গোট-৪: অসমীয়া লিপিৰ উদ্ভৱ আৰু বিকাশ
(ক) সংক্ষিপ্ত আলোচনা (Summary Note)
অসমীয়া লিপিৰ উদ্ভৱ:
অসমীয়া লিপিৰ মূল উৎস হ’ল প্ৰাচীন ভাৰতত প্ৰচলিত ব্ৰাহ্মী লিপি। ব্ৰাহ্মী লিপিয়েই কালক্ৰমত ৰূপ সলাই বিভিন্ন আধুনিক ভাৰতীয় লিপিৰ জন্ম দিছে। অসমীয়া লিপিৰ বিকাশৰ ধাৰাটো এনেধৰণৰ:
ব্ৰাহ্মী লিপি > গুপ্ত লিপি > কুটিল লিপি > প্ৰাচীন অসমীয়া লিপি > আধুনিক অসমীয়া লিপি
- ব্ৰাহ্মী লিপি: সম্ৰাট অশোকৰ শিলালিপিসমূহত এই লিপিৰ প্ৰাচীনতম ৰূপ পোৱা যায়। ইয়াৰ পৰাই ভাৰতৰ অধিকাংশ লিপিৰ বিকাশ হৈছে।
- গুপ্ত লিপি: গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত (খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ-পঞ্চম শতিকা) ব্ৰাহ্মী লিপিৰ যি ৰূপ প্ৰচলিত হৈছিল, সেয়াই গুপ্ত লিপি। অসমৰ উমাচল আৰু নগাজৰী-খনিকৰ গাঁৱৰ শিলালিপিত এই লিপিৰ নিদৰ্শন পোৱা যায়।
- কুটিল লিপি: গুপ্ত লিপিৰ পূৰ্বী শাখাৰ পৰা সপ্তম শতিকামানত কুটিল লিপিৰ বিকাশ হয়। এই লিপিৰ আখৰবোৰ কিছু কুটিল বা ভাঁজযুক্ত আছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ ডুবি তাম্ৰশাসনত এই লিপিৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়।
- প্ৰাচীন অসমীয়া লিপি: কুটিল লিপিৰ পৰাই দশম-একাদশ শতিকামানত প্ৰাচীন অসমীয়া লিপিৰ স্বকীয় ৰূপ গঢ় লৈ উঠে। এই লিপিয়েই ত্ৰয়োদশ শতিকালৈ অসমত প্ৰচলিত আছিল।
অসমীয়া লিপিৰ বিকাশ আৰু বিভিন্ন শৈলী:
মধ্যযুগত অসমত সাঁচিপাতত পুথি লিখাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে অসমীয়া লিপিৰ তিনিটা প্ৰধান শৈলীৰ বিকাশ ঘটে। এই শৈলীসমূহ হ’ল:
- গড়গঞা শৈলী: এই শৈলী আহোম ৰাজধানী গড়গাঁৱৰ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত গঢ় লৈ উঠিছিল। ইয়াৰ আখৰবোৰ কিছু দীঘলীয়া, গোটা আৰু স্পষ্ট। মূলতঃ বুৰঞ্জী লিখিবলৈ এই শৈলী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
- বামুণীয়া শৈলী: এই শৈলী সত্ৰ আৰু ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলৰ মাজত অধিক প্ৰচলিত আছিল। ইয়াৰ আখৰবোৰ কিছু গোলাকাৰ, ঘন আৰু জটিল যুক্তাক্ষৰযুক্ত। ধৰ্মীয় পুথি, কাব্য, নাটক আদি লিখিবলৈ এই শৈলী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই বংগদেশত প্ৰচলিত লিপিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।
- কাইথেলী/লহকৰী শৈলী: এই শৈলী কায়স্থ বা লেখা-মেলাৰ কাম কৰা লোকসকলৰ (লহকৰ) মাজত প্ৰচলিত আছিল। ইয়াৰ আখৰবোৰ খৰকৈ লিখাৰ উপযোগী, সেয়ে কিছুমান আখৰৰ ৰূপ সৰল আৰু জোঁটনিযুক্ত। হিচাপ-পত্ৰ, মাটি-বাৰীৰ নথি আদি লিখিবলৈ ই ব্যৱহৃত হৈছিল।
আধুনিক অসমীয়া লিপি:
উনবিংশ শতিকাত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকলে ছপাশাল স্থাপন কৰাৰ পিছত ছপা আখৰৰ বাবে এটা মান্য ৰূপৰ প্ৰয়োজন হয়। তেওঁলোকে মূলতঃ বামুণীয়া শৈলীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ছপা আখৰৰ আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰে। আত্মাৰাম শৰ্মাই বাইবেলৰ অসমীয়া অনুবাদ ছপা কৰোঁতে এই শৈলী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেতিয়াৰ পৰাই এই শৈলীটোৱে আধুনিক অসমীয়া লিপিৰ মান্য ৰূপ হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে।
(খ) পাঠ্যভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (Textual Questions)
প্ৰশ্ন ১: অসমীয়া লিপিৰ উদ্ভৱ আৰু বিকাশৰ বিষয়ে এটা বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰ: অসমীয়া লিপিৰ মূল হ’ল ব্ৰাহ্মী লিপি। ইয়াৰ বিকাশৰ ক্ৰমটো হ’ল:
- ব্ৰাহ্মী লিপি: খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ অশোকৰ শিলালিপিত ইয়াৰ প্ৰাচীন ৰূপ পোৱা যায়।
- গুপ্ত লিপি: খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ-পঞ্চম শতিকাত ব্ৰাহ্মীৰ পৰা গুপ্ত লিপিৰ বিকাশ হয়। অসমৰ উমাচল শিলালিপিত ইয়াৰ নিদৰ্শন আছে।
- কুটিল লিপি: সপ্তম শতিকাত গুপ্ত লিপিৰ পূব ভাৰতীয় ৰূপটোৱে কুটিল বা “সিদ্ধমাতৃকা” লিপি নাম পায়। ভাস্কৰবৰ্মাৰ তাম্ৰশাসনত ইয়াৰ প্ৰয়োগ দেখা যায়।
- প্ৰাচীন অসমীয়া লিপি: দশম শতিকাৰ পৰা কুটিল লিপিৰ পৰাই ক্ৰমশঃ অসমীয়া লিপিয়ে নিজা গঢ় ল’বলৈ আৰম্ভ কৰে।
- আধুনিক অসমীয়া লিপি: মধ্যযুগত সাঁচিপাতত বিকশিত হোৱা বিভিন্ন শৈলীৰ ভিতৰত বামুণীয়া শৈলীৰ আধাৰত উনবিংশ শতিকাত ছপা আখৰৰ মাধ্যমেৰে আধুনিক অসমীয়া লিপিৰ মান্য ৰূপটো গঢ় লৈ উঠে।
প্ৰশ্ন ২: অসমীয়া লিপিৰ বিভিন্ন শৈলীসমূহৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: সাঁচিপাতত পুথি লিখাৰ সময়ত অসমীয়া লিপিৰ তিনিটা প্ৰধান শৈলী গঢ় লৈ উঠিছিল:
- গড়গঞা শৈলী: আহোম ৰাজ দৰবাৰত বুৰঞ্জী লিখাৰ বাবে এই শৈলী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আখৰবোৰ স্পষ্ট আৰু দীঘলীয়া আছিল।
- বামুণীয়া শৈলী: সত্ৰ আৰু পণ্ডিত সমাজত ধৰ্মীয় পুথি লিখিবলৈ এই শৈলী ব্যৱহৃত হৈছিল। ইয়াৰ আখৰবোৰ গোলাকাৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে বঙালী লিপিৰ মিল আছিল। আধুনিক অসমীয়া লিপি ইয়াৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি গঢ় লৈছে।
- কাইথেলী/লহকৰী শৈলী: কায়স্থ আৰু লহকৰসকলে দৈনন্দিন আৰু প্ৰশাসনিক কাম-কাজত খৰকৈ লিখিবলৈ এই শৈলী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ আখৰবোৰ কিছু সৰলীকৃত আৰু জোঁটনিযুক্ত আছিল।
(গ) বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Previous Year Questions)
প্ৰশ্ন: অসমীয়া লিপিৰ মূল উৎস কি? (What is the origin of the Assamese script?)
উত্তৰ: অসমীয়া লিপিৰ মূল উৎস হ’ল প্ৰাচীন ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মী লিপি।
প্ৰশ্ন: আধুনিক অসমীয়া লিপি কোনটো শৈলীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে? (Modern Assamese script is based on which style?)
উত্তৰ: আধুনিক অসমীয়া লিপি বামুণীয়া শৈলীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে।
(ঘ) সম্ভাৱ্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (Most Important Questions)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতৰ অধিকাংশ লিপিৰ মাতৃ কোনটো লিপি?
উত্তৰ: ব্ৰাহ্মী লিপি।
প্ৰশ্ন ২: অসমত পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি শিলালিপিখন কি?
উত্তৰ: উমাচল শিলালিপি (পঞ্চম শতিকা)।
প্ৰশ্ন ৩: ভাস্কৰবৰ্মাৰ তাম্ৰশাসনত কি লিপি ব্যৱহাৰ হৈছিল?
উত্তৰ: কুটিল লিপি।
প্ৰশ্ন ৪: সাঁচিপাতত পুথি লিখিবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ শৈলীকেইটা কি কি?
উত্তৰ: গড়গঞা, বামুণীয়া আৰু কাইথেলী/লহকৰী শৈলী।
প্ৰশ্ন ৫: বুৰঞ্জী লিখিবলৈ কোনটো শৈলী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: গড়গঞা শৈলী।
প্ৰশ্ন ৬: অসমীয়া ছপা আখৰৰ ভেটি কোনে স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰ: আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকলে।
প্ৰশ্ন ৭: অসমীয়া ভাষাত বাইবেল কোনে প্ৰথমে অনুবাদ কৰিছিল?
উত্তৰ: আত্মাৰাম শৰ্মাই।
প্ৰশ্ন ৮: ‘কাইথেলী’ নামটো কোন শব্দৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰ: ‘কায়স্থ’ শব্দৰ পৰা।
প্ৰশ্ন ৯: অসমীয়া লিপিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা আন এটা ভাৰতীয় লিপিৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বঙালী লিপি।
প্ৰশ্ন ১০: গুপ্ত লিপিৰ বিকাশ কোন সময়ত হৈছিল?
উত্তৰ: খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ-পঞ্চম শতিকাত।
