AHSEC Class 12 Bharatar Samajik Paribartan Assamese Gramya Samajat Paribartan Aru Unnayan Complete Solution – গ্ৰাম্য সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নয়ন
অধ্যায় ৩ : গ্ৰাম্য সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নয়ন
গ্ৰাম্য সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নয়ন বুজিবলৈ কৃষি, ভূমি, জাতি, শ্ৰেণী, কৃষি-শ্রম, বজাৰ, প্ৰযুক্তি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নীতিৰ সম্পৰ্ক বুজিব লাগে। ভাৰতীয় গ্ৰাম্য সমাজ ঐতিহাসিকভাৱে কৃষি-ভিত্তিক, কিন্তু ই একে ৰূপৰ নহয়। ভূমিৰ মালিক, ধনী কৃষক, ক্ষুদ্ৰ কৃষক, ভাগচাষী, ভূমিহীন কৃষি শ্রমিক, পশুপালক, কাৰিকৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্রমিকে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন ভূমিকা পালন কৰে। ভূমিৰ আকাৰ, জাতি, ঋণ, সেচ, বজাৰ আৰু প্ৰযুক্তিৰ সুযোগ অনুসৰি গ্ৰাম্য সমাজত অসমতা সৃষ্টি হয়।
স্বাধীনতাৰ পিছত ভূমি সংস্কাৰ, জমিদাৰী উচ্ছেদ, ভাড়াতীয়া কৃষকৰ সুৰক্ষা, ভূমিৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ আৰু ভূমিহীনসকলক ভূমি প্ৰদানৰ দৰে নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। কিন্তু অঞ্চলভেদে ভূমি সংস্কাৰৰ সফলতা বেলেগ আছিল। কিছু ৰাজ্যত ভাড়াতীয়া কৃষক আৰু ক্ষুদ্ৰ মালিকৰ অৱস্থা উন্নত হ’ল, কিন্তু বহু ঠাইত ভূমি-নথি, প্ৰশাসনিক সমস্যা আৰু স্থানীয় শক্তিশালী গোটৰ বাধাৰ বাবে ভূমি সংস্কাৰ সীমিত থাকিল।
সেউজ বিপ্লৱ ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ৰ দশকত আৰম্ভ হোৱা কৃষি আধুনিকীকৰণৰ কাৰ্যসূচী। উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ, ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক, সেচ, যন্ত্ৰ আৰু ঋণৰ পেকেজে উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিলে। পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা, পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশ, পশ্চিমবংগ, উপকূলীয় অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তামিলনাডুৰ কিছুমান অঞ্চল ইয়াৰ প্ৰধান লাভগ্ৰাহী আছিল। সেউজ বিপ্লৱে খাদ্য-শস্য উৎপাদন আৰু খাদ্য-স্বাৱলম্বিতা বৃদ্ধি কৰিলে, কিন্তু বৃহৎ আৰু মজলীয়া কৃষকেই অধিক লাভ লাভ কৰিলে। ফলত গ্ৰাম্য শ্ৰেণী-বৈষম্য, ভাড়াতীয়া কৃষকৰ স্থানচ্যুতি, কৃষি শ্রমিকৰ অনিশ্চয়তা আৰু আঞ্চলিক বৈষম্য বৃদ্ধি পালে।
কৃষিৰ বাণিজ্যিকীকৰণে খাদ্যৰ বাবে কৰা জীৱিকা-ভিত্তিক কৃষিৰ সলনি বজাৰত বিক্ৰীৰ বাবে নগদ শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত আয়ৰ সুযোগ বাঢ়িব পাৰে, কিন্তু কৃষক বজাৰৰ দাম, বীজ-সাৰ, ঋণ আৰু প্ৰাকৃতিক বিপদৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল হয়। উচ্চ উৎপাদন খৰচ, ঋণ, শস্যৰ দামৰ পতন, খৰাং বা বানপানী আৰু চৰকাৰী সহায়ৰ হ্ৰাসে কৃষি দুৰ্দশা আৰু কৃষকৰ আত্মহত্যাৰ দৰে সমস্যা সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
গ্ৰাম্য উন্নয়ন কেৱল উৎপাদন বৃদ্ধি নহয়; ই ভূমি, পানী, স্বাস্থ্য, শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ, পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু জীৱিকাৰ নিৰাপত্তাৰ সৈতে জড়িত। টেকসই উন্নয়নৰ বাবে কৃষকৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান, জৈৱিক বীজ, জল সংৰক্ষণ, বৈচিত্ৰ্যময় শস্য, ন্যায্য বজাৰ আৰু শ্রমিকৰ অধিকাৰক গুৰুত্ব দিব লাগে।
মূল ধাৰণা আৰু চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। গ্ৰাম্য সমাজ কি?
উত্তৰঃ কৃষি, পশুপালন, প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু গাঁও-ভিত্তিক সামাজিক সম্পৰ্কৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল সমাজক গ্ৰাম্য সমাজ বোলে।
২। ভূমি সংস্কাৰ কি?
উত্তৰঃ ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব আৰু ব্যৱহাৰত সমতা আনিবলৈ জমিদাৰী উচ্ছেদ, ভাড়াতীয়া কৃষকৰ সুৰক্ষা, ভূমিৰ সীমা আৰু ভূমি বিতৰণৰ দৰে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক ভূমি সংস্কাৰ বোলে।
৩। সেউজ বিপ্লৱ কি?
উত্তৰঃ উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ, সেচ, ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক, যন্ত্ৰ আৰু ঋণ ব্যৱহাৰ কৰি কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাৰ কৃষি আধুনিকীকৰণ কাৰ্যসূচীক সেউজ বিপ্লৱ বোলে।
৪। জীৱিকা-ভিত্তিক কৃষি কি?
উত্তৰঃ পৰিয়ালৰ খাদ্য আৰু প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে মূলতঃ উৎপাদন কৰা কৃষিক জীৱিকা-ভিত্তিক কৃষি বোলে।
৫। কৃষিৰ বাণিজ্যিকীকৰণ কি?
উত্তৰঃ বজাৰত বিক্ৰী আৰু লাভৰ উদ্দেশ্যে খাদ্য বা নগদ শস্য উৎপাদন কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক কৃষিৰ বাণিজ্যিকীকৰণ বোলে।
৬। কৃষি শ্রমিক কাক বোলে?
উত্তৰঃ নিজৰ পৰ্যাপ্ত ভূমি নথকা বা ভূমিহীন হৈ আনৰ মাটিত মজুৰিৰ বিনিময়ত কৃষিকাম কৰা লোকক কৃষি শ্রমিক বোলে।
৭। ভাগচাষী কাক বোলে?
উত্তৰঃ আনৰ ভূমি ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদিত শস্যৰ এটা অংশ ভূমিৰ মালিকক দি কৃষিকাম কৰা কৃষকক ভাগচাষী বোলে।
৮। সেউজ বিপ্লৱৰ এটা সুফল আৰু এটা কুফল লিখা।
উত্তৰঃ সুফল হৈছে খাদ্য-শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু খাদ্য-স্বাৱলম্বিতা। কুফল হৈছে ধনী কৃষকৰ অধিক লাভ আৰু গ্ৰাম্য অসমতা বৃদ্ধি।
৯। কৃষকৰ আত্মহত্যাৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ উচ্চ উৎপাদন খৰচৰ ঋণ, বজাৰত শস্যৰ অনিশ্চিত দাম, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু কৃষি-সহায়ৰ হ্ৰাস কৃষকৰ আত্মহত্যাৰ কাৰণ হ’ব পাৰে।
১০। গ্ৰাম্য উন্নয়ন কি?
উত্তৰঃ গ্ৰাম্য লোকৰ জীৱিকা, আয়, স্বাস্থ্য, শিক্ষা, ভূমি-অধিকাৰ, সামাজিক ন্যায় আৰু পৰিৱেশৰ উন্নতি ঘটোৱা সামগ্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াক গ্ৰাম্য উন্নয়ন বোলে।
সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ
১। মালিকসকলে তেওঁলোকৰ স্বাৰ্থৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰৰ সশস্ত্ৰ শক্তিকো ব্যৱহাৰ কৰাৰ কাৰণ কি বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ ভূমিৰ মালিক আৰু প্ৰতিপত্তিশালী জাতিৰ সদস্যসকলে গ্ৰাম্য সমাজত অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক ক্ষমতা দুয়োটা ভোগ কৰিছিল। ভূমি, উৎপাদন, ঋণ আৰু চাকৰিৰ সুযোগৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। বহু ক্ষেত্ৰত স্থানীয় প্ৰশাসন, আৰক্ষী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থাকিছিল। সেয়ে কৃষি শ্রমিক বা নিম্ন জাতিৰ লোকসকলে মজুৰি, ভূমি, বাসস্থান বা অধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰিলে মালিকসকলে নিজৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰৰ বলপ্ৰয়োগকাৰী শক্তিৰ সহায় ল’ব পাৰিছিল।
ইয়াৰ আঁৰত কেৱল ব্যক্তিগত ক্ষমতা নহয়, সামাজিক গাঁথনিৰ অসমতাও আছিল। জাতিগত প্ৰতিপত্তি, অৰ্থনৈতিক নিৰ্ভৰতা আৰু দৰিদ্ৰ শ্রমিকসকলৰ সংগঠনৰ অভাৱে মালিকশ্ৰেণীক অধিক শক্তিশালী কৰিছিল। আইন কাগজত সকলোৰে বাবে সমান হলেও বাস্তৱত ক্ষমতাশালী গোটে প্ৰশাসন আৰু আৰক্ষীৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰিছিল। এই কাৰণেই ৰাষ্ট্ৰীয় শক্তি কেতিয়াবা শোষিত শ্রমিকৰ সুৰক্ষাৰ সলনি মালিকৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ হাতিয়াৰ হৈ পৰিছিল।
২। শ্রমিকসকলে কাম কৰা ক্ষেত্ৰত এক বিষম বা অনাকাংক্ষিত পৰিস্থিতিৰ কিয় সৃষ্টি হৈছিল?
উত্তৰঃ শ্রমিকসকলৰ নিজা ভূমি আৰু উৎপাদনৰ উপায় নথকাৰ বাবে তেওঁলোকে মালিকৰ ওপৰত মজুৰি আৰু কামৰ বাবে নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। মালিকসকলে ভূমি, ঋণ, পানী, বীজ আৰু বজাৰৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিছিল। ফলত শ্রমিকসকলৰ দর-কষাকষিৰ ক্ষমতা কম আছিল। কম মজুৰি, অনিয়মীয়া কাম, ঋণৰ বন্ধন, জাতিগত অপমান আৰু সামাজিক বৰ্জনে তেওঁলোকৰ অৱস্থা অধিক দুৰ্বল কৰিছিল।
মালিক আৰু শ্রমিকৰ মাজৰ ক্ষমতাৰ পাৰ্থক্যই বিষম পৰিস্থিতি সৃষ্টি কৰিছিল। জাতি আৰু শ্ৰেণী একেলগে কাম কৰাত নিম্ন জাতিৰ শ্রমিকসকলে কেৱল অৰ্থনৈতিক শোষণেই নহয়, সামাজিক অপমানো ভোগ কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা আৰু ন্যায় লাভৰ সুযোগ সীমিত হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকে শোষণৰ বিৰুদ্ধে সহজে প্ৰতিবাদ কৰিব পৰা নাছিল।
৩। ভূমিহীন কৃষি শ্রমিক আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা লোৱা উচিত?
উত্তৰঃ ভূমিহীন কৃষি শ্রমিক আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্রমিকৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰথমে ন্যায্য আৰু সময়মতে মজুৰি, লিখিত কৰ্মচুক্তি, নিৰাপদ কৰ্মস্থলী আৰু শোষণৰ বিৰুদ্ধে আইন কাৰ্যকৰী কৰিব লাগে। প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্রমিকৰ নাম পঞ্জীয়ন, পৰিচয়পত্ৰ, ৰেচন, স্বাস্থ্য, শিক্ষা আৰু বাসস্থানৰ সুবিধা স্থানান্তৰযোগ্য হ’ব লাগে। মধ্যস্থতাকাৰী বা ঠিকাদাৰৰ দ্বাৰা ঋণ-বন্ধন, মজুৰি আটকা ৰখা আৰু জোৰপূৰ্বক শ্রম বন্ধ কৰিব লাগে।
শ্রমিকসকলক সামাজিক সুৰক্ষা, মাতৃত্ব সুবিধা, দুৰ্ঘটনা ক্ষতিপূৰণ, পেঞ্চন আৰু স্বাস্থ্যবীমাৰ আওতালৈ আনিব লাগে। ভূমিহীন লোকৰ বাবে ভূমি সংস্কাৰ, সমবায়, গ্ৰাম্য কৰ্মসংস্থান, দক্ষতা বিকাশ আৰু সুলভ ঋণৰ ব্যৱস্থা প্ৰয়োজন। শ্রমিক সংগঠন আৰু পঞ্চায়তক অধিক শক্তিশালী কৰি অভিযোগ নিষ্পত্তি আৰু আইনী সহায়ৰ সুযোগ দিব লাগে।
৪। কৃষি শ্রমিকৰ অৱস্থা আৰু ঊৰ্ধ্বমুখী আৰ্থ-সামাজিক গতিশীলতাৰ অভাৱৰ মাজৰ সম্পৰ্ক লিখা।
উত্তৰঃ কৃষি শ্রমিকৰ নিজা ভূমি, মূলধন আৰু উৎপাদনৰ উপায় নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আয় মূলতঃ দৈনিক বা ঋতুভিত্তিক মজুৰিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। কৃষিৰ অফ-চিজনত কাম কমি যায়, ফলত আয় অনিশ্চিত হয়। বহু শ্রমিক ঋণ, খাদ্য সংকট আৰু স্বাস্থ্য ব্যয়ৰ বাবে দৰিদ্ৰতাৰ চক্ৰত আবদ্ধ থাকে। ভূমিহীনতা আৰু শিক্ষাৰ অভাৱে সন্তানসকলৰ পেছাগত সুযোগো সীমিত কৰে।
জাতি, লিংগ আৰু অঞ্চলভিত্তিক বৈষম্যই এই অৱস্থা অধিক কঠিন কৰে। নিম্ন জাতিৰ শ্রমিকসকলে সামাজিক বৰ্জন আৰু কম মজুৰিৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে; মহিলাসকলে একে কামৰ বাবে কম মজুৰি লাভ কৰিব পাৰে। ভূমি, শিক্ষা, দক্ষতা, সুলভ ঋণ, স্বাস্থ্য আৰু সংগঠনৰ সুযোগ নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ওপৰলৈ সামাজিক গতিশীলতা সীমিত থাকে। সেয়ে কৃষি শ্রমিকৰ উন্নতিৰ বাবে কেৱল মজুৰি বৃদ্ধি নহয়, ভূমি-অধিকাৰ, শিক্ষা, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু বৈষম্য-বিৰোধী নীতি প্ৰয়োজন।
৫। কিছুমান গোট নতুন সম্পদশালী, উদ্যোগী বা প্ৰতিপত্তিশালী শ্ৰেণীলৈ কেনেকৈ পৰিৱৰ্তিত হয়? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব, সেচ, মূলধন, শিক্ষা, বজাৰৰ সংযোগ, চৰকাৰী ঋণ, নতুন প্ৰযুক্তি আৰু ৰাজনৈতিক সম্পৰ্কে কিছুমান গোটক নতুন সম্পদশালী শ্ৰেণীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। সেউজ বিপ্লৱৰ সময়ত সেচযুক্ত অঞ্চলৰ মজলীয়া আৰু বৃহৎ কৃষকসকলে উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ, সাৰ, যন্ত্ৰ আৰু বজাৰ ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদন আৰু লাভ বৃদ্ধি কৰিছিল। এই গোটসমূহে পিছত কৃষি-ভিত্তিক ব্যৱসায়, গুদাম, পৰিবহণ, প্ৰচেছিং আৰু স্থানীয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰিলে।
কিছুমান জাতি বা আঞ্চলিক গোটে শিক্ষা, চৰকাৰী চাকৰি, ব্যৱসায় আৰু সমবায়ৰ জৰিয়তে সম্পদ সংগ্ৰহ কৰি প্ৰতিপত্তিশালী হৈছে। ৰাজনৈতিক ক্ষমতা আৰু প্ৰশাসনিক সংযোগে তেওঁলোকক চৰকাৰী আঁচনি, ভূমি আৰু ঋণ লাভত সহায় কৰে। কিন্তু এই পৰিৱৰ্তনে সকলোকে সমানভাৱে লাভান্বিত নকৰে; ক্ষুদ্ৰ কৃষক, ভূমিহীন আৰু প্ৰান্তীয় গোট পিছ পৰি থাকিব পাৰে।
৬। গ্ৰাম্য জীৱনভিত্তিক চলচ্চিত্ৰৰ মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰঃ উদাহৰণ হিচাপে ‘মাদাৰ ইণ্ডিয়া’ চলচ্চিত্ৰখন ল’ব পাৰি। এই ছবিখনে কৃষিভিত্তিক পৰিয়াল, ঋণ, ভূমিৰ মালিক, দৰিদ্ৰতা, মহিলাৰ শ্রম আৰু নৈতিক দ্বন্দ্বৰ মাজেৰে গ্ৰাম্য জীৱন উপস্থাপন কৰিছে। কৃষক পৰিয়ালৰ উৎপাদন, শোষণ, প্ৰাকৃতিক বিপদ আৰু সামাজিক দায়িত্ব ছবিখনত দেখা যায়।
ছবিখনে গ্ৰাম্য দৰিদ্ৰতা আৰু মহিলাৰ সহনশীলতাক শক্তিশালীভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে। কিন্তু এখন চলচ্চিত্ৰ সম্পূৰ্ণ সামাজিক বাস্তৱতাৰ প্ৰতিবেদন নহয়; কাহিনী, নাটকীয়তা আৰু আদৰ্শীকৰণ থাকে। সেয়ে ছবিখনক পাঠ্যপুথিৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি চাব লাগে। বাস্তৱ গ্ৰাম্য সমাজত জাতি, শ্ৰেণী, ভূমিৰ আকাৰ, কৃষি-প্ৰযুক্তি আৰু অঞ্চলভেদে অভিজ্ঞতা বহুত বেলেগ হ’ব পাৰে।
৭। সদ্যহতে মুক্তিপ্ৰাপ্ত গ্ৰাম্য সমাজভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ নাচালে কিয় নাচালা?
উত্তৰঃ এইটো ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা গৱেষণামূলক প্ৰশ্ন। যদি কোনো গ্ৰাম্য সমাজভিত্তিক নতুন চলচ্চিত্ৰ নাচোৱা হয়, তেন্তে সময়ৰ অভাৱ, চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে তথ্য নোপোৱা, স্থানীয় প্ৰেক্ষাগৃহত প্ৰদৰ্শন নোহোৱা বা ডিজিটেল মাধ্যমত উপলব্ধ নথকাৰ দৰে কাৰণ লিখিব পাৰি। উত্তৰটোত ইণ্টাৰনেট, টেলিভিছন, সংবাদপত্ৰ বা বন্ধুৰ পৰা চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে কি জানিলা সেয়াও উল্লেখ কৰিব লাগে।
৮। প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্রমিকৰ ওপৰত ক্ষেত্ৰ-অধ্যয়ন কেনেকৈ কৰিবা?
উত্তৰঃ ওচৰৰ ইটা-ভাটা, নিৰ্মাণস্থলী বা পথ নিৰ্মাণৰ ঠাই নিৰ্বাচন কৰি প্ৰথমে কৰ্মস্থলীৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত শ্রমিকসকলৰ সন্মতি লৈ তেওঁলোকৰ নিজা গাঁও, প্ৰব্ৰজনৰ কাৰণ, দালাল বা ঠিকাদাৰৰ ভূমিকা, মজুৰি, কৰ্মসময়, বাসস্থান, স্বাস্থ্য, পৰিয়ালৰ অৱস্থা আৰু সন্তানৰ শিক্ষাৰ বিষয়ে সাক্ষাৎকাৰ ল’ব লাগে।
তথ্য সংগ্ৰহৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা, ব্যক্তিগত তথ্যৰ গোপনীয়তা বজাই ৰখা আৰু কোনো ধৰণৰ চাপ নিদিয়া উচিত। সংগ্ৰহ কৰা তথ্যক গাঁও-চহৰ, পুৰুষ-মহিলা, স্থায়ী-ঋতুভিত্তিক আৰু দক্ষ-অদক্ষ শ্রমিক অনুসৰি তুলনা কৰিব পাৰি। ইয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰণ বুজিব পাৰি।
৯। ফল-মূল বিক্ৰেতাৰ সাক্ষাৎকাৰ আৰু আমদানিকৃত ফলৰ প্ৰভাৱ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ স্থানীয় ফল-মূল বিক্ৰেতাক কোন কোন ফল বিক্ৰী কৰে, ফলবোৰ ক’ৰ পৰা আহে, পাইকাৰী দাম কিমান, পৰিবহণ ব্যয় কিমান, নষ্ট হোৱাৰ পৰিমাণ আৰু গ্ৰাহকৰ পছন্দ কেনেকুৱা—এই প্ৰশ্নবোৰ সুধিব পাৰি। আমদানিকৃত আপেল, কমলা বা আন ফলৰ ক্ষেত্ৰত দেশীয় উৎপাদিত ফলৰ দাম, গুণ, ঋতু আৰু বজাৰৰ চাহিদাৰ তুলনা কৰিব লাগে।
আমদানিকৃত ফলৰ ফলত কিছু গ্ৰাহকে অধিক বৈচিত্ৰ্য আৰু গুণগত বিকল্প পায়, কিন্তু স্থানীয় উৎপাদক আৰু বিক্ৰেতাই প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। দাম, শুল্ক, পৰিবহণ আৰু সংৰক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰভাৱ বেলেগ হ’ব পাৰে। স্থানীয় কৃষকৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ঠাণ্ডা সংৰক্ষণ, বজাৰ সংযোগ, মূল্য সহায় আৰু উৎপাদক সমবায়ৰ প্ৰয়োজন।
১০। গ্ৰাম্য পৰিৱেশৰ ওপৰত প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰতিবেদনৰ বাবে এখন গাঁও বা গ্ৰাম্য অঞ্চল বাছি লৈ কৃষক, পঞ্চায়ত সদস্য, স্বাস্থ্যকৰ্মী আৰু স্থানীয় বাসিন্দাৰ সাক্ষাৎকাৰ ল’ব পাৰি। কীটনাশক আৰু ৰাসায়নিক সাৰৰ ব্যৱহাৰ, মাটিৰ গুণ, পানীৰ স্তৰ, জলসিঞ্চন, শস্যৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু মাছ পোহনৰ প্ৰভাৱ পৰ্যবেক্ষণ কৰিব লাগে।
জলপৃষ্ঠৰ হ্ৰাস, জলাবদ্ধতা, মাটিৰ লৱণীয়তা, নদী বা পুখুৰীৰ দূষণ, বনভূমি হ্ৰাস আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ পৰিৱৰ্তনৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব লাগে। কৃষকসকলৰ মতে উৎপাদন আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতাৰ মাজত কি সম্পৰ্ক আছে সেয়া জানিব লাগে। প্ৰতিবেদনত সমস্যাৰ কাৰণ, সামাজিক-অৰ্থনৈতিক ফল আৰু সম্ভাব্য সমাধান—জৈৱিক সাৰ, জল সংৰক্ষণ, শস্য বৈচিত্ৰ্য, সমন্বিত কৃষি আৰু স্থানীয় জ্ঞান—উল্লেখ কৰিব লাগে।
বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভূমি সংস্কাৰ কি? (২০১৬)
উত্তৰঃ ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব আৰু ব্যৱহাৰত সমতা আনিবলৈ জমিদাৰী উচ্ছেদ, ভাড়াতীয়া সুৰক্ষা আৰু ভূমি বিতৰণৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াই ভূমি সংস্কাৰ।
২। সেউজ বিপ্লৱৰ এটা সুফল লিখা। (২০১৭)
উত্তৰঃ সেউজ বিপ্লৱে খাদ্য-শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি কৰি ভাৰতক খাদ্য-স্বাৱলম্বী হোৱাত সহায় কৰিলে।
৩। জীৱিকা-ভিত্তিক কৃষি কি? (২০১৮)
উত্তৰঃ পৰিয়ালৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে মূলতঃ কৰা কৃষিক জীৱিকা-ভিত্তিক কৃষি বোলে।
৪। কৃষিৰ বাণিজ্যিকীকৰণ কি? (২০১৯)
উত্তৰঃ বজাৰত বিক্ৰী আৰু লাভৰ উদ্দেশ্যে নগদ বা বাণিজ্যিক শস্য উৎপাদন কৰা প্ৰক্ৰিয়াক কৃষিৰ বাণিজ্যিকীকৰণ বোলে।
৫। সেউজ বিপ্লৱে গ্ৰাম্য অসমতা কিয় বৃদ্ধি কৰিলে? (২০২০)
উত্তৰঃ উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ, সাৰ, সেচ আৰু যন্ত্ৰৰ খৰচ বহন কৰিব পৰা মজলীয়া আৰু বৃহৎ কৃষকসকলেই অধিক লাভ লাভ কৰিছিল; ক্ষুদ্ৰ কৃষক আৰু ভূমিহীন শ্রমিক পিছ পৰি ৰ’ল।
৬। কৃষি শ্রমিকৰ এটা সমস্যা লিখা। (২০২১)
উত্তৰঃ কৃষি শ্রমিকৰ কাম ঋতুভিত্তিক আৰু মজুৰি অনিশ্চিত; তেওঁলোকৰ নিজা ভূমি নথকাৰ বাবে জীৱিকা অনিৰাপদ।
৭। কৃষকৰ আত্মহত্যাৰ দুটা কাৰণ লিখা। (২০২২)
উত্তৰঃ ঋণৰ বোজা আৰু উচ্চ উৎপাদন খৰচ, লগতে বজাৰত শস্যৰ অনিশ্চিত দাম আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ।
৮। গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ এটা পৰিৱেশগত লক্ষ্য লিখা। (২০২৩)
উত্তৰঃ জল সংৰক্ষণ, মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ পৰিৱেশগত লক্ষ্য।
৯। প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্রমিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ এটা ব্যৱস্থা লিখা। (২০২৪)
উত্তৰঃ পঞ্জীয়ন, ন্যায্য মজুৰি, নিৰাপদ কৰ্মস্থলী আৰু স্থানান্তৰযোগ্য সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা।
১০। সেউজ বিপ্লৱৰ সামাজিক আৰু পৰিৱেশগত পৰিণতি আলোচনা কৰা। (২০২৬)
উত্তৰঃ সেউজ বিপ্লৱে উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ, সাৰ, কীটনাশক, সেচ আৰু যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে খাদ্য-শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিলে। কিন্তু মজলীয়া আৰু বৃহৎ কৃষকসকলেই অধিক লাভ লাভ কৰাত গ্ৰাম্য শ্ৰেণী-বৈষম্য বৃদ্ধি পালে। ভাড়াতীয়া কৃষক স্থানচ্যুত হ’ল আৰু কৃষি-শ্রমিকৰ পৰম্পৰাগত কাম কিছুমান যন্ত্ৰই সলনি কৰিলে। অঞ্চলভেদে সেউজ বিপ্লৱৰ অসম বিস্তাৰে আঞ্চলিক বৈষম্য বৃদ্ধি কৰিলে। অধিক ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশকে মাটি, পানী আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে; অধিক সেচে জলপৃষ্ঠ হ্ৰাস, জলাবদ্ধতা আৰু মাটিৰ লৱণীয়তা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। সেয়ে উৎপাদন বৃদ্ধিৰ লগতে সমতা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ নীতি প্ৰয়োজন।
গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভাৰতীয় গ্ৰাম্য সমাজৰ শ্ৰেণী-গাঁথনি আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গ্ৰাম্য সমাজত ভূমিৰ মালিকীস্বত্ব, উৎপাদনৰ উপায় আৰু শ্ৰমৰ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত বিভিন্ন শ্ৰেণী গঢ়ি উঠে। বৃহৎ আৰু ধনী কৃষকৰ মাটি, মূলধন, সেচ, যন্ত্ৰ আৰু বজাৰৰ সুবিধা থাকে। মজলীয়া কৃষকে পৰিয়ালৰ শ্ৰম আৰু সীমিত বাহ্যিক ইনপুটৰ সহায়ত উৎপাদন কৰে। ক্ষুদ্ৰ কৃষক আৰু প্ৰান্তীয় কৃষকৰ ভূমি কম; তেওঁলোকে ঋণ বা মজুৰিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰে। ভাগচাষী আনৰ মাটিত উৎপাদিত শস্য ভাগ কৰে আৰু ভূমিহীন কৃষি শ্রমিকে মজুৰিৰ বিনিময়ত কাম কৰে।
জাতি আৰু শ্ৰেণী বহু ক্ষেত্ৰত একে-অন্যৰ সৈতে জড়িত। শক্তিশালী ভূমিৰ মালিক জাতিয়ে ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু স্থানীয় বজাৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। নিম্ন জাতি আৰু ভূমিহীন লোকসকলে অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক দুয়ো ধৰণৰ বঞ্চনা ভোগ কৰিব পাৰে। তথাপি শিক্ষা, নগৰীকৰণ, প্ৰব্ৰজন, কৃষি-উদ্যোগ আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনে এই গাঁথনিত পৰিৱৰ্তন আনিছে।
২। ভূমি সংস্কাৰৰ লক্ষ্য আৰু সীমাবদ্ধতা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভূমি সংস্কাৰৰ লক্ষ্য আছিল জমিদাৰী আৰু মধ্যস্থতাকাৰী ব্যৱস্থা উচ্ছেদ কৰা, প্ৰকৃত খেতিয়কক ভূমিৰ অধিকাৰ দিয়া, ভাড়াতীয়া কৃষকক সুৰক্ষা দিয়া, ভূমিৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি উদ্বৃত্ত ভূমি বিতৰণ কৰা আৰু গ্ৰাম্য অসমতা কমোৱা। ভূমি সংস্কাৰে কিছুমান অঞ্চলত ভাড়াতীয়া কৃষকৰ অধিকাৰ আৰু উৎপাদনৰ উৎসাহ বৃদ্ধি কৰিলে।
কিন্তু ইয়াৰ সফলতা ৰাজ্যভেদে বেলেগ আছিল। ভূমিৰ নথি অসম্পূৰ্ণ, আইনী ফাঁক, ভূস্বামীৰ প্ৰশাসনিক প্ৰভাৱ, ভূমি আত্মীয়ৰ নামত ভাগ কৰা আৰু স্থানীয় ৰাজনৈতিক বাধাই সংস্কাৰ সীমিত কৰিলে। বহু ভূমিহীন শ্রমিক ভূমি নাপালে আৰু জাতি-শ্ৰেণী বৈষম্য থাকি গ’ল। সেয়ে ভূমি সংস্কাৰৰ লগত স্বচ্ছ ভূমি-নথি, মহিলা ভূমি অধিকাৰ, সমবায়, সুলভ ঋণ আৰু সামাজিক সংগঠন জড়িত কৰিব লাগে।
৩। সেউজ বিপ্লৱৰ কাৰণ আৰু প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ খাদ্য সংকট, জনসংখ্যা বৃদ্ধি, কৃষি উৎপাদন কম আৰু বৈদেশিক খাদ্য-নিৰ্ভৰতা দূৰ কৰাৰ বাবে সেউজ বিপ্লৱ আৰম্ভ কৰা হৈছিল। উচ্চ উৎপাদনক্ষম বীজ, ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক, সেচ, কৃষি যন্ত্ৰ, ঋণ আৰু বৈজ্ঞানিক পৰামৰ্শ ইয়াৰ মূল উপাদান।
ই খাদ্য-শস্য উৎপাদন আৰু খাদ্য-স্বাৱলম্বিতা বৃদ্ধি কৰিলে। কিন্তু প্ৰযুক্তিৰ খৰচ বহন কৰিব পৰা বৃহৎ আৰু মজলীয়া কৃষকসকলেই অধিক লাভ লাভ কৰিলে। ক্ষুদ্ৰ কৃষক ঋণত পৰিল, ভাড়াতীয়া কৃষক স্থানচ্যুত হ’ল আৰু যন্ত্ৰই কিছুমান পৰম্পৰাগত কৃষি-শ্রমৰ কাম সলনি কৰিলে। ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক আৰু অতিসেচে পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিলে। সেয়ে সেউজ বিপ্লৱক উৎপাদন বৃদ্ধিৰ লগতে সমতা, টেকসই কৃষি আৰু স্থানীয় জ্ঞানৰ সৈতে পুনৰ চিন্তা কৰিব লাগে।
৪। কৃষিৰ বাণিজ্যিকীকৰণৰ সুফল আৰু কুফল লিখা।
উত্তৰঃ বাণিজ্যিকীকৰণে কৃষকক বজাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে, নগদ আয় বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, খাদ্য প্ৰচেছিং আৰু পৰিবহণৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে আৰু কৃষিত বিনিয়োগ উৎসাহিত কৰে। নগদ শস্য, দুগ্ধ, ফল-মূল, মাছ আৰু বাগিচা শস্যে নতুন বজাৰ আৰু কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
কিন্তু বাণিজ্যিকীকৰণে কৃষকক বজাৰৰ দাম আৰু ঋণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কৰে। খাদ্য শস্যৰ ঠাইত নগদ শস্য অধিক হ’লে খাদ্য-নিৰাপত্তা দুর্বল হ’ব পাৰে। একক শস্যৰ উৎপাদনত ৰোগ, খৰাং বা দাম পতনৰ বিপদ বেছি। বহুজাতিক বীজ-সাৰ কোম্পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা, উচ্চ খৰচ, মাটিৰ অৱক্ষয় আৰু কৃষকৰ ঋণ বৃদ্ধি হ’ব পাৰে। সেয়ে শস্য বৈচিত্ৰ্য, মূল্য সহায়, সংৰক্ষণ আৰু ন্যায্য বজাৰ প্ৰয়োজন।
৫। কৃষি শ্রমিক আৰু প্ৰব্ৰজনৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কৃষি কাম ঋতুভিত্তিক হোৱাৰ বাবে গ্ৰাম্য অঞ্চলত বছৰৰ সকলো সময়ত কাম নাথাকে। ভূমিহীন আৰু কম ভূমিৰ শ্রমিকসকলে অফ-চিজনত ইটা-ভাটা, নিৰ্মাণ, চহৰৰ সেৱা বা আন অঞ্চলৰ কৃষিকামলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঋণ, দৰিদ্ৰতা, স্থানীয় মজুৰি কম, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু পৰিয়ালৰ প্ৰয়োজন প্ৰব্ৰজনৰ কাৰণ।
প্ৰব্ৰজন কিছু আয়, দক্ষতা আৰু নতুন সুযোগ আনে; কিন্তু ঠিকাদাৰৰ শোষণ, মজুৰি আটকা, অসুৰক্ষিত বাসস্থান, স্বাস্থ্য সমস্যা, সন্তানৰ শিক্ষা বিচ্ছিন্নতা আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ অভাৱ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। পঞ্জীয়ন, ন্যায্য মজুৰি, বহনযোগ্য ৰেচন আৰু স্বাস্থ্য সুবিধা, নিৰাপদ বাসস্থান আৰু আন্তঃৰাজ্যিক শ্রম অধিকাৰ প্ৰয়োজন।
৬। কৃষকৰ আত্মহত্যা আৰু কৃষি দুৰ্দশাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ কৃষিৰ ইনপুটৰ খৰচ বৃদ্ধি, বীজ-সাৰ-কীটনাশকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা, ঋণ, বজাৰৰ অস্থিৰতা, শস্যৰ দাম কম, খৰাং-বানপানী, শস্য নষ্ট আৰু কৃষি-সহায়ৰ হ্ৰাস কৃষি দুৰ্দশাৰ কাৰণ। নগদ শস্য বা একক শস্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কৃষক দাম পতন বা প্ৰাকৃতিক ক্ষতিত অধিক বিপদত পৰে।
কৃষকৰ আত্মহত্যাক ব্যক্তিগত ব্যৰ্থতা বুলি দেখা উচিত নহয়; ই কৃষি নীতি, ঋণ, বজাৰ, পৰিৱেশ আৰু সামাজিক সুৰক্ষাৰ সমস্যাৰ সৈতে জড়িত। সুলভ ঋণ, ফচল বীমা, ন্যায্য মূল্য, ঋণ পুনৰ্গঠন, মানসিক স্বাস্থ্য সহায়, শস্য বৈচিত্ৰ্য আৰু কৃষক সমবায়ে সমস্যাৰ সমাধানত সহায় কৰিব পাৰে।
৭। গ্ৰাম্য উন্নয়ন আৰু টেকসই পৰিৱেশৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গ্ৰাম্য উন্নয়ন যদি কেৱল উৎপাদন বৃদ্ধিত সীমাবদ্ধ থাকে, তেন্তে অতিসেচ, ৰাসায়নিক দূষণ, মাটি ক্ষয়, জলপৃষ্ঠ হ্ৰাস আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে। টেকসই উন্নয়নে বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰি ভবিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ সম্পদ ৰক্ষা কৰে। জল সংৰক্ষণ, বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ, জৈৱিক সাৰ, স্থানীয় বীজ, শস্য বৈচিত্ৰ্য, মিশ্ৰিত কৃষি আৰু কম ৰাসায়নিক ব্যৱহাৰ ইয়াৰ অংশ।
গ্ৰাম্য লোকৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু স্থানীয় প্ৰতিষ্ঠানক উন্নয়নৰ পৰিকল্পনাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে। পঞ্চায়ত, মহিলা সমিতি, কৃষক সমবায় আৰু স্থানীয় বিদ্যালয়ে পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু সামাজিক সচেতনতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
৮। গ্ৰাম্য উন্নয়নত জাতি আৰু শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভূমি, সেচ, ঋণ, শিক্ষা আৰু চৰকাৰী আঁচনিৰ সুযোগ জাতি আৰু শ্ৰেণী অনুসৰি বেলেগ হোৱাৰ বাবে উন্নয়নৰ লাভো অসম হয়। ভূমিশালী আৰু প্ৰতিপত্তিশালী গোটে পঞ্চায়ত, বজাৰ আৰু প্ৰশাসনত অধিক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। নিম্ন জাতি, ভূমিহীন আৰু মহিলা শ্রমিকসকলে কম মজুৰি, সামাজিক বৰ্জন আৰু ভূমি-অধিকাৰৰ অভাৱ ভোগ কৰিব পাৰে।
সমতাভিত্তিক গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে ভূমি অধিকাৰ, সংৰক্ষণ, স্ব-সহায়ক গোট, মহিলা সম্পত্তি অধিকাৰ, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু অংশগ্ৰহণমূলক পঞ্চায়ত প্ৰয়োজন। উন্নয়নৰ পৰিকল্পনাত বঞ্চিত গোটৰ মতামত অন্তৰ্ভুক্ত নকৰিলে উন্নয়ন শক্তিশালী গোটৰ লাভতেই সীমাবদ্ধ থাকিব পাৰে।
৯। গ্ৰাম্য সমাজত গণমাধ্যমৰ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰঃ সংবাদপত্ৰ, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন আৰু সামাজিক মাধ্যমে কৃষি নীতি, বজাৰৰ দাম, বতৰ, চৰকাৰী আঁচনি, স্বাস্থ্য, শিক্ষা আৰু গ্ৰাম্য সমস্যাৰ তথ্য প্ৰচাৰ কৰে। কৃষকসকলে নতুন প্ৰযুক্তি, বীজ, বীমা আৰু বজাৰৰ সুযোগৰ বিষয়ে জানিব পাৰে। গণমাধ্যমে কৃষকৰ আত্মহত্যা, ভূমি-সংঘাত, জাতিগত হিংসা আৰু পৰিৱেশ সমস্যাক জনসম্মুখলৈ আনে।
কিন্তু গণমাধ্যমে বহু সময়ত গ্ৰাম্য সমাজক দৰিদ্ৰ, পশ্চাৎপদ বা ৰোমান্টিক ৰূপত দেখুৱায়। স্থানীয় ভাষা আৰু কৃষকৰ কণ্ঠৰ অভাৱ থাকিব পাৰে। সেয়ে সংবাদ বিশ্লেষণত কোনে কথা ক’বলৈ সুযোগ পাইছে, কোনে বাদ পৰিছে আৰু সমস্যাৰ কাৰণ কেনেকৈ দেখুওৱা হৈছে সেয়া বিচাৰ কৰা উচিত।
১০। ভাৰতীয় গ্ৰাম্য সমাজত পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নয়নৰ সামগ্ৰিক মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় গ্ৰাম্য সমাজত ভূমি সংস্কাৰ, সেউজ বিপ্লৱ, যান্ত্ৰিকীকৰণ, বাণিজ্যিকীকৰণ, প্ৰব্ৰজন, গণমাধ্যম আৰু চৰকাৰী আঁচনিয়ে পৰিৱৰ্তন আনিছে। খাদ্য উৎপাদন, সেচ, পথ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু যোগাযোগৰ উন্নতি ঘটিছে। কিছুমান কৃষক আৰু গোট নতুন সম্পদশালী আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে শক্তিশালী হৈছে।
কিন্তু ভূমিহীনতা, কৃষি শ্রমিকৰ অনিশ্চিত জীৱিকা, জাতি-শ্ৰেণী বৈষম্য, অঞ্চলভেদে অসম উন্নয়ন, ঋণ, কৃষকৰ আত্মহত্যা, পৰিৱেশ সংকট আৰু মহিলা কৃষকৰ অদৃশ্য শ্রম সমস্যা হৈ আছে। সেয়ে গ্ৰাম্য উন্নয়নক উৎপাদন বৃদ্ধিৰ সলনি ন্যায়, অংশগ্ৰহণ, জীৱিকা-নিৰাপত্তা, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু টেকসই পৰিৱেশৰ ভিত্তিত মূল্যায়ন কৰিব লাগে।