ঈশ্বৰ-তত্ত্ব কথন – । দ্বিতীয় স্কন্ধ। শ্লোক ৪৪-৬১
শ্লোক ৪৪:
ঋষি শৌনকৰ প্রশ্ন মনোহৰ
শুনি সূতে কৈবে লৈলা।
শুনা মুনিগণ হুয়া একমন
তাত পাচে যেন ভৈলা।।
শুক দেৱতাৰ বাক্য সাৰোদ্ধাৰ
শুনি ৰাজা পৰীক্ষিত।
কৃষ্ণৰ চৰণে একান্ত যতনে
নিষ্কামে ধৰিলা চিত্ত।।৪৪৷৷অৰ্থঃ
ঋষি শৌনকৰ মনোহৰ প্ৰশ্ন শুনি সূতে ক’বলৈ ধৰিলে। হে মুনিগণ, একাগ্ৰ মনেৰে শুনা, তাৰ পিছত যেনেকুৱা হ’ল। শুকদেৱতাৰ সাৰোদ্ধাৰ বাক্য শুনি ৰজা পৰীক্ষিতে কৃষ্ণৰ চৰণত একান্ত যতনেৰে নিষ্কাম ভাৱে চিত্ত স্থিৰ কৰিলে।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত শৌনক ঋষিৰ প্ৰশ্ন আৰু সূতৰ উত্তৰৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। শুকমুনিৰ বাক্য শুনি ৰজা পৰীক্ষিতে কৃষ্ণৰ প্ৰতি একান্ত ভক্তি স্থাপন কৰিলে। ইয়াত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৪৫:
ভাৰ্য্যা পুত্র ধন শৰীৰ স্বজন
ৰাজ্য আদি আনো যত।
সৱাৰো মমত এড়িয়া শুকত
পুছিলা ঈশ্বৰ তত্ত্ব।।
কৃষ্ণ গুণ গান কৰিতে শ্ৰৱণ
ভৈ গৈলা শ্রদ্ধা উদয়।
মৰণ সময় জানি মহাশয়
ধৰ্ম্ম অর্থ কামচয়।।৪৫৷৷অৰ্থঃ
ভাৰ্য্যা, পুত্ৰ, ধন, শৰীৰ, স্বজন, ৰাজ্য আদি সকলোৰে মমতা ত্যাগ কৰি শুকমুনিক ঈশ্বৰ তত্ত্বৰ বিষয়ে সুধিলে। কৃষ্ণৰ গুণ গান শুনিবলৈ শ্ৰদ্ধা জন্মিল। মৰণৰ সময় জ্ঞাত হৈ মহাশয়ে ধৰ্ম্ম, অৰ্থ, কাম ত্যাগ কৰিলে।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ৰজা পৰীক্ষিতৰ ঈশ্বৰ তত্ত্ব জানিবলৈ ইচ্ছা আৰু কৃষ্ণগুণ শ্ৰৱণৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মৰণৰ সময়ত ধৰ্ম্ম, অৰ্থ, কাম ত্যাগ কৰি কৃষ্ণত মনোনিবেশ কৰাটোৱেই শ্ৰেষ্ঠ। ইয়াত জীৱনৰ শেষ সময়ত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৪৬:
সৱে পৰিহৰি মনে কৃষ্ণ স্মৰি
শুকৰ চৰণ চাই।
কৃতাঞ্জলি ধৰি আতি মৃদু কৰি
বিনাৱন্ত মহাৰায়।।
ধন্য মুনিবৰ তোহ্মাৰ উত্তৰ
সাক্ষাতে পালো প্রমাণ।
মোৰ মোহজাল তাতো তৎকাল।
কৰিলে সৱে নিৰ্য্যাণ।।৪৬।অৰ্থঃ
সকলো ত্যাগ কৰি মনেৰে কৃষ্ণক স্মৰণ কৰি শুকমুনিৰ চৰণলৈ চাই কৃতাঞ্জলি হৈ মৃদুভাৱে ৰজাই বিনৱ কৰিলে। হে মুনিবৰ, তোমাৰ উত্তৰ সাক্ষাতে প্ৰমাণ পালো, মোৰ মোহজাল তৎক্ষণাত নাশ হ’ল।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ৰজা পৰীক্ষিতৰ শুকমুনিৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু কৃতজ্ঞতাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। শুকমুনিৰ উত্তৰে ৰজাৰ মোহজাল নাশ কৰিলে। ইয়াত গুৰুৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৪৭:
গুৰু কৃপাময় আৰো অর্থচয়
জানিবাক মোৰ মন।
ইটো বিশ্বখান প্রভু নাৰায়ণ
যিমতে কৰা স্ৰজন।।
যিমতে পালন্ত পুনু সংহাৰন্ত
যিসৱ শক্তিক ধৰি।
সিসৱ সংশয় ছেদিবে লাগয়
গুৰু মোক কৃপা কৰি।।৪৭।।অৰ্থঃ
হে কৃপাময় গুৰু, মোৰ মনত আৰু বহুতো কথা জানিবলৈ ইচ্ছা আছে। এই বিশ্বখন প্ৰভু নাৰায়ণে কেনেকৈ সৃষ্টি কৰে, কেনেকৈ পালন কৰে, আৰু কেনেকৈ সংহাৰ কৰে, সেই সকলো শক্তিৰ বিষয়ে সংশয় ছেদ কৰিবলৈ গুৰু মোক কৃপা কৰক।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ৰজা পৰীক্ষিতৰ ঈশ্বৰৰ সৃষ্টি, স্থিতি আৰু সংহাৰৰ তত্ত্ব জানিবলৈ ইচ্ছাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গুৰুৰ কৃপাৰ দ্বাৰাহে এই জ্ঞান লাভ কৰিব পাৰি। ইয়াত গুৰুৰ কৃপাৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৪৮:
ভাগ্য আছে যাতো মৰণ বেলাত
পাইলোহো তোহ্মাক লাগ।
বুলিতে বচন জুৰয় নয়ন
মৌনে ৰৈলা মহাভাগ।।
সূতে শৌনকত কন্ত হৰিষত
ৰাজাৰ কাকূতি শুনি।
নমি কৃষ্ণপাৱ হুয়া প্রেমভাৱ
কৈবে লৈলা শুকমুনি।।৪৮।।অৰ্থঃ
ভাগ্য আছে বাবে মৰণৰ সময়ত তোমাক পাইছো। কথা ক’বলৈ ধৰিলে চকু জুৰায়, মহাভাগ্যৱন্ত মৌনে ৰ’ল। সূতে শৌনকক আনন্দেৰে ৰজাৰ কাকূতি শুনি কৃষ্ণপাৱত নমস্কাৰ কৰি প্ৰেমভাৱে শুকমুনিয়ে ক’বলৈ ধৰিলে।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ৰজা পৰীক্ষিতৰ ভাগ্য আৰু শুকমুনিৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। শুকমুনিয়ে কৃষ্ণৰ প্ৰতি প্ৰেমভাৱে উত্তৰ দিবলৈ ধৰিলে। ইয়াত ভক্তি আৰু গুৰুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ কথা ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৪৯:
নমো নমো কৃষ্ণ ভকতৰ ইষ্ট
পৰম ঈশ্বৰ ৰাম।
সৃষ্টি স্থিতি অন্ত কৰন্ত ধৰন্ত
যিটো ব্রহ্মা আদি নাম।।
জীৱৰ হৃদিত থাকি প্রতিনিত
এতেকে নেদেখৈ কেৱ।
একান্ত ভকতে দেখন্ত সততে
নমো হেন কৃষ্ণদেৱ।।৪৯।।অৰ্থঃ
নমো নমো কৃষ্ণ, ভক্তৰ ইষ্ট, পৰম ঈশ্বৰ ৰাম। যিজনে সৃষ্টি, স্থিতি আৰু সংহাৰ কৰে, যিজনক ব্ৰহ্মা আদিয়ে নামেৰে পূজে। জীৱৰ হৃদয়ত প্ৰতিনিয়ত থাকিও তেওঁক কোনেও নেদেখে, একান্ত ভক্তেহে তেওঁক সদায় দেখে। নমো হেন কৃষ্ণদেৱ।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত কৃষ্ণৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কৃষ্ণই সৃষ্টি, স্থিতি আৰু সংহাৰ কৰে, কিন্তু তেওঁক একান্ত ভক্তেহে দেখিব পাৰে। ইয়াত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫০:
স্বধৰ্ম্মী জনৰ দুখ ভয়হৰ
অধৰ্ম্মীক বিনাশন্ত।
জ্ঞানীৰো জ্ঞানক যিটো বিধায়ক
নমো হেন ভগৱন্ত।।
নমো দামোদৰ ভকত জনৰ
পালক কৃপাসাগৰ।
যাহাৰ পদক স্বপ্নতো নেদেখৈ
ভকতি ৰহিত নৰ।।৫০।।অৰ্থঃ
স্বধৰ্মী লোকৰ দুখ আৰু ভয় হৰণ কৰে, অধৰ্মীক বিনাশ কৰে, জ্ঞানীৰ জ্ঞানক বিধান কৰে, নমো হেন ভগৱন্ত। নমো দামোদৰ, ভক্তৰ পালক, কৃপাসাগৰ। যিজনৰ পদক ভক্তিৰহিত নৰে স্বপ্নতো নেদেখে।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত কৃষ্ণৰ কৃপা আৰু ভক্তিৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কৃষ্ণই ভক্তক ৰক্ষা কৰে আৰু অধৰ্মীক বিনাশ কৰে। ভক্তিৰহিত লোক তেওঁক দেখিব নোৱাৰে। ইয়াত ভক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫১:
শ্ৰৱণ-কীৰ্ত্তন অৰ্চ্চন বন্দন
আদি ভকতিয়ে যাৰ।
সমস্তে লোকৰ সদ্যে পাপ হৰে
তান পাৱে নমস্কাৰ।।
যাহাৰ চৰণে সেৱে অনুক্ষণে
যত বিচক্ষণ জন।
পাৱৈ ব্ৰহ্মগতি তড়িয়া দুর্গতি
তাহাঙ্ক কৰো বন্দন।।৫১।।অৰ্থঃ
শ্ৰৱণ, কীৰ্ত্তন, অৰ্চ্চন, বন্দন আদি ভক্তিৰ দ্বাৰা সমস্ত লোকৰ পাপ সদ্যে হৰে, তেওঁৰ পাৱত নমস্কাৰ। যিজনে তেওঁৰ চৰণত অনুক্ষণে সেৱা কৰে, সেই বিচক্ষণ জনে দুৰ্গতি তৰি ব্ৰহ্মগতি পায়, তেওঁক বন্দন কৰো।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ভক্তিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ আৰু ইয়াৰ ফলাফল বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভক্তিৰ দ্বাৰা পাপ নাশ হয় আৰু ব্ৰহ্মগতি লাভ কৰিব পাৰি। ইয়াত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫২:
ভক্তিহীন নৰে যত কৰ্ম্ম কৰে।
সকলে বিফল হয়।
তপ জপগণ যাত সমর্পণ
বিনে ফল নধৰয়।।
হেন কৃষ্ণ দেৱ পৰি কৰো সেৱ
সুমঙ্গল কীৰ্ত্তি যাৰ।
পূজা আদি যত ভক্তিৰ মধ্যত
শ্ৰৱণ কীৰ্ত্তন সাৰ।।৫২।।অৰ্থঃ
ভক্তিহীন নৰে যি কৰ্ম্ম কৰে, সকলো বিফল হয়। তপ, জপ আদি কৰ্ম্ম ভক্তিৰ বিনা ফল নধৰে। হেন কৃষ্ণদেৱক সেৱা কৰো, যাৰ কীৰ্ত্তি সুমঙ্গলময়। পূজা আদি সকলো ভক্তিৰ মাজত শ্ৰৱণ-কীৰ্ত্তনেই সাৰ।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ভক্তিৰ অবিহনে কৰ্ম্মৰ বিফলতা আৰু শ্ৰৱণ-কীৰ্ত্তনৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভক্তিৰ দ্বাৰাহে কৰ্ম্ম সফল হয়। ইয়াত ভক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৩:
কথা শ্ৰৱণৰ নাম কীৰ্ত্তনৰ
সমান নাহিকে আন।
ভক্তিসে পৰম শুদ্ধ নিৰুপম
প্রকটি দেখাঞো প্রমাণ।।
কিৰাত কছাৰী খাচি গাৰো মিৰি
যৱন কঙ্ক গোৱাল।
অসম মুলুক ধোবা যে তুৰুক
কুবাচ ম্লেচ্ছ চণ্ডাল।।৫৩।।অৰ্থঃ
কথা শ্ৰৱণ আৰু নাম কীৰ্ত্তনৰ সমান আন একো নাই। ভক্তিয়েই পৰম শুদ্ধ আৰু নিৰুপম, ইয়াক প্ৰকটভাৱে প্ৰমাণ দেখুৱাইছো। কিৰাত, কছাৰী, খাচি, গাৰো, মিৰি, যৱন, কঙ্ক, গোৱাল, অসম, মুলুক, ধোবা, তুৰুক, কুবাচ, ম্লেচ্ছ, চণ্ডাল আদি সকলো।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত শ্ৰৱণ-কীৰ্ত্তনৰ গুৰুত্ব আৰু ভক্তিৰ শুদ্ধতা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভক্তিৰ দ্বাৰা সকলো জাতি-বৰ্ণৰ লোক মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে। ইয়াত ভক্তিৰ সাৰ্বজনীনতা ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৪:
আনো পাপী নৰ কৃষ্ণ সেৱকৰ
সঙ্গত পৱিত্র হয়।
ভকতি লভিয়া সংসাৰ তড়িয়া
বৈকুণ্ঠে সুখে চলয়।।
হেন অদভুত মহিমা যুগুত
পৰম ঈশ্বৰ দেৱ।
কপটক এৰি যাৰ পাৱে পৰি
ব্রহ্মা হৰে কৰে সেৱ।।৫৪।।অৰ্থঃ
আন পাপী নৰ কৃষ্ণ সেৱকৰ সংগত পৱিত্ৰ হয়। ভক্তি লাভ কৰি সংসাৰ তৰি বৈকুণ্ঠত সুখে চলয়। হেন অদ্ভুত মহিমাযুক্ত পৰম ঈশ্বৰ দেৱ। কপট ত্যাগ কৰি যাৰ পাৱত পৰি ব্ৰহ্মা আৰু হৰে সেৱা কৰে।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত কৃষ্ণ সেৱকৰ সংগৰ পৱিত্ৰতা আৰু ভক্তিৰ দ্বাৰা সংসাৰ তৰাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কৃষ্ণৰ মহিমা অপাৰ, তেওঁক ব্ৰহ্মা আৰু হৰেও সেৱা কৰে। ইয়াত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৫:
লক্ষ্মীৰ নায়ক যজ্ঞৰ পালক
যিটো পৃথিৱীৰ পতি।
যাদৱগণৰ ভক্ত পাণ্ডৱৰ
পালক পৰম গতি।।
হেন ভগৱন্ত মহিমা অনন্ত
ভকতে কৰে বৰ্ণন।
হে কৃষ্ণনাথ নমো দমাই মাথ
হুয়োক মোত প্রসন্ন।।৫৫।।অৰ্থঃ
লক্ষ্মীৰ নায়ক, যজ্ঞৰ পালক, পৃথিৱীৰ পতি, যাদৱগণৰ ভক্ত পাণ্ডৱৰ পালক, পৰম গতি। হেন ভগৱন্তৰ অনন্ত মহিমা ভক্তই বৰ্ণনা কৰে। হে কৃষ্ণনাথ, নমো দমাই মাথ, মোত প্ৰসন্ন হোৱা।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত কৃষ্ণৰ মহিমা আৰু তেওঁৰ ভক্তৰ প্ৰতি কৃপাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কৃষ্ণই লক্ষ্মীৰ নায়ক, যজ্ঞৰ পালক আৰু ভক্তৰ পৰম গতি। ইয়াত কৃষ্ণৰ কৃপাৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৬:
পঞ্চভূতে নানা শৰীৰ স্ৰজিয়া
প্ৰৱেশি তাত লীলায়।
কৰন্ত শোভন যিটো নাৰায়ণ
প্ৰণামো তাঙ্ক সদায়।।
সেহি কৃপাময় মোৰ বাক্যচয়।
অলঙ্কৃত কৰন্তোক।
শৃঙ্গাৰাদি নানা ৰসে বাজ হৌক
আনন্দে লোকে শুনোক।।৫৬৷৷অৰ্থঃ
পঞ্চভূতৰ দ্বাৰা নানা শৰীৰ সৃষ্টি কৰি তাত লীলা কৰে, যিজন নাৰায়ণে শোভন কৰে, তেওঁক সদায় প্ৰণাম কৰো। সেই কৃপাময়ে মোৰ বাক্যবোৰ অলঙ্কৃত কৰক, শৃঙ্গাৰ আদি নানা ৰসেৰে পৰিপূৰ্ণ কৰক, আনন্দেৰে লোকে শুনক।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত নাৰায়ণৰ লীলা আৰু তেওঁৰ কৃপাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। নাৰায়ণে পঞ্চভূতৰ দ্বাৰা শৰীৰ সৃষ্টি কৰি লীলা কৰে। তেওঁৰ কৃপাৰ দ্বাৰা বাক্য অলঙ্কৃত হয়। ইয়াত কৃষ্ণৰ লীলা আৰু কৃপাৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৭:
যাৰ মুখপদ্ম মকৰন্দ মধু
হৰি কথা ৰসময়।
ভকত ভ্ৰমৰে পৰম সাদৰে
আনন্দে নিতে পিৱয়।।
হেন কৃপাময় গুৰু পিতৃ ব্যাস
নমি তান চৰণত।
তাহান কৃপাত পঢ়িলো সাক্ষাত
ইটো মহাভাগৱত।।৫৭।অৰ্থঃ
যিজনৰ মুখপদ্ম মকৰন্দ মধু, হৰি কথা ৰসময়, ভকত ভ্ৰমৰে পৰম সাদৰে আনন্দেৰে নিত্যে পান কৰে। হেন কৃপাময় গুৰু পিতৃ ব্যাসক তেওঁৰ চৰণত নমস্কাৰ কৰো। তেওঁৰ কৃপাত সাক্ষাতে এই মহাভাগৱত পঢ়িলো।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত ব্যাসদেৱৰ কৃপাৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ব্যাসদেৱৰ কৃপাত মহাভাগৱত পঢ়িবলৈ লাভ কৰা হৈছে। ইয়াত গুৰুৰ কৃপাৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৮:
এহিমতে হৰি গুৰুক নমিয়া
শুক মহা মুনিবৰ।
কৰিয়া সাদৰ ৰাজাৰ প্ৰশ্নৰ
দিবাক গৈলা উত্তৰ।।
নৃপ যোগেন্দ্ৰৰ সম্বাদ সুন্দৰ
যেনমত ভৈলা তথা।
দ্বিতীয় স্কন্ধৰ চাৰি অধ্যায়
এহিমানে গৈলা কথা।।৫৮।।অৰ্থঃ
এনেদৰে হৰিক গুৰুক নমস্কাৰ কৰি শুক মহামুনিয়ে ৰজাৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ ধৰিলে। ৰজা যোগেন্দ্ৰৰ সুন্দৰ সম্বাদ যেনেকুৱা হ’ল, দ্বিতীয় স্কন্ধৰ চাৰি অধ্যায়ৰ কথা এয়াত শেষ হ’ল।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত শুকমুনিৰ ৰজাৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়াৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বিতীয় স্কন্ধৰ চাৰি অধ্যায়ৰ কথা এয়াত শেষ হ’ল। ইয়াত গুৰু-শিষ্যৰ সম্পৰ্কৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৫৯:
শুনিয়োক সভাসদ মহা ভাগৱত পদ সমস্তে শাস্ত্ৰৰ এহি সাৰ। কলি পাপ সাগৰত বিনে কৃষ্ণ কীৰ্ত্তনত আনমতে নাহিকে নিস্তাৰ।। শুকদেৱ মহাজ্ঞানী তান বাক্য সত্য মানি হৰিৰ চৰণে দিয়া চিত্ত।। আন ধৰ্ম্ম কৰ্ম্ম যত তেজি সাধু প্রসঙ্গত কৃষ্ণকথা পিয়া প্রতিনিত।।৫৯।।
অৰ্থঃ
হে সভাসদ, মহাভাগৱত পদ শুনা, ই সকলো শাস্ত্ৰৰ সাৰ। কলিযুগৰ পাপ সাগৰত কৃষ্ণকীৰ্ত্তনৰ বিনে আন কোনো উপায়ে নিস্তাৰ নাই। শুকদেৱ মহাজ্ঞানী, তেওঁৰ বাক্য সত্য মানি হৰিৰ চৰণত চিত্ত দিয়া। আন ধৰ্ম্ম-কৰ্ম্ম ত্যাগ কৰি সাধুৰ সঙ্গত কৃষ্ণকথা প্ৰতিদিন পান কৰা।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত মহাভাগৱতৰ গুৰুত্ব আৰু কলিযুগত কৃষ্ণকীৰ্ত্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। শুকদেৱৰ বাক্য সত্য, তেওঁৰ উপদেশ মানি কৃষ্ণকথা শ্ৰৱণ কৰাটোৱেই শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম্ম। ইয়াত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৬০:
নমো নমো কৃষ্ণদেৱ তযু পাৱে কৰো সেৱ মোক আসি পাইলে অন্তকাল। কেশচয় পকি গৈল দন্ত সৱ জীর্ণ ভৈল সোটোৰা সোটোৰি ভৈল ছাল।। নয়নে বহয় নীৰ শৰীৰ নুহিকে থিৰ বাক্য আৰ নবজাই ভাল। জীৱন ধনৰ আশ তথাপি নুহিকৈ নাশ নিছিণ্ডয় মোহমায়া জাল।।৬০।।
অৰ্থঃ
নমো নমো কৃষ্ণদেৱ, তোমাৰ চৰণত সেৱা কৰো, মোক অন্তকালত পাইছা। চুলিবোৰ পকি গ’ল, দাঁতবোৰ জীৰ্ণ হ’ল, ছাল সোটোৰা সোটোৰি হ’ল। চকুৰ পানী বৈছে, শৰীৰ অস্থিৰ হৈছে, বাক্য ভালকৈ নুফুটে। জীৱন আৰু ধনৰ আশা তথাপি নাশ হোৱা নাই, মোহমায়াৰ জালে বান্ধিছে।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত জীৱনৰ শেষ সময়ত মানুহৰ অৱস্থা আৰু কৃষ্ণৰ প্ৰতি শৰণাগত হোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মোহমায়াৰ জালে মানুহক বান্ধি ৰাখে, কৃষ্ণৰ চৰণত শৰণ ল’লেহে মুক্তি সম্ভৱ। ইয়াত ভক্তিৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
শ্লোক ৬১:
আৱে কেনে হৈবে মোৰ কেতিক্ষণে কালচোৰ পৰমায়ু হৰি লৈয়া যায়। জানি কৃষ্ণ কৃপা কৰা নিজদাস বুলি ধৰা মোৰ বন্ধু আন নাই নাই।। তোহ্মাৰ ভক্তৰ সঙ্গে তযু কথা শুনো ৰঙ্গে। মুখে লৈবো তযু গুণ নাম। এহি বাঞ্ছা সিদ্ধি হৌক যত সামাজিক লোক নিৰন্তৰে বোলা ৰাম ৰাম।।৬১।।
অৰ্থঃ
এতিয়া মোৰ কি হ’ব, কেতিয়া কালচোৰে মোৰ পৰমায়ু হৰণ কৰিব। হে কৃষ্ণ, কৃপা কৰি মোক তোমাৰ দাস বুলি ধৰা, মোৰ আন বন্ধু নাই। তোমাৰ ভক্তৰ সৈতে তোমাৰ কথা আনন্দেৰে শুনিম, মুখে তোমাৰ গুণ নাম ল’ম। এই বাঞ্ছা সিদ্ধ হওক, হে সামাজিক লোক, নিৰন্তৰে ৰাম ৰাম বোলা।
ব্যাখ্যাঃ
এই শ্লোকত কৃষ্ণৰ প্ৰতি শৰণাগত হোৱাৰ ইচ্ছা আৰু ভক্তৰ সঙ্গৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কৃষ্ণৰ গুণ নাম লোৱাটোৱেই জীৱনৰ পৰম লক্ষ্য। ইয়াত ভক্তি আৰু নাম কীৰ্ত্তনৰ গুৰুত্ব ফুটি উঠিছে।
