগম) (গ) নেচনেল কনফাৰেন্স (ঘ) আকালি দল সঠিক উত্তৰ: (খ) ডি.এম.কে. (দ্ৰাবিড় মুনেত্ৰা কাজাগম)

প্ৰশ্ন ১১: ভাৰতৰ প্ৰথম সাধাৰণ নিৰ্বাচন কেতিয়া অনুষ্ঠিত হৈছিল? (ক) ১৯৪৭ চনত (খ) ১৯৫০ চনত (গ) ১৯৫২ চনত (ঘ) ১৯৫৭ চনত সঠিক উত্তৰ: (গ) ১৯৫২ চনত

প্ৰশ্ন ১২: ‘দি ইণ্ডিয়ান এছচিয়েচন’ কাৰ নেতৃত্বত গঠিত হৈছিল? (ক) উমেশ চন্দ্ৰ বেনাৰ্জী (খ) সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জী (গ) বাল গংগাধৰ তিলক (ঘ) মহাত্মা গান্ধী সঠিক উত্তৰ: (খ) সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জী

প্ৰশ্ন ১৩: মুছলিম লীগ কেতিয়া গঠিত হৈছিল? (ক) ১৯০০ চনত (খ) ১৯০৬ চনত (গ) ১৯১০ চনত (ঘ) ১৯১৬ চনত সঠিক উত্তৰ: (খ) ১৯০৬ চনত

প্ৰশ্ন ১৪: হিন্দু মহাসভা কেতিয়া গঠিত হৈছিল? (ক) ১৯০৬ চনত (খ) ১৯১০ চনত (গ) ১৯১৬ চনত (ঘ) ১৯২২ চনত সঠিক উত্তৰ: (গ) ১৯১৬ চনত

প্ৰশ্ন ১৫: চীনত কি ধৰণৰ দলীয় ব্যৱস্থা আছে? (ক) দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা (খ) বহুদলীয় ব্যৱস্থা (গ) একদলীয় ব্যৱস্থা (ঘ) কোনো দলীয় ব্যৱস্থা নাই সঠিক উত্তৰ: (গ) একদলীয় ব্যৱস্থা

প্ৰশ্ন ১৬: ভাৰতীয় সাম্যবাদী দলৰ আদৰ্শ কাৰ দৰ্শনৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত? (ক) মহাত্মা গান্ধী (খ) কাৰ্ল মাৰ্ক্স (গ) জৱাহৰলাল নেহৰু (ঘ) ড° বি.আৰ. আম্বেদকাৰ সঠিক উত্তৰ: (খ) কাৰ্ল মাৰ্ক্স

প্ৰশ্ন ১৭: NDA-ৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ কি? (ক) National Democratic Alliance (খ) National Development Authority (গ) New Democratic Alliance (ঘ) National Democratic Association সঠিক উত্তৰ: (ক) National Democratic Alliance

প্ৰশ্ন ১৮: স্বৰাজ পাটী কোনৰ নেতৃত্বত গঠিত হৈছিল? (ক) মহাত্মা গান্ধী আৰু জৱাহৰলাল নেহৰু (খ) চিত্তৰঞ্জন দাস আৰু মতিলাল নেহৰু (গ) বাল গংগাধৰ তিলক আৰু লালা লাজপত ৰায় (ঘ) সুভাষচন্দ্ৰ বোস আৰু ৰাসবিহাৰী বোস সঠিক উত্তৰ: (খ) চিত্তৰঞ্জন দাস আৰু মতিলাল নেহৰু

প্ৰশ্ন ১৯: ভাৰতত বৰ্তমান কি ধৰণৰ দলীয় ব্যৱস্থা প্ৰচলিত? (ক) একদলীয় ব্যৱস্থা (খ) দ্বিদলীয় ব্যৱস্থা (গ) বহুদলীয় ব্যৱস্থা (ঘ) দলহীন গণতন্ত্ৰ সঠিক উত্তৰ: (গ) বহুদলীয় ব্যৱস্থা

প্ৰশ্ন ২০: ২০১৪ চনত ভাৰতত কোনটো দলে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিছিল? (ক) ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (খ) ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (গ) ভাৰতীয় জনতা দল (ঘ) তৃণমূল কংগ্ৰেছ সঠিক উত্তৰ: (গ) ভাৰতীয় জনতা দল

এই অধ্যয়ন সামগ্ৰী SEBA Board 2027 পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। Assamweb.in

ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক দল

অনুশীলনীৰ প্রশ্নোত্তৰ
অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। একদলীয় শাসন ব্যৱস্থা থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উঃ চীন।

প্ৰশ্ন ২। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত থকা দলীয় ব্যৱস্থাটো কি?
উঃ দ্বি-দলীয় ব্যৱস্থা।

প্ৰশ্ন ৩। ৰাজনৈতিক দলৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ ৰাজনৈতিক দলৰ দুটা বৈশিষ্ট্য হ’ল—
(ক) সংগঠন।
(খ) নীতি, আদর্শ আৰু আঁচনি।

প্ৰশ্ন ৪। ৰাজনৈতিক দলৰ এটা প্রধান কার্য উল্লেখ কৰা।
উঃ ৰাজনৈতিক দলে জনগণক ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্রদানেৰে শিক্ষিত কৰে।

প্ৰশ্ন ৫। অসমৰ এটা আঞ্চলিক দলৰ নাম লিখা।
উঃ অসম গণ পৰিষদ (A.G.P.)।

প্ৰশ্ন ৬। ঝাৰখণ্ডৰ মুখ্য আঞ্চলিক দলটো কি?
উঃ ঝাৰখণ্ড মৰ্চা দল।

প্ৰশ্ন ৭। ইউ পি এ (UPA)ৰ সম্পূর্ণ অর্থ লিখা।
উঃ সংযুক্ত প্রগতিশীল মৰ্চা (United Progressive Alliance)।

প্ৰশ্ন ৮। ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক দল কোনটো?
উঃ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্রেছ।

প্ৰশ্ন ৯। কাৰ নেতৃত্বত “দি ইণ্ডিয়ান এছ’চিয়েচন” গঠন হৈছিল?
উঃ এছ, এন বেনাৰ্জীৰ নেতৃত্বত।

প্ৰশ্ন ১০। ভাৰতৰ জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?
উঃ উমেশ চন্দ্র বেনার্জী।

চমু প্রশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। ভাৰতবৰ্ষৰ দলীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্রধান বৈশিষ্ট্য কি?
উঃ ভাৰতবৰ্ষৰ দলীয় ব্যৱস্থাটোৰ প্রধান বৈশিষ্ট্য হ’ল বহুদলীয় শাসন ব্যৱস্থা। ইয়াত বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলে নির্বাচনত অংশগ্রহণ কৰে আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ লাভ কৰা একাধিক দলে লগ লাগি সংযুক্ত চৰকাৰ গঠন কৰে। চৰকাৰৰ বাহিৰত থকা দলসমূহে বিৰােধী দল হিচাপে কাম কৰে।

প্ৰশ্ন ২। গণতান্ত্রিক ৰাষ্ট্র এখনৰ বাবে কি দলীয় ব্যবস্থা বিশেষভাৱে উপযােগী?
উঃ গণতান্ত্রিক ৰাষ্ট্র এখনৰ বাবে দ্বি-দলীয় ব্যৱস্থা বিশেষভাৱে উপযােগী। এই ব্যৱস্থাত গণতান্ত্রিক ৰাষ্ট্র এখন অধিক সুস্থিৰ আৰু সবল হয়।

প্ৰশ্ন ৩। ৰাজনৈতিক দলৰ প্রধান বৈশিষ্ট্য চাৰিটা উল্লেখ কৰা।
উঃ ৰাজনৈতিক দলৰ প্রধান বৈশিষ্ট্য চাৰিটা হ’ল:
(ক) সংগঠন।
(খ) নীতি, আদর্শ আৰু আঁচনি।
(গ) ক্ষমতা দখলৰ বাবে থকা আকাংক্ষা।
(ঘ) জাতীয় স্বার্থৰ প্রতি সম্মান।

প্ৰশ্ন ৪। পাঁচটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ নাম লিখা।
উঃ পাঁচটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ নাম হ’ল:

প্ৰশ্ন ৫। মৰ্চা চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা?
উঃ যেতিয়া কোনাে এটা বিশেষ ৰাজনৈতিক দলে একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰি চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ অসমর্থ হয়, তেতিয়া কেইবাটাও ৰাজনৈতিক দল একগােট হৈ চৰকাৰ গঠন কৰে। এনে চৰকাৰকে মৰ্চা চৰকাৰ বােলা হয়।

দীঘল প্রশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। সংযুক্ত চৰকাৰ বুলিলে কি বুজা? সংযুক্ত চৰকাৰ কি পৰিস্থিতিত গঠিত হয়?
উঃ

• সংযুক্ত চৰকাৰ বুলিলে: গণতান্ত্রিক দেশসমূহত নির্বাচনৰ মাধ্যমেদি বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলে ক্ষমতা দখলৰ বাবে প্রতিযােগিতাত অৱতীৰ্ণ হয়।
• সংযুক্ত চৰকাৰ গঠন হয়: সংসদ বা বিধানমণ্ডলৰ নির্বাচনসমূহত যিটো ৰাজনৈতিক দলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰে সেই দলেই চৰকাৰ গঠন কৰিব পাৰে।
• এনেদৰে মৰ্চা চৰকাৰ গঠন হলে:
• দেশখনে নতুন নির্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ খৰচৰ পৰা ৰেহাই পায়।
• অপব্যয় হ্রাস পায়।

প্ৰশ্ন ২। সংযুক্ত অথবা মৰ্চা চৰকাৰৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ আলােচনা কৰা।
উঃ
গুণ:
(ক) পৰিস্থিতি আৰু সময় সাপেক্ষ: মৰ্চা চৰকাৰ পৰিস্থিতি আৰু সময় সাপেক্ষ পৰিৱৰ্তিত ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ আৰু পৰিস্থিতিত মৰ্চা চৰকাৰ গঠন ভাৰতবৰ্ষৰ দৰে বৃহৎ গণতান্ত্রিক ৰাষ্ট্ৰ এখনত সুস্থিতা বজাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত অতীব প্রয়ােজন।
(খ) জাতীয় ঐক্য-সংহতি ৰক্ষাঃ: মৰ্চা চৰকাৰে বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলক এখন মজিয়ালৈ অনাৰ ফলত দল বিলাকে নিজা নীতি-আদর্শত কঠোৰভাৱে লাগি নাথাকি বুজাবুজিৰে কাম কৰে। ফলত জাতীয় ঐক্য-সংহতি ৰক্ষা হয়।

দোষ:
(ক) ক্ষণস্থায়ী অথবা অস্থিৰঃ মৰ্চা চৰকাৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দোষটো হৈছে ই ক্ষণস্থায়ী চৰকাৰ। মৰ্চাত অংশ গ্রহণ কৰা দলসমূহে নিজা স্বাৰ্থত আঘাত পৰিলে সেই দলে যিকোনাে সময়তে সমর্থন উঠাই লােৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ফলত কার্যকাল সম্পূর্ণ হােৱাৰ আগতেই এনে চৰকাৰৰ পতন ঘটে।
(খ) দুর্বল চৰকাৰঃ মৰ্চা চৰকাৰ সাধাৰণতে দুর্বল হয়। মৰ্চাত অংশ গ্রহণকাৰী সকলাে দলকে সন্তুষ্ট ৰাখিবলগীয়া হােৱাৰ বাবে এই চৰকাৰ কোনাে বিষয়তে দৃঢ়তাৰে আগবাঢ়িব নােৱাৰে।

প্ৰশ্ন ৩। গণতন্ত্রত বিৰােধী ৰাজনৈতিক দলৰ ভূমিকা আলােচনা।
উঃ

• শাসনত থকা দলে যাতে দেশৰ স্বার্থ বিপৰীতে কোনাে কাম কৰিব নােৱাৰে: চকুৰখা।
• চৰকাৰৰ আঁচনি আৰু পৰিকল্পনাৰােৰ পর্যবেক্ষণ আৰু পর্যালােচনা: সমালোচনা কৰি প্ৰয়ােজন সাপেক্ষে সংসদৰ মজিয়াত দাঙি ধৰি সকলােৰে দৃষ্টি আকর্ষণ কৰা।
• বিকল্প চৰকাৰ গঠনৰ বাবে সাজু থকা: প্ৰয়ােজন সাপেক্ষে বিশেষ কোনাে দলৰ সহযােগিতা আৰু প্ৰতিনিধিত্ব পূৰণ কৰা।
• জনমত গঠন কৰা: জনগণকৰ সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা।
• জনসাধাৰণকৰ ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্রদান: দেশৰ প্ৰতি থকা দায়িত্বৰ প্রতি সজাগতা বৃদ্ধি কৰা।

প্ৰশ্ন ৪। আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ জন্মৰ মূল কাৰণ কেইটা আলােচনা কৰা।
উঃ

• ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ বৈষম্যমূলক নীতি: সংখ্যালঘু সম্প্রদায়বােৰৰ প্রতিনিধিত্ব নােপােৱাৰ ফলত আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হয়।
• সংখ্যালঘু সম্প্রদায়বােৰৰ নিৰাপত্তাহীনতাৰ অভাৱ: স্থানীয় সমস্যাৰ সমাধান কৰাৰ বাবে আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হয়।
• দেশৰ ভিতৰত বসবাস কৰি থকা বিভিন্ন জনগােষ্ঠী, সম্প্রদায়, ধৰ্ম আদিৰ মাজত থকা নীতিগত বা আদর্শগত সংঘাত: এই সংঘাতৰ ফলত আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হয়।
• কেন্দ্রীয় চৰকাৰৰ অধিক কেন্দ্রীয়কৰণৰ প্ৰৱণতা: এই কাৰণৰ ফলত আঞ্চলিক দলৰ জন্ম হয়।
• ৰাষ্ট্ৰীয় দলত স্থান নােপােৱা নেতাসকলে বিকল্প হিচাপে নিজাববীয়াকৈ দলৰ সৃষ্টিকৰা: স্থানীয় সমস্যাৰ সমাধানত গুৰুত্ব দিয়া।

প্ৰশ্ন ৫। গণতান্ত্রিক ৰাষ্ট্ৰত ৰাজনৈতিক দলৰ প্রয়ােজনীয়তা সম্পর্কে লিখা।
উঃ

• নীতি আদর্শ আৰু লক্ষ্য থাকে: নীতি আদর্শ বাস্তৱত ৰূপায়ি কৰাৰ জৰিয়তে দেশ এখনক প্ৰগতিৰ পথত আগুৱাই লৈ যােৱাৰ বাবে ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰয়ােজন আছে।
• শাসক শ্ৰেণীৰ স্বেচ্ছাচাৰী হােৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে: চৰকাৰৰ সমালোচনা কৰি সংসদত দাঙি ধৰি সকলােৰে দৃষ্টি আকর্ষণ কৰা।
• জনগণকৰ সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা: দেশৰ প্ৰতি থকা দায়িত্বৰ প্রতি সজাগতা বৃদ্ধি কৰা।
• দেশৰ পৰ্যায়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব পূৰণ কৰা: স্থানীয় সমস্যাৰ সমাধানত গুৰুত্ব দিয়া।
• গণতন্ত্রকৰ সুৰক্ষা দিবলৈ: এই ব্যৱস্থা থকাৰ ফলত গণতন্ত্র সুৰক্ষা পায়।

প্ৰশ্ন ৬। ৰাজনৈতিক দলৰ বৈশিষ্ট্য আৰু কার্যাৱলী উল্লেখকৰা।
উঃ

• সংগঠন: ৰাজনৈতিক দল এটা সংগঠনৰ দৰে কাম কৰে।
• নীতি, আদর্শ আৰু লক্ষ্য: ৰাজনৈতিক দল নীতি, আদর্শ আৰু লক্ষ্যৰ ওপৰত প্রতিষ্ঠিত।
• ক্ষমতা দখলৰ আকাংক্ষা: দলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভৰ জৰিয়তে ক্ষমতা দখল কৰা।
• জাতীয় স্বার্থত কাম কৰে: দেশৰ প্ৰগতি আৰু স্বার্থৰ প্ৰতি দৃষ্টি রাখা।

প্ৰশ্ন ৭। সংযুক্ত চৰকাৰৰ ব্যৱস্থাটোৱে বর্তমান সময়ত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ কাৰণ কেইটা আলােচনা কৰা।
উঃ

• নিৰ্বাচনৰ খৰচ কম হয়: পুনৰ নির্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ খৰচ কম হয়।
• আঞ্চলিক দলৰ প্রত্যাশা পূৰণ হয়: সংযুক্ত চৰকাৰে আঞ্চলিক দলৰ অংশগ্রহণ কৰাৰ ফলত প্রত্যাশা পূৰণ হয়।
• দেশৰ সমস্যাৰ সমাধানত সহায় কৰে: বিভিন্ন দলৰ সমন্বয়ে সমস্যাৰ সমাধান কৰা।
• সহনশীলতা আৰু সহযােগিতা বৃদ্ধি পায়: বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলৰ সমন্বয়ে সমিলমিলৰে কাম কৰাৰ ফলত সহনশীলতা আৰু সহযােগিতা বৃদ্ধি পায়।