নমস্কাৰ, অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ (AHSEC)ৰ দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ‘বিহু’ বিষয়ৰ পাঠ্যপুথিৰ তৃতীয় অধ্যায়: “বিহুৰ খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু খেল-ধেমালি” ৰ সম্পূৰ্ণ সহায়িকা তলত আগবঢ়োৱা হ’ল।
Bihu HS 2nd Year Chpter 3
তৃতীয় অধ্যায়: “বিহুৰ খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু খেল-ধেমালি”
(ক) পাঠৰ সংক্ষিপ্ত আলোচনা (Summary Note)
“বিহুৰ খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু খেল-ধেমালি” পাঠটিত অসমৰ জাতীয় উৎসৱ বিহু, বিশেষকৈ ব’হাগ আৰু মাঘ বিহুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত খাদ্যাভ্যাস আৰু খেল-ধেমালিসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। কাতি বিহু মূলতঃ শস্যৰ মংগল কামনাৰ বাবে পালন কৰা হয় বাবে ইয়াত খাদ্য-সম্ভাৰ বা খেল-ধেমালিৰ বিশেষ প্ৰাধান্য নাথাকে।
১. বিহুৰ পৰম্পৰাগত খাদ্য-সম্ভাৰ:
বিহুৰ খাদ্য-সম্ভাৰক মূলতঃ তিনিটা ভাগত ভগোৱা হৈছে:
- (ক) বিহুৰ জলপান: বিহুৰ সময়ত অসমীয়া মানুহৰ ঘৰত প্ৰস্তুত কৰা জলপানৰ সামগ্ৰীসমূহ হ’ল— চিৰা, সান্দহ, আখৈ, হুৰুম, কোমল চাউল, চুঙা চাউল আৰু মাহ-কৰাই। এইবোৰ সাধাৰণতে দৈ, গুড়, গাখীৰ, ক্ৰীম আদিৰ লগত পৰিৱেশন কৰা হয়।
- (খ) বিহুৰ পিঠা-পনা: বিহুৰ আন এক অপৰিহাৰ্য অংগ হ’ল পিঠা-পনা। বহুলভাৱে প্ৰচলিত পিঠাসমূহ হ’ল— তিল পিঠা, ঘিলা পিঠা, সুতুলি পিঠা, টেকেলি পিঠা (ভাপ পিঠা), চুঙা পিঠা, খোলাচপৰীয়া পিঠা, পানী পিঠা আদি। ইয়াৰ উপৰিও তিল আৰু নাৰিকলৰ লাড়ুও বিহুৰ এক এৰাব নোৱাৰা খাদ্য।
- (গ) বিহুৰ ঔষধি খাদ্য: বিহুৰ সৈতে কিছুমান ঔষধি গুণযুক্ত খাদ্য খোৱাৰ পৰম্পৰাও জড়িত।
- এশ এবিধ শাকৰ আঞ্জা: ব’হাগ বিহুৰ দিনা এশ এবিধ ঔষধি গুণেৰে ভৰা শাক-পাত মিহলাই ৰন্ধা আঞ্জা খোৱা হয়। ই বছৰটোলৈ বিভিন্ন ৰোগ, বিশেষকৈ পেটৰ অসুখৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
- সাতশাকী: নামনি অসমত প্ৰচলিত এই পৰম্পৰাত সাতবিধ নিৰ্দিষ্ট ঔষধি শাক একেলগে খোৱা হয়।
- তিতা খোৱা (সাততিতা): ব’হাগ বিহুৰ দিনা খালি পেটত সাতবিধ তিতা উদ্ভিদ (যেনে- নিমপাত, ভেকুৰিগুটি, বাহক, হেলচী আদি) একেলগে পিহি খোৱা হয়। ই ছাল, চকু আৰু পাকস্থলীৰ বেমাৰৰ প্ৰতিষেধক হিচাপে কাম কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
- আমৰলি পৰুৱাৰ টোপ আৰু পাটপলুৰ লেটা: এইবোৰ খালে নাক আৰু মূৰৰ অসুখ প্ৰতিৰোধ হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে।
- বিবিধ আলু: মাঘ বিহুত মেজিৰ জুইত মিঠা আলু, কাঠ আলু, মোৱা আলু আদি পুৰি খোৱা হয়। মাঘ বিহুত আলু নাখালে পৰজন্মত গাহৰি হয় বুলিও লোকবিশ্বাস আছে।
২. বিহুৰ খেল-ধেমালি:
বিহুৰ সময়ত শাৰীৰিক আৰু মানসিক উৎকৰ্ষ সাধনৰ বাবে বিভিন্ন খেল-ধেমালিৰ আয়োজন কৰা হয়।
- ব’হাগ বিহুত প্ৰচলিত খেল: কণী যুঁজ আৰু কড়ি খেল ব’হাগ বিহুৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় খেল। কণী যুঁজ শস্যৰ বীজৰ গজালি ওলোৱাৰ প্ৰতীক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
- মাঘ বিহুত প্ৰচলিত খেল: মাঘ বিহুত ম’হ যুঁজ, বুলবুলি যুঁজ, কুকুৰা যুঁজ, ষাঁড় যুঁজ আদি খেলৰ আয়োজন কৰা হয়।
- অন্যান্য খেল: ইয়াৰ উপৰিও ঢোপ খেল, টাংগুটি খেল, ৰচী টনা, ঘিলা খেল, নাওখেল, কলগছ বগোৱা আদি খেলো বিহুৰ সময়ত অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত অনুষ্ঠিত হয়।
এই খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু খেল-ধেমালিসমূহে বিহু উৎসৱক কেৱল আনন্দময় কৰাই নহয়, ই অসমীয়া সমাজৰ কৃষিভিত্তিক জীৱন-ধাৰা, সমূহীয়া মনোভাৱ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে থকা নিবিড় সম্পৰ্ককো প্ৰতিফলিত কৰে।
(খ) অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textual Question Answers)
১। বিহুৰ জা-জলপানৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ: বিহুৰ সময়ত অসমীয়া সমাজত দৈ, গুড়, গাখীৰ আদিৰ সৈতে খোৱা পৰম্পৰাগত লঘু আহাৰকে বিহুৰ জা-জলপান বোলা হয়। ইয়াৰ অন্তৰ্গত প্ৰধান সামগ্ৰীসমূহ হ’ল— চিৰা (বৰা আৰু চকোৱা ধানৰ), সান্দহ (ভজা চাউলৰ গুড়ি), আখৈ (ধান ভাজি তৈয়াৰ কৰা), হুৰুম (খোম-ধান ভাজি তৈয়াৰ কৰা), কোমল চাউল, চুঙা চাউল (বাঁহৰ চুঙাত বনোৱা বৰা চাউল) আৰু মাহ-কৰাই (ভজা মাহ আৰু অন্যান্য শস্যৰ মিশ্ৰণ)।
২। বিহুৰ পিঠা-পনাৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ: বিহুৰ পিঠা-পনা অসমীয়া খাদ্য-সম্ভাৰৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ। বৰা চাউলৰ গুড়িৰে তৈয়াৰ কৰা পিঠা-পনা বিহুৰ এক মুখ্য আকৰ্ষণ। বহুলভাৱে প্ৰচলিত কেইবিধমান পিঠা হ’ল— তিল বা নাৰিকলৰ পুৰ দি বনোৱা তিল পিঠা, তেলত ভজা ঘিলা পিঠা, সুতুলি পিঠা, পানীত সিজোৱা পানী পিঠা, ভাপত দিয়া টেকেলি পিঠা, বাঁহৰ চুঙাত বনোৱা চুঙা পিঠা, আঙুলিৰ ছাপ দি বনোৱা আঙুলি পিঠা আৰু খোলাত বনোৱা খোলাচপৰীয়া পিঠা। ইয়াৰ উপৰিও তিল আৰু নাৰিকলৰ লাড়ুও অতি জনপ্ৰিয়।
৩। ৰঙালী বিহুত খোৱা ঔষধি খাদ্যৰ চমু বিৱৰণ দাঙি ধৰা।
উত্তৰ: ৰঙালী বিহুত কেইবাবিধো ঔষধি গুণযুক্ত খাদ্য খোৱাৰ পৰম্পৰা আছে, যিয়ে বছৰটোলৈ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰা শৰীৰক ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। সেইবোৰ হ’ল:
- এশ এবিধ শাকৰ আঞ্জা: গৰু বিহুৰ দিনা এশ এবিধ ঔষধি শাক-পাত মিহলাই ৰন্ধা আঞ্জা খোৱা হয়।
- সাতশাকী: নামনি অসমত সাতবিধ নিৰ্দিষ্ট ঔষধি শাক একেলগে খোৱা হয়।
- তিতা খোৱা (সাততিতা): মানুহ বিহুৰ দিনা খালি পেটত সাতবিধ তিতা উদ্ভিদ (যেনে- নিমপাত, বাহক, হেলচী আদি) একেলগে পিহি খোৱা হয়।
- আমৰলি পৰুৱাৰ টোপ: এই খাদ্য খালে নাক আৰু মূৰৰ অসুখ নহয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
৪। চমু টোকা লিখা:
(ক) এশ এবিধ শাক খোৱা: ব’হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নিশা এশ এবিধ ঔষধি গুণযুক্ত শাক-পাত একেলগে মিহলাই আঞ্জা ৰান্ধি খোৱা এক পৰম্পৰা। লোকবিশ্বাস অনুসৰি, এই আঞ্জা খালে বছৰটোলৈ বিভিন্ন ৰোগ, বিশেষকৈ পেটৰ অসুখৰ পৰা হাত সাৰি থাকিব পাৰি। ই প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা এক প্ৰতিষেধক স্বৰূপ।
(খ) সাতশাকী: নামনি অসমৰ গাঁওসমূহত ব’হাগ বিহুৰ দিনা সাতবিধ নিৰ্দিষ্ট ঔষধি শাক একেলগে ৰান্ধি খোৱা পৰম্পৰাকে ‘সাতশাকী’ বোলে। এই সাতবিধ শাক অঞ্চলভেদে বেলেগ বেলেগ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ আঁৰতো বছৰটোৰ বাবে বেমাৰ-আজাৰৰ পৰা মুক্ত হৈ থকাৰ লোকবিশ্বাস জড়িত।
(গ) আমৰলি পৰুৱা টোপ খোৱা: ব’হাগ বিহুৰ সময়ত গছৰ ডালত বাহ সজা আমৰলি পৰুৱাৰ কণীৰে ভৰা টোপ সংগ্ৰহ কৰি খোৱা হয়। ই এক পুষ্টিকৰ আৰু ঔষধি খাদ্য। লোকবিশ্বাস অনুসৰি, গৰু বিহুৰ দিনা আমৰলি পৰুৱাৰ টোপ খালে বছৰটোলৈ বহুতো বেমাৰ-আজাৰ, বিশেষকৈ নাক আৰু মূৰৰ অসুখৰ পৰা ৰক্ষা পাব পাৰি।
(ঘ) মাঘৰ বিহুত বিবিধ আলু খোৱা: মাঘ বিহুত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ আলু খোৱাটো এক অন্যতম পৰম্পৰা। বিশেষকৈ উৰুকাৰ দিনা মেজিৰ জুইৰ অঙঠাত মিঠা আলু, কাঠ আলু, মোৱা আলু, কুঁৱৰী আলু আদি পুৰি খোৱাটো অতি জনপ্ৰিয়। এনে এক লোকবিশ্বাস আছে যে মাঘ বিহুত আলু নাখালে পৰৱৰ্তী জনমত গাহৰি হৈ জন্ম ল’ব লাগে।
(ঙ) বিহুৰ খেল-ধেমালি: বিহুৰ সময়ত শাৰীৰিক আৰু মানসিক উৎকৰ্ষ সাধনৰ বাবে বিভিন্ন খেল-ধেমালিৰ আয়োজন কৰা হয়। ব’হাগ বিহুত কণী যুঁজ, কড়ি খেল আদি জনপ্ৰিয়। আনহাতে, মাঘ বিহুত ম’হ যুঁজ, বুলবুলি যুঁজ, কুকুৰা যুঁজ আদিৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ঢোপ খেল, টাংগুটি খেল, ৰচী টনা, নাওখেল আদিও বিহুৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ। এই খেল-ধেমালিসমূহে সমূহীয়া আনন্দ দিয়াৰ লগতে প্ৰতিযোগিতামূলক মনোভাৱো গঢ়ি তোলে।
(গ) বিগত বৰ্ষৰ AHSEC প্ৰশ্নোত্তৰ (২০১৫-২০২৫)
দীঘল প্ৰশ্ন:
- প্ৰশ্ন (২০২৪): বিহুৰ পৰম্পৰাগত খাদ্য-সম্ভাৰৰ বিষয়ে এটি বিৱৰণ আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ: (ওপৰৰ সংক্ষিপ্ত আলোচনাৰ ‘খাদ্য-সম্ভাৰ’ অংশ আৰু ১, ২, ৩ নং প্ৰশ্নৰ উত্তৰ একত্ৰিত কৰি লিখিব পাৰি। ইয়াত জলপান, পিঠা-পনা আৰু ঔষধি খাদ্য— এই তিনিওটা ভাগৰ বিষয়ে উদাহৰণসহ লিখিব লাগিব।)
চমু প্ৰশ্ন:
- প্ৰশ্ন (২০২৩): বিহুৰ যিকোনো দুবিধ খেল-ধেমালিৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বিহুৰ দুবিধ খেল-ধেমালি হ’ল— (ক) কণী যুঁজ আৰু (খ) ম’হ যুঁজ। - প্ৰশ্ন (২০২২): বিহুৰ দুবিধ পিঠাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বিহুৰ দুবিধ পিঠা হ’ল— (ক) তিল পিঠা আৰু (খ) ঘিলা পিঠা। - প্ৰশ্ন (২০২০): ‘এশ এবিধ শাক খোৱা’ৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: (ওপৰৰ ৪(ক) নং প্ৰশ্নৰ উত্তৰটোৱেই হ’ব।) - প্ৰশ্ন (২০১৯): বিহুৰ জা-জলপানৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰ: (ওপৰৰ ১ নং প্ৰশ্নৰ উত্তৰটোৱেই হ’ব।) - প্ৰশ্ন (২০১৭): বিহুৰ খেল-ধেমালিৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: (ওপৰৰ ৪(ঙ) নং প্ৰশ্নৰ উত্তৰটোৱেই হ’ব।)
(ঘ) অতিৰিক্ত সম্ভাৱ্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ (10 Most Important Questions)
প্ৰশ্ন ১: বিহুৰ জলপানৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ কি কি?
উত্তৰ: বিহুৰ জলপানৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ হ’ল— চিৰা, সান্দহ, আখৈ, হুৰুম, কোমল চাউল আৰু মাহ-কৰাই।
প্ৰশ্ন ২: ‘সাততিতা’ কি? ইয়াত ব্যৱহৃত দুবিধ উদ্ভিদৰ নাম লিখা।**
উত্তৰ: ব’হাগ বিহুৰ দিনা খালি পেটত সাতবিধ তিতা সোৱাদৰ উদ্ভিদ একেলগে পিহি খোৱা পৰম্পৰাকে ‘সাততিতা’ বোলে। ইয়াত ব্যৱহৃত দুবিধ উদ্ভিদ হ’ল— নিমপাত আৰু ভেকুৰিগুটি।
প্ৰশ্ন ৩: কণী যুঁজৰ লগত জড়িত লোকবিশ্বাসটো কি?**
উত্তৰ: কণী যুঁজৰ লগত জড়িত লোকবিশ্বাসটো হ’ল— কণী যুঁজালে শস্যৰ বীজৰ গজালি ভালদৰে ওলায় আৰু শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি পায়। আন এক বিশ্বাস মতে, বিহুত কণী যুঁজালে বছৰটোলৈ মূৰৰ বিষ নহয়।
প্ৰশ্ন ৪: মাঘ বিহুত কিয় আলু খোৱা হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়?**
উত্তৰ: লোকবিশ্বাস অনুসৰি, মাঘ বিহুত আলু, বিশেষকৈ মিঠা আলু নাখালে পৰৱৰ্তী জনমত গাহৰি হৈ জন্ম ল’ব লাগে।
প্ৰশ্ন ৫: চুঙা চাউল কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয়?**
উত্তৰ: কুমলীয়া বাঁহৰ চুঙাত তিয়াই থোৱা বৰা চাউল ভৰাই কলপাতেৰে মুখখন বন্ধ কৰি জুইৰ অঙঠাত পুৰি চুঙা চাউল প্ৰস্তুত কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৬: বিহুৰ সময়ত খেলা দুবিধ সমূহীয়া খেলৰ নাম লিখা।**
উত্তৰ: বিহুৰ সময়ত খেলা দুবিধ সমূহীয়া খেল হ’ল— কড়ি খেল আৰু নাওখেল।
প্ৰশ্ন ৭: ‘মাহ-কৰাই’ কিহেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়?**
উত্তৰ: ভজা মাহৰ লগত ভজা বৰা চাউল, ভজা আদা, নাৰিকল আদি মিহলাই ‘মাহ-কৰাই’ তৈয়াৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৮: ব’হাগ বিহু আৰু মাঘ বিহুৰ খেল-ধেমালিৰ মাজত থকা এটা মূল পাৰ্থক্য কি?**
উত্তৰ: ব’হাগ বিহুত খেলা খেলবোৰ (যেনে- কণী যুঁজ, কড়ি খেল) সাধাৰণতে শান্ত প্ৰকৃতিৰ। আনহাতে, মাঘ বিহুত খেলা বেছিভাগ খেল (যেনে- ম’হ যুঁজ, কুকুৰা যুঁজ) যুঁজকেন্দ্ৰিক আৰু অধিক উত্তেজনাপূৰ্ণ।
প্ৰশ্ন ৯: বিহুৰ পিঠা-পনাৰ মূল উপাদান কি?**
উত্তৰ: বিহুৰ পিঠা-পনাৰ মূল উপাদান হ’ল বৰা চাউলৰ গুড়ি।
প্ৰশ্ন ১০: বিহুৰ খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু খেল-ধেমালিয়ে কিহৰ প্ৰতীক বহন কৰে?**
উত্তৰ: বিহুৰ খাদ্য-সম্ভাৰে শস্য চপোৱাৰ পিছৰ ভোগ আৰু আনন্দক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে খেল-ধেমালিয়ে শাৰীৰিক সক্ষমতা, সমূহীয়া মনোভাৱ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক উদ্যমক প্ৰতীকিত কৰে।
