১) অম্ল আৰু ক্ষাৰকৰ মাজৰ পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ অম্ল আৰু ক্ষাৰকৰ মাজৰ প্ৰধান পার্থক্যবোৰ হ’ল:
- অম্লৰ সোৱাদ টেঙা, কিন্তু ক্ষাৰকৰ সোৱাদ তিতা আৰু চুলে চাবোনৰ দৰে লাগে।
- অম্লই নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে, কিন্তু ক্ষাৰকে ৰঙা লিটমাছ নীলা কৰে।
- অম্লত হাইড্ৰজেন আয়ন (H⁺) থাকে, কিন্তু ক্ষাৰকত হাইড্ৰক্সিল আয়ন (OH⁻) থাকে।
২। খিৰিকী পৰিষ্কাৰকৰ নিচিনা বহুতাে ঘৰুৱা বস্তুত এম’নিয়া থাকে। ই ৰঙা লিটমাছ নীলা কৰে। ই কি প্রকৃতিৰ?
উত্তৰঃ এম’নিয়াৰ প্ৰকৃতি ক্ষাৰকীয়, কাৰণ ই ৰঙা লিটমাছ নীলা কৰে।
৩। লিটমাছ দ্ৰৱৰ উৎসটোৰ নাম লিখা। এই দ্ৰৱৰ ব্যৱহাৰ কি?
উত্তৰঃ লিটমাছ দ্ৰৱৰ উৎস হ’ল ছত্ৰক শৈৱাল (লাইকেন)। ইয়াক দ্ৰৱ এটা অম্ল, ক্ষাৰক নে প্রশম পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪) পাতিত পানী আম্লিক, ক্ষাৰকীয় নে প্রশম? তুমি এইটো কেনেকৈ প্ৰমাণ কৰিবা?
উত্তৰঃ পাতিত পানী প্রশম, কাৰণ:
- ৰঙা লিটমাছ কাগজ ডুবালে ৰং ৰঙাই থাকে।
- নীলা লিটমাছ কাগজ ডুবালে ৰং নীলাই থাকে।
৫। এটা উদাহৰণসহ প্রশমন প্রক্রিয়া বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ প্রশমন হ’ল এছিড (HCl) আৰু ক্ষাৰক (NaOH) ৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া, য’ত লৱণ (NaCl) আৰু পানী (H₂O) উৎপন্ন হয়:
HCl + NaOH → NaCl + H₂O
৬। তলৰ বাক্যটো শুদ্ধ হ’লে (শু) আৰু অশুদ্ধ হ’লে (অ) চিন দিবা।
(ক) নাইট্রিক এছিডে ৰঙা লিটমাছ কাগজ নীলা কৰে। (অ) (কাৰণ: ই ৰঙা লিটমাছ ৰঙাই ৰাখে)
(খ) ছডিয়াম হাই’ড্রক্সাইডে নীলা লিটমাছ ৰঙা কৰে। (অ) (কাৰণ: ই নীলা লিটমাছ নীলাই ৰাখে)
(গ) ছ’ডিয়াম হাই’ড্রক্সাইড আৰু হাইড্ৰ’ক্লৰিক এচিডে পৰস্পৰক প্রশমিত কৰে। (শু)
(ঘ) সূচকে ক্ষাৰকীয়/আম্লিক দ্ৰৱত বেলেগ ৰং দেখুৱায়। (শু)
(ঙ) ক্ষাৰকৰ বাবে দন্তক্ষয় হয়। (অ) (কাৰণ: অম্লৰ বাবে হয়)
৭। ডেকাৰ ৰেষ্টুৰেণ্টত কিছু মৃদু পানীয় বটল আছে। কিন্তু দুর্ভাগ্যবশতঃ এইবােৰত লেবেল নাই। এই পানীয় বিলাক তেওঁ গ্রাহকৰ চাহিদা অনুযায়ী যােগান ধৰিব লাগে। এজন গ্রাহকক আম্লিক, আন এজনক ক্ষাৰকীয় আৰু তৃতীয়জনক প্রশম পানীয় লাগে। কোনজনক কোনটো পানীয় দিব লাগিব কেনেকৈ থিৰাং কৰিব?
উত্তৰঃ ডেকাই লিটমাছ পেপাৰৰ সহায়ত পৰীক্ষা কৰিব:
- ৰঙা লিটমাছ নীলা হ’লে: ক্ষাৰকীয় (ক্ষাৰক-চাহিদাৰ গ্ৰাহকক দিব)
- নীলা লিটমাছ ৰঙা হ’লে: আম্লিক (অম্ল-চাহিদাৰ গ্ৰাহকক দিব)
- ৰং নসলনি হ’লে: প্রশম (প্রশম-চাহিদাৰ গ্ৰাহকক দিব)
৮। কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
(ক) অম্লনাশক টেবলেট খোৱাৰ কাৰণ: ই পেটৰ অতিৰিক্ত HCl (হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড) প্রশমিত কৰে।
(খ) কেলামাইন দ্ৰৱ ঘঁহাৰ কাৰণ: ই পৰুৱাৰ ফৰমিক এছিড (HCOOH) ক্ষাৰকীয় ZnCO₃ ৰে প্রশমিত কৰে।
(গ) কাৰখানাৰ আৱৰ্জনা প্রশমিত কৰাৰ কাৰণ: অম্লে জলজ জীৱ (মাছ, কাছ) ধ্বংস কৰিব পাৰে।
৯। তিনিটা জুলীয়া পদার্থৰ পৰিচয় (হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড, ছডিয়াম হাইড্ৰক্সাইড, চেনি দ্ৰৱ) হালধিৰ সূচকৰে কেনেকৈ চিনাক্ত কৰিবা?
উত্তৰঃ
- হালধি ৰঙা হ’লে: HCl (অম্ল)
- হালধি গাঢ় হালধীয়া/মৰণ ৰঙা হ’লে: NaOH (ক্ষাৰক)
- ৰং নসলনি হ’লে: চেনি দ্ৰৱ (প্রশম)
১০। নীলা লিটমাছ কাগজ নীলাই থাকিলে দ্ৰৱটোৰ প্রকৃতি?
উত্তৰঃ দ্ৰৱটো ক্ষাৰকীয় বা প্রশম, কাৰণ ক্ষাৰকই নীলা লিটমাছৰ ৰং নসলনি কৰে (নীলাই ৰাখে)। প্রশম দ্ৰৱতো ৰং নসলনি হয়।
১১। উক্তিবােৰৰ শুদ্ধ উত্তৰ:
(ii) ‘ক’ আৰু ‘ঘ’
- (‘ক’: অম্ল/ক্ষাৰকে সূচকৰ ৰং সলনি কৰে; ‘ঘ’: ৰং সলনি সূচকৰ প্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে)