ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতক দ্বিতীয় ষাণ্মাসিকৰ অসমীয়া সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম “অসমীয়া গদ্যসাহিত্য” (DSC-1B) ৰ গোট-৬: গল্প সম্পৰ্কে এক বিস্তৃত আলোচনা আগবঢ়োৱা হ’ল।
গোট-৬: গল্প
এই গোটত আধুনিক অসমীয়া চুটিগল্পৰ তিনিটা ভিন্ন সোৱাদৰ নিদৰ্শন দাঙি ধৰা হৈছে। প্ৰতিটো গল্পই নিজা নিজা শৈলী, বিষয়বস্তু আৰু আবেদনৰ ফালৰ পৰা অনন্য।
১. পৰাজয় (লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা)
- গল্পকাৰ পৰিচয়: লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা (১৮৯৭-১৯৩৪) আৱাহন যুগৰ এগৰাকী অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ গল্পকাৰ আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল। তেওঁৰ গল্পত মনস্তাত্ত্বিক বিশ্লেষণ, নাৰী চৰিত্ৰৰ গভীৰ উপলব্ধি আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ মনোভাৱ স্পষ্ট। তেওঁৰ গল্প সংকলন “ব্যৰ্থতাৰ দান” অসমীয়া সাহিত্যৰ এক অমূল্য সম্পদ।
- সংক্ষিপ্ত আলোচনা (Summary Note):
“পৰাজয়” এটা মনস্তাত্ত্বিক গল্প। গল্পটোৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ মৃদুলা এগৰাকী উচ্চ শিক্ষিতা, আধুনিক মনৰ নাৰী। তেওঁৰ স্বামী গিৰীশে তেওঁক প্ৰেম আৰু সন্মান দিলেও তেওঁৰ মনত এক অপূৰ্ণতাৰ ভাৱ। তেওঁৰ মনত এই ধাৰণা যে গিৰীশে তেওঁক এগৰাকী পত্নী হিচাপেহে ভাল পায়, ব্যক্তি হিচাপে তেওঁৰ জ্ঞান-বুদ্ধি-ব্যক্তিত্বক নহয়। এই মানসিক সংঘাতে তেওঁক গিৰীশৰ পৰা আঁতৰাই নিয়ে। গিৰীশৰ বন্ধু আৰু মৃদুলাৰ প্ৰাক্তন সহপাঠী অমলৰ সান্নিধ্যত মৃদুলাই নিজৰ বৌদ্ধিক সত্তাৰ স্বীকৃতি বিচাৰি পায় আৰু তেওঁৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয়। কিন্তু শেষত যেতিয়া অমলে তেওঁৰ শৰীৰটোকহে কামনা কৰে, তেতিয়া মৃদুলাৰ ভ্ৰম ভাঙে। তেওঁ উপলব্ধি কৰে যে তেওঁ নিজৰ অহংকাৰ আৰু ভুল ধাৰণাৰ বাবেই প্ৰকৃত প্ৰেমক হেৰুৱাই এক মিছা মৰীচিকাৰ পাছত দৌৰিছিল। গল্পটোৰ শেষত মৃদুলাই নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰি গিৰীশৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰে, যিটো তেওঁৰ নৈতিক ‘পৰাজয়’ কিন্তু প্ৰকৃত প্ৰেমৰ ‘বিজয়’। - পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Textual Questions):
প্ৰশ্ন: “পৰাজয়” গল্পৰ নামাকৰণৰ সাৰ্থকতা বিচাৰ কৰা।
উত্তৰ: “পৰাজয়” গল্পৰ নামাকৰণ ব্যঞ্জনাধৰ্মী আৰু সাৰ্থক। গল্পৰ নায়িকা মৃদুলাই নিজৰ অহংকাৰ আৰু বৌদ্ধিক শ্ৰেষ্ঠত্বৰ ধাৰণাৰে স্বামী গিৰীশৰ নিঃস্বাৰ্থ প্ৰেমক পৰাজিত কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু শেষত তেওঁ নিজেই নিজৰ ভুল ধাৰণা আৰু কামনাৰ ওচৰত পৰাজিত হয়। তেওঁৰ এই পৰাজয় বাহ্যিকভাৱে এজন পুৰুষৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ যেন লাগিলেও, ই আচলতে তেওঁৰ অহংবোধৰ পৰাজয় আৰু প্ৰকৃত প্ৰেমৰ ওচৰত নতি স্বীকাৰ। সেয়ে, এই ‘পৰাজয়’ এক নেতিবাচক অৰ্থত নহয়, বৰঞ্চ আত্ম-উপলব্ধিৰ জৰিয়তে হোৱা এক ইতিবাচক পৰাজয়। সেয়ে নামাকৰণটো অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।
২. বৃত্ত (শীলভদ্ৰ)
- গল্পকাৰ পৰিচয়: শীলভদ্ৰ (১৯২২-২০১৮) যাৰ প্ৰকৃত নাম ৰেৱতী মোহন দত্তচৌধুৰী, অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী শক্তিশালী আৰু ব্যতিক্ৰমী গল্পকাৰ। তেওঁৰ গল্পত নিম্ন-মধ্যবিত্ত আৰু দৰিদ্ৰ চহা মানুহৰ জীৱন-সংগ্ৰাম, আশা-নিৰাশা আৰু মনস্তত্ত্বৰ নিখুঁত ছবি ফুটি উঠে। তেওঁৰ ভাষা নিৰলংকাৰ, কিন্তু অতি শক্তিশালী।
- সংক্ষিপ্ত আলোচনা (Summary Note):
“বৃত্ত” এটা মৰ্মস্পৰ্শী আৰু বাস্তৱধৰ্মী গল্প। গল্পটোৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হ’ল এজন দৰিদ্ৰ, বৃদ্ধ ৰিক্সাচালক। তেওঁৰ একমাত্ৰ জীয়েকক বিয়া দি উলিয়াই দিয়াৰ পিছত তেওঁৰ জীৱনত এক গভীৰ শূন্যতাই বিৰাজ কৰে। তেওঁৰ সমগ্ৰ জীৱনটোৱেই আছিল জীয়েকক কেন্দ্ৰ কৰি ঘূৰি থকা এটা ‘বৃত্ত’। এতিয়া সেই বৃত্তৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নোহোৱা হোৱাত তেওঁৰ জীৱন উদ্দেশ্যহীন হৈ পৰে। তেওঁ ৰিক্সা চলাই যোৱাৰ মাজতে জীয়েকৰ স্মৃতিয়ে তেওঁক বাৰে বাৰে আমনি কৰে। গল্পটোৰ শেষত তেওঁ যেতিয়া গম পায় যে তেওঁৰ জীয়েকে শহুৰেকৰ ঘৰত সুখেৰে আছে, তেতিয়া তেওঁ একধৰণৰ সকাহ অনুভৱ কৰে। গল্পটোৱে এজন সাধাৰণ পিতৃৰ অপত্য স্নেহ, নিঃসংগতা আৰু জীৱনৰ কৰুণ বাস্তৱক অতি সুন্দৰভাৱে ফুটাই তুলিছে। ৰিক্সাৰ চকাৰ দৰেই তেওঁৰ জীৱনৰ বৃত্তটোও যেন একেটা কক্ষপথতে ঘূৰি থাকে। - পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Textual Questions):
প্ৰশ্ন: “বৃত্ত” গল্পত শীলভদ্ৰই কেনেকৈ এজন সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনৰ কৰুণ ছবি আঁকিছে?
উত্তৰ: “বৃত্ত” গল্পত শীলভদ্ৰই এজন বৃদ্ধ ৰিক্সাচালকৰ চৰিত্ৰৰ মাজেৰে সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনৰ কৰুণ অথচ চিৰন্তন ছবি এখন আঁকিছে।- অপত্য স্নেহ: জীয়েকৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ গভীৰ মৰম আৰু তাইক বিয়া দিয়াৰ পিছত অনুভৱ কৰা শূন্যতাবোধ অতি মৰ্মস্পৰ্শী।
- দৰিদ্ৰতাৰ সৈতে সংগ্ৰাম: তেওঁৰ শাৰীৰিক দুৰ্বলতা আৰু দৰিদ্ৰতাৰ মাজতো জীৱন নিৰ্বাহৰ বাবে ৰিক্সা চলাবলৈ বাধ্য হোৱা দৃশ্যই পাঠকৰ মনত কৰুণা জগায়।
- নিঃসংগতা: জীয়েক যোৱাৰ পিছত তেওঁৰ জীৱনটো উদ্দেশ্যহীন হৈ পৰে। তেওঁৰ এই নিঃসংগতা কেৱল এজন ব্যক্তিৰ নহয়, বৰঞ্চ বহুতো পিতৃ-মাতৃৰ জীৱনৰ প্ৰতিফলন।
এইদৰে, গল্পকাৰে চৰিত্ৰটোৰ মনস্তাত্ত্বিক অৱস্থা আৰু বাহ্যিক পৰিৱেশৰ নিখুঁত বৰ্ণনাৰে এক সাৰ্বজনীন কৰুণ আবেদন সৃষ্টি কৰিছে।
৩. ৱেওৱাৰিছ লাছ (প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা)
- গল্পকাৰ পৰিচয়: ড° প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা (জন্ম: ১৯৩৯) অসমীয়া সাহিত্যত উত্তৰ-আধুনিক চিন্তা-চৰ্চাৰ অন্যতম প্ৰবক্তা। তেওঁৰ গল্পত পৰম্পৰাগত কাহিনী বা চৰিত্ৰৰ সলনি একধৰণৰ বৌদ্ধিক অনুশীলন, ব্যংগ, আইৰণি আৰু নতুনত্বৰ সন্ধান দেখা যায়। তেওঁৰ গল্পই পাঠকক এক নতুন ধৰণে ভাবিবলৈ বাধ্য কৰায়।
- সংক্ষিপ্ত আলোচনা (Summary Note):
“ৱেওৱাৰিছ লাছ” (ইংৰাজী ‘Unclaimed Corpse’ বা ‘Bewardis Laash’ ৰ অসমীয়া ৰূপ) এটা সম্পূৰ্ণ ব্যতিক্ৰমী আৰু উত্তৰ-আধুনিক শৈলীৰ গল্প। গল্পটোত কোনো পৰম্পৰাগত কাহিনী নাই। ইয়াত এখন ৰে’ল ষ্টেচনত পৰি থকা এটা অচিনাক্ত বা ‘বেৱাৰিছ’ শৱদেহক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ (ৰে’লৱে পুলিচ, ডাক্তৰ, সাংবাদিক, সাধাৰণ মানুহ) প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু কাৰ্যকলাপক দেখুওৱা হৈছে। এই শৱদেহটোৰ কোনো পৰিচয় নাই, কোনো দাবীদাৰ নাই। ই যেন আধুনিক যান্ত্ৰিক সমাজত মানুহৰ পৰিচয়হীনতা আৰু মূল্যহীনতাৰ এক প্ৰতীক। চৰকাৰী তন্ত্ৰৰ অৱহেলা, মানুহৰ উদাসীনতা আৰু সংবেদনহীনতাক গল্পটোত তীক্ষ্ণ ব্যংগ কৰা হৈছে। গল্পটোৱে পোনপটীয়াকৈ একো নকৈ পাঠকৰ মনত বহুতো প্ৰশ্নৰ উদয় কৰে— মানুহৰ পৰিচয় কি? সমাজত ব্যক্তিৰ মূল্য কিমান? এই যান্ত্ৰিক সভ্যতাত আমি সকলোৱে এদিন ‘বেৱাৰিছ লাছ’ হৈ পৰিম নেকি? - পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Textual Questions):
প্ৰশ্ন: “ৱেওৱাৰিছ লাছ” গল্পটোৰ মাজেৰে গল্পকাৰে আধুনিক সমাজক কেনেদৰে সমালোচনা কৰিছে?
উত্তৰ: “ৱেওৱাৰিছ লাছ” গল্পটোৱে আধুনিক সমাজৰ কেইবাটাও দিশক তীক্ষ্ণভাৱে সমালোচনা কৰিছে:- সংবেদনহীনতা: এটা শৱদেহ পৰি থকাৰ পিছতো কাৰো বিশেষ ভাবান্তৰ নোহোৱাটোৱে আধুনিক মানুহৰ চূড়ান্ত সংবেদনহীনতা আৰু আত্মকেন্দ্ৰিকতাক উদঙাই দিছে।
- যান্ত্ৰিকতা আৰু পৰিচয়হীনতা: অচিনাক্ত শৱদেহটো আধুনিক সমাজত হেৰাই যোৱা ব্যক্তিৰ পৰিচয়হীনতাৰ প্ৰতীক। এই সমাজত মানুহ এটা সংখ্যা বা বস্তুলৈ পৰ্যবসিত হৈছে।
- চৰকাৰী তন্ত্ৰৰ উদাসীনতা: পুলিচ, ডাক্তৰ আদি চৰকাৰী বিভাগসমূহৰ দায়িত্বহীন আৰু অমানৱীয় আচৰণে সমগ্ৰ ব্যৱস্থাটোৰ প্ৰতি থকা অনাস্থাক প্ৰকাশ কৰিছে।
গল্পটোৱে দেখুৱাইছে যে আধুনিক সভ্যতাই মানুহক অধিক অকলশৰীয়া, পৰিচয়হীন আৰু মূল্যহীন কৰি তুলিছে।
(ঘ) সম্ভাৱ্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Most Important Questions)
প্ৰশ্ন ১: “ব্যৰ্থতাৰ দান” কাৰ গল্প সংকলন?
উত্তৰ: লক্ষ্মীধৰ শৰ্মাৰ।
প্ৰশ্ন ২: শীলভদ্ৰৰ প্ৰকৃত নাম কি?
উত্তৰ: ৰেৱতী মোহন দত্তচৌধুৰী।
প্ৰশ্ন ৩: “পৰাজয়” গল্পৰ নায়িকা কোন?
উত্তৰ: মৃদুলা।
প্ৰশ্ন ৪: “বৃত্ত” গল্পৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰটোৰ বৃত্তি কি?
উত্তৰ: ৰিক্সাচালক।
প্ৰশ্ন ৫: “ৱেওৱাৰিছ লাছ” গল্পৰ মূল উপজীব্য কি?
উত্তৰ: আধুনিক সমাজত ব্যক্তিৰ পৰিচয়হীনতা আৰু মূল্যহীনতা।
প্ৰশ্ন ৬: লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা কোন যুগৰ গল্পকাৰ?
উত্তৰ: আৱাহন যুগৰ।
প্ৰশ্ন ৭: শীলভদ্ৰই কোনখন গ্ৰন্থৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰ: “মধুপুৰ বহুদূৰ” গল্প সংকলনৰ বাবে।
প্ৰশ্ন ৮: প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাক কোন ধাৰাৰ লেখক বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: উত্তৰ-আধুনিক ধাৰাৰ।
প্ৰশ্ন ৯: “পৰাজয়” গল্পত মৃদুলাৰ মানসিক সংঘাতৰ কাৰণ কি?
উত্তৰ: স্বামীৰ প্ৰেমত বৌদ্ধিক স্বীকৃতিৰ অভাৱ অনুভৱ কৰা।
প্ৰশ্ন ১০: “ৱেওৱাৰিছ লাছ” শব্দ দুটাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: দাবীদাৰ নথকা শৱদেহ বা অচিনাক্ত মৃতদেহ।
