মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালীৰ বিকাশ – Class 6 Social Science Chapter 7 Question Answer

ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান “সমাজ বিচিত্ৰা” পাঠ্যপুথিৰ সপ্তম অধ্যায় “মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালীৰ বিকাশ” পাঠটিৰ সম্পূৰ্ণ পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ, সাৰাংশ আৰু অন্যান্য কাৰ্যকলাপসমূহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল।

মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালীৰ বিকাশ

অধ্যায় ৭: মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালীৰ বিকাশ

পাঠটোৰ সাৰাংশ

এই পাঠটোত মানৱ সভ্যতাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা কৃষিভিত্তিক স্থায়ী সমাজ গঢ়ি উঠালৈকে মানুহৰ জীৱন-প্ৰণালীৰ ক্ৰমবিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।

১. আদিম জীৱন (প্ৰস্তৰ যুগ):
আদিম যুগৰ মানুহৰ জীৱন আছিল অতি কষ্টকৰ। তেওঁলোকে দল বান্ধি যাযাবৰী জীৱন-যাপন কৰিছিল।

• খাদ্যাভ্যাস: তেওঁলোকে চিকাৰ কৰি আৰু গছ-গছনিৰ পৰা ফল-মূল, গুটি, পাত আদি সংগ্ৰহ কৰি কেঁচাই খাইছিল।
• সা-সঁজুলি: শিল, গছৰ ডাল আৰু জন্তুৰ হাড়ৰ পৰা চিকাৰ আৰু আত্মৰক্ষাৰ বাবে সঁজুলি (যেনে— হাত কুঠাৰ, যাঠি) তৈয়াৰ কৰিছিল। শিলৰ বহুল ব্যৱহাৰৰ বাবে এই যুগক প্ৰস্তৰ যুগ বোলা হয়।
• আশ্ৰয়স্থল: ৰ’দ, বৰষুণ আৰু হিংস্ৰ জন্তুৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তেওঁলোকে শিলৰ গুহা বা গছৰ খোৰোঙত আশ্ৰয় লৈছিল।
• জুইৰ আৱিষ্কাৰ: জুইৰ আৱিষ্কাৰ মানৱ সভ্যতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা আছিল। শিলে শিলে ঘঁহনি খাই জুইৰ সৃষ্টি হোৱা দেখি তেওঁলোকে জুই জ্বলাবলৈ শিকে। জুইয়ে তেওঁলোকক পোহৰ দিছিল, ঠাণ্ডাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিছিল, হিংস্ৰ জন্তুক খেদি পঠাইছিল আৰু খাদ্য পুৰি খাবলৈ শিকাইছিল।

২. খেতিৰ আৰম্ভণি:
সময়ৰ লগে লগে মানুহে নিৰীক্ষণৰ জৰিয়তে কৃষি কৰ্ম শিকে। তেওঁলোকে লক্ষ্য কৰিলে যে পেলোৱা গুটিৰ পৰা পুনৰ গছ গজে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে নিজে গুটি সিঁচি শস্য উৎপাদন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ইয়াৰ লগতে কুকুৰ, গৰু, ছাগলী আদি জন্তুক পোহ মনাই পশুপালন আৰম্ভ কৰিলে।

৩. স্থায়ী বসতিৰ ব্যৱস্থা— গাঁৱৰ আৰম্ভণি:
কৃষি আৰু পশুপালনৰ বাবে মানুহ এঠাইত স্থায়ীভাৱে থাকিবলগীয়া হ’ল। শস্য চপোৱালৈকে খেতিডৰা ৰখিবলৈ আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ যত্ন ল’বলৈ তেওঁলোকে নৈ-নিজৰাৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ল’লে। এনেদৰেই গাঁও গঢ়ি উঠিল। তেওঁলোকে গছৰ ডাল-পাত আৰু মাটিৰে সৰু সৰু জুপুৰী ঘৰ সাজি থাকিবলৈ ল’লে।

৪. ৰাহি শস্য আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য:
খেতিৰ উন্নতিৰ লগে লগে মানুহৰ প্ৰয়োজনতকৈ অধিক শস্য (ৰাহি শস্য) উৎপাদন হ’বলৈ ধৰিলে। এই ৰাহি শস্য তেওঁলোকে আন সামগ্ৰী, যেনে— মাটিৰ পাত্ৰ, সা-সঁজুলি আদিৰ লগত সলনি কৰিবলৈ ল’লে। এনেদৰেই বিনিময় প্ৰথা আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ আৰম্ভণি হ’ল। ইয়াৰ ফলত লাহে লাহে ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ আৰু নগৰৰ বিকাশ ঘটিছিল, যিয়ে প্ৰাচীন সভ্যতাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।

সম্পূৰ্ণ পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

অনুশীলনী – ১ (পৃষ্ঠা ৫৮)

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-

(ক) আদিম মানুহে কি কি বস্তু খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰ: আদিম মানুহে জীৱ-জন্তু চিকাৰ কৰি তাৰ মাংস আৰু গছৰ পৰা পোৱা ফল-মূল, গুটি, পাত, পোক-পৰুৱা আদি খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল।

(খ) আদিম মানুহৰ আশ্ৰয়স্থলবোৰ কেনে আছিল?
উত্তৰ: আদিম মানুহৰ আশ্ৰয়স্থলবোৰ আছিল শিলৰ গুহা আৰু গছৰ খোৰোং।

(গ) আদিম যুগৰ সঁজুলিবোৰ কি আছিল? সেইবোৰ কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰি লৈছিল?
উত্তৰ: আদিম যুগৰ সঁজুলিবোৰ আছিল শিল, গছৰ ডাল আৰু ডাঙৰ জন্তুৰ হাড়েৰে তৈয়াৰ কৰা। তেওঁলোকে শিল ভাঙি বা ঘঁহি চোকা কৰি কুঠাৰ, যাঠি আদি সঁজুলি প্ৰস্তুত কৰি লৈছিল।

(ঘ) জুইৰ আৱিষ্কাৰ কিদৰে হৈছিল?
উত্তৰ: প্ৰথম অৱস্থাত মানুহে জুইৰ ব্যৱহাৰ জনা নাছিল। সম্ভৱতঃ, দুটুকুৰা শিলৰ ঘঁহনি খাই ফিৰিঙতি ওলোৱা দেখি বা বেগেৰে বাগৰি অহা শিলৰ পৰা জুইৰ শিখা ওলোৱা দেখি তেওঁলোকে জুই জ্বলাবলৈ শিকিছিল।

২. চমুটোকা লিখা-

(ক) আদিম মানুহৰ খাদ্যাভ্যাস: আদিম মানুহে যাযাবৰী জীৱন কটাইছিল আৰু খাদ্যৰ বাবে সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। তেওঁলোকে দলবদ্ধভাৱে জীৱ-জন্তু চিকাৰ কৰিছিল আৰু তাৰ কেঁচা মাংস খাইছিল। ইয়াৰ উপৰিও, তেওঁলোকে অৰণ্যৰ পৰা ফল-মূল, গছৰ গুটি, পাত, শিপা আৰু পোক-পৰুৱা সংগ্ৰহ কৰি খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল।

(খ) আদিম মানুহৰ আশ্ৰয়স্থল: আদিম মানুহে ৰ’দ, বৰষুণ, ঠাণ্ডা আৰু হিংস্ৰ জন্তুৰ আক্ৰমণৰ পৰা নিজকে বচাবলৈ নিৰাপদ আশ্ৰয় বিচাৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ পাহাৰৰ শিলৰ গুহা আৰু ডাঙৰ গছৰ খোৰোঙত আশ্ৰয় লৈছিল।

৩. জুইৰ আৱিষ্কাৰে আদিম মানুহৰ জীৱনলৈ কিদৰে পৰিৱৰ্তন আনিছিল বহলাই লিখা।
উত্তৰ: জুইৰ আৱিষ্কাৰ মানৱ সভ্যতাৰ এক মাইলৰ খুঁটি আছিল। ই আদিম মানুহৰ জীৱনলৈ এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছিল।

• খাদ্যাভ্যাসৰ পৰিৱৰ্তন: জুইৰ আৱিষ্কাৰৰ পিছত মানুহে খাদ্য, বিশেষকৈ মাংস, পুৰি খাবলৈ শিকে, যাৰ ফলত খাদ্য সুস্বাদু আৰু হজম কৰিবলৈ সহজ হৈ পৰে।
• আত্মৰক্ষা: জুইৰ সহায়ত তেওঁলোকে হিংস্ৰ জন্তুক ভয় খুৱাই খেদি পঠিয়াবলৈ সক্ষম হৈছিল, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ জীৱন অধিক নিৰাপদ হৈছিল।
• শৰীৰক উষ্ণতা প্ৰদান: শীতকালত জুইৰ তাপ লৈ তেওঁলোকে নিজৰ শৰীৰ গৰম কৰি ৰাখিব পাৰিছিল।
• পোহৰৰ ব্যৱস্থা: ৰাতিৰ অন্ধকাৰত জুইয়ে পোহৰ দিছিল, যাৰ ফলত তেওঁলোকে গুহাৰ ভিতৰতো কাম-কাজ কৰিব পাৰিছিল।
  এইদৰে, জুইৰ আৱিষ্কাৰে আদিম মানুহৰ জীৱন-ধাৰণৰ প্ৰণালী উন্নত কৰি তুলিছিল।

অনুশীলনী – ২ (পৃষ্ঠা ৫৯)

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-

(ক) মানুহে পোহা প্ৰথম জন্তুবিধ কি আছিল?
উত্তৰ: বহুতো পণ্ডিতৰ মতে মানুহে পোহা প্ৰথম জন্তুবিধ আছিল কুকুৰ।

(খ) পশুপালনৰ যুগ কেনেদৰে আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰ: মানুহে কুকুৰ, গৰু, ছাগলী, ঘোঁৰা আদি জন্তুক পোহ মনাই নিজৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱাৰ পৰাই পশুপালনৰ যুগ আৰম্ভ হৈছিল।

২. কৃষিৰ আৰম্ভণি আৰু বিকাশ কিদৰে হৈছিল?
উত্তৰ: আদিম মানুহে খাদ্য সংগ্ৰহ কৰি ফুৰোঁতে লক্ষ্য কৰিছিল যে তেওঁলোকে খোৱাৰ পিছত পেলোৱা ফল-মূলৰ গুটিৰ পৰা পুনৰ নতুন গছ গজে। এই নিৰীক্ষণৰ পৰাই তেওঁলোকে গুটি সিঁচি শস্য উৎপাদন কৰাৰ কৌশল শিকে। লাহে লাহে তেওঁলোকে খেতিৰ বাবে মাটি মুকলি কৰি, পানী যোগান ধৰি আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ সহায়ত হাল বাই কৃষি কাৰ্যৰ বিকাশ সাধন কৰে।

অনুশীলনী – ৩ (পৃষ্ঠা ৬০)

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-

(ক) আদিম মানুহে কেতিয়াৰপৰা স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ ল’লে?
উত্তৰ: যেতিয়া আদিম মানুহে কৃষি কাৰ্য আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়াৰপৰাই শস্য ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ যত্ন ল’বলৈ তেওঁলোকে এঠাইত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ ল’লে।

(খ) বৰ্তমান সময়তো খাদ্য-সংগ্ৰহ আৰু চিকাৰ কৰি জীৱন-নিৰ্বাহ কৰা জনগোষ্ঠী এটাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ ‘জাৰোৱা’ নামৰ জনগোষ্ঠীটোৱে বৰ্তমান সময়তো খাদ্য-সংগ্ৰহ আৰু চিকাৰ কৰি জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে।

(গ) গাঁৱৰ আৰম্ভণি কিদৰে হৈছিল?
উত্তৰ: কৃষি কাৰ্যৰ বাবে মানুহক পানীৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে নৈ বা নিজৰাৰ পাৰত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিবলৈ লয়। এনেদৰে বহুতো পৰিয়াল একেলগে থাকিবলৈ লোৱাৰ ফলতেই গাঁৱৰ আৰম্ভণি হৈছিল।

(ঘ) মানুহে প্ৰথমে কেনে ধৰণৰ পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: মানুহে প্ৰথমে শস্য সাঁচি ৰাখিবলৈ গছৰ পাত, বাঁহ আদিৰে পাত্ৰ সাজি মাটিৰে লেপি লৈছিল।

(ঙ) চকাৰ ব্যৱহাৰে আদিম মানুহৰ জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰ: চকাৰ ব্যৱহাৰে আদিম মানুহৰ জীৱনত এক যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তন আনিছিল। ইয়াৰ ফলত বস্তু-বাহানি কঢ়িওৱা আৰু যাতায়াত কৰা সহজ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও, চকাৰ সহায়ত তেওঁলোকে মাটিৰ পাত্ৰবোৰ অধিক মসৃণকৈ বনাবলৈ সক্ষম হৈছিল।

অনুশীলনী – ৪ (পৃষ্ঠা ৬১)

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া-

(ক) আদিম লোকৰ মাজত বিনিময়ৰ আৰম্ভণি কেনেদৰে হৈছিল?
উত্তৰ: যেতিয়া মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজনতকৈ অধিক শস্য উৎপাদন কৰিবলৈ ল’লে, তেতিয়া সেই ৰাহি শস্য আন লোকে তৈয়াৰ কৰা সা-সঁজুলি বা পাত্ৰৰ সৈতে সলনি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। এনেদৰেই বিনিময়ৰ আৰম্ভণি হৈছিল।

(খ) অতীতত প্ৰথম বাণিজ্যকেন্দ্ৰবোৰ কিদৰে গঢ়ি উঠিছিল?
উত্তৰ: সামগ্ৰী বিনিময়ৰ বাবে মানুহ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট আৰু সুচল ঠাইত গোট খাবলৈ লৈছিল। সময়ৰ লগে লগে এই ঠাইবোৰেই বেপাৰ-বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল।

(গ) আদিম যুগৰ অৱশিষ্ট উদ্ধাৰ হোৱা ভাৰতৰ কেইখনমান ঠাইৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: আদিম যুগৰ অৱশিষ্ট উদ্ধাৰ হোৱা ভাৰতৰ কেইখনমান ঠাই হ’ল— মধ্যপ্ৰদেশৰ ভীমবেটকা, উত্তৰ প্ৰদেশৰ বেলান উপত্যকা, ৰাজস্থানৰ বাগোৰ আৰু কাশ্মীৰৰ বুৰ্জাহোম।

ভাবি উলিওৱা (পৃষ্ঠা ৬২)

(ক) জুই অবিহনে আদিম মানুহে কেনেদৰে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল?
উত্তৰ: জুই অবিহনে আদিম মানুহৰ জীৱন অতি কষ্টকৰ আছিল। তেওঁলোকে খাদ্য কেঁচাই খাইছিল, ৰাতিৰ অন্ধকাৰত ভয়ত থাকিবলগীয়া হৈছিল, ঠাণ্ডাত কষ্ট পাইছিল আৰু হিংস্ৰ জন্তুৰ আক্ৰমণৰ পৰা বাচিবলৈ সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছিল।

(খ) তেওঁলোকে নিজৰ মাজত কিদৰে কথা-বতৰা পাতিছিল?
উত্তৰ: ভাষাৰ বিকাশ হোৱাৰ আগতে আদিম মানুহে সম্ভৱতঃ বিভিন্ন অংগি-ভংগী, ইংগিত আৰু কিছুমান সীমিত শব্দ বা ধ্বনিৰ সহায়ত নিজৰ মাজত কথা-বতৰা পাতিছিল।