বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ SEBA Class 10 Science Chapter 9 question Answer in Assamese

SEBA Class 10 Science Chapter 9 question Answer in Assamese | বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ | Chapter 9 | Class 10 Science Solution Assam | SEBA Class 10 Science Answer

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 9 নং অধ্যায় “বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ”ৰ সকলো পাঠভিত্তিক আৰু অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ, তলত সুন্দৰকৈ সজাই আগবঢ়ালো।

বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ (In-text Questions)

পৃষ্ঠা নং – ১৫০ (Page 150 in বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ

প্ৰশ্নাৱলী (Questions)

প্ৰশ্ন ১: যদি অযৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰে বংশ বিস্তাৰ কৰা কোনো এটা প্ৰজাতিৰ জনসংখ্যাৰ “A” চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্যৰ পৰিমাণ 10% আৰু সেই একে জনসংখ্যাৰ মাজত “B” চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্যৰ পৰিমাণ 60% হয় তেন্তে কোনটো চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য আগতীয়াকৈ উৎপত্তি হৈছিল?
উত্তৰ: “B” চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্যটো আগতীয়াকৈ উৎপত্তি হৈছিল।
কাৰণ: অযৌন প্ৰজননত, বৈশিষ্ট্যবোৰ প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মলৈ প্ৰায় একেই থাকে আৰু জনসংখ্যাত সিঁচৰতি হ’বলৈ সময় লাগে। যিটো বৈশিষ্ট্যৰ পৰিমাণ জনসংখ্যাত বেছি (60%), সেইটোৱে সম্ভৱতঃ বহু প্ৰজন্মৰ আগৰ পৰাই বিদ্যমান আৰু বিয়পিবলৈ অধিক সময় পাইছে। আনহাতে, যিটো বৈশিষ্ট্যৰ পৰিমাণ কম (10%), সেইটো সম্ভৱতঃ শেহতীয়াকৈ (কম প্ৰজন্মৰ আগতে) উৎপত্তি হৈছে।

প্ৰশ্ন ২: এটা প্ৰজাতিত সৃষ্টি হোৱা ভিন্নতাই জীৱক বৰ্তি থকাত কেনেধৰণে সহায় কৰে?
উত্তৰ: এটা প্ৰজাতিত সৃষ্টি হোৱা ভিন্নতাই পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশত জীয়াই থকাৰ সম্ভাৱনা বঢ়াই দিয়ে। পৰিৱেশ কেতিয়াও একে নাথাকে; উষ্ণতা, পানীৰ উপলব্ধতা, বা খাদ্যৰ উৎস সলনি হ’ব পাৰে। ভিন্নতাৰ বাবে, এটা জনসংখ্যাত কিছুমান জীৱৰ এনে বৈশিষ্ট্য থাকিব পাৰে যিয়ে সিহঁতক এই নতুন পৰিৱেশত জীয়াই থকাত সহায় কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যদি গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি হয়, তেন্তে যিবোৰ জীৱৰ তাপ সহন কৰাৰ ক্ষমতা বেছি, সিহঁত জীয়াই থাকিব আৰু বংশবৃদ্ধি কৰিব। এইদৰে ভিন্নতাই প্ৰজাতিটোক বিলুপ্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

পৃষ্ঠা নং – ১৫৪ (Page 154 in PDF)

প্ৰশ্নাৱলী (Questions)

প্ৰশ্ন ১: বংশগতিৰ চৰিত্ৰসমূহ প্ৰভাৱী (Dominant) বা অপ্ৰভাৱী (Recessive) হ’ব পাৰে এই কথা মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষাই কিদৰে দেখুৱাই?
উত্তৰ: মেণ্ডেলে যেতিয়া বিশুদ্ধ ওখ (TT) আৰু বিশুদ্ধ চাপৰ (tt) মটৰ মাহ গছৰ মাজত সংকৰণ ঘটাইছিল, তেতিয়া প্ৰথম প্ৰজন্মত (F₁) পোৱা সকলোবোৰ গছ ওখ হৈছিল। ইয়াত চাপৰ বৈশিষ্ট্যটো প্ৰকাশ পোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰা তেওঁ সিদ্ধান্ত লৈছিল যে ওখ বৈশিষ্ট্যটো (T) প্ৰভাৱী আৰু চাপৰ বৈশিষ্ট্যটো (t) অপ্ৰভাৱী। যেতিয়া F₁ প্ৰজন্মৰ গছৰ মাজত স্ব-পৰাগযোগ ঘটোৱা হৈছিল, তেতিয়া দ্বিতীয় প্ৰজন্মত (F₂) ওখ আৰু চাপৰ দুয়োবিধ গছ ৩:১ অনুপাতত পোৱা গৈছিল। অপ্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্যটো পুনৰ প্ৰকাশ পোৱাটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে বৈশিষ্ট্যবোৰ প্ৰভাৱী বা অপ্ৰভাৱী হ’b পাৰে।

প্ৰশ্ন ২: মেণ্ডেলে তেখেতৰ পৰীক্ষাৰ যোগেদি বংশানুক্ৰমিকভাৱে প্ৰৱাহিত চৰিত্ৰবিলাক স্বতন্ত্ৰভাৱে প্ৰৱাহিত হয় বুলি কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰিছিল?
উত্তৰ: মেণ্ডেলে দুটা পৃথক বৈশিষ্ট্য (যেনে বীজৰ আকৃতি আৰু ৰং) একেলগে লৈ দ্বি-সংকৰণ পৰীক্ষা (dihybrid cross) চলাইছিল। তেওঁ ঘূৰণীয়া-হালধীয়া (RRYY) বীজৰ লগত সোতোৰা-সেউজীয়া (rryy) বীজৰ সংকৰণ ঘটাইছিল। F₁ প্ৰজন্মত সকলোবোৰ ঘূৰণীয়া-হালধীয়া (RrYy) হৈছিল। কিন্তু F₂ প্ৰজন্মত তেওঁ চাৰি প্ৰকাৰৰ সংমিশ্ৰণ পাইছিল: ঘূৰণীয়া-হালধীয়া, ঘূৰণীয়া-সেউজীয়া, সোতোৰা-হালধীয়া, আৰু সোতোৰা-সেউজীয়া (৯:৩:৩:১ অনুপাতত)। নতুন সংমিশ্ৰণ (ঘূৰণীয়া-সেউজীয়া আৰু সোতোৰা-হালধীয়া) পোৱাটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে প্ৰতিটো বৈশিষ্ট্য (বীজৰ আকৃতি আৰু ৰং) আনটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাকৈ স্বতন্ত্ৰভাৱে বংশানুক্রমিকভাৱে প্ৰৱাহিত হয়।

প্ৰশ্ন ৩: “A” গ্ৰুপৰ তেজৰ এজন মানুহে “O” গ্ৰুপৰ মানুহক বিয়া কৰালে আৰু তেখেতসকলৰ ছোৱালীৰ তেজৰ গ্ৰুপ হ’ল “O”। এই তথ্যৰ পৰা তোমালোকে “A” আৰু “O” তেজৰ গ্ৰুপৰ কোনটো প্ৰভাৱী তাক ঠাৱৰ কৰিব পাৰিবানে? যদি পাৰা কেনেকৈ আৰু যদি নোৱাৰা কিয় নোৱাৰা?
উত্তৰ: হয়, ঠাৱৰ কৰিব পাৰি। “A” তেজৰ গ্ৰুপটো প্ৰভাৱী আৰু “O” তেজৰ গ্ৰুপটো অপ্ৰভাৱী।
কাৰণ: পিতৃৰ তেজৰ গ্ৰুপ “A” আৰু মাতৃৰ “O”। তেওঁলোকৰ ছোৱালীৰ তেজৰ গ্ৰুপ “O”। যিহেতু অপ্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য (O) কেৱল তেতিয়াহে প্ৰকাশ পায় যেতিয়া দুয়োডাল জিন অপ্ৰভাৱী হয় (OO), ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ছোৱালীজনীয়ে এটা ‘O’ জিন মাতৃৰ পৰা আৰু আনটো ‘O’ জিন পিতৃৰ পৰা পাইছে। পিতৃৰ তেজৰ গ্ৰুপ “A” হোৱা সত্ত্বেও তেওঁৰ জিনীয় গঠন “AO” আছিল। যিহেতু পিতৃৰ দেহত ‘A’ আৰু ‘O’ দুয়োটা জিন থকাৰ পিছতো কেৱল ‘A’ বৈশিষ্ট্যটোহে প্ৰকাশ পাইছে, গতিকে ‘A’ প্ৰভাৱী আৰু ‘O’ অপ্ৰভাৱী।

প্ৰশ্ন ৪: মানুহৰ সন্তানৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কিদৰে কৰা হয়?
উত্তৰ: মানুহৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ পিতৃৰ পৰা অহা ক্ৰ’ম’জ’মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। মহিলাৰ লিংগ নিৰ্ণায়ক ক্ৰ’ম’জ’ম যোৰ হ’ল XX আৰু পুৰুষৰ XY। নিষেচনৰ সময়ত, মহিলাই সদায় এটা X ক্ৰ’ম’জ’ম দিয়ে। যদি পুৰুষৰ পৰা অহা শুক্ৰাণুৱে X ক্ৰ’ম’জ’ম কঢ়িয়াই আনে, তেন্তে সন্তানজনী ছোৱালী (XX) হ’ব। যদি শুক্ৰাণুৱে Y ক্ৰ’ম’জ’ম কঢ়িয়াই আনে, তেন্তে সন্তানটো ল’ৰা (XY) হ’ব। সেয়েহে সন্তানৰ লিংগ পিতৃয়েহে নিৰ্ধাৰণ কৰে।

পৃষ্ঠা নং – 150

প্ৰশ্নাৱলী (Questions)

প্ৰশ্ন ১: কি কি প্ৰকাৰে কোনো এটা জীৱৰ নিৰ্দিষ্ট এটা চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য তাৰ জনসংখ্যাত ক্ৰমাগতভাৱে বাঢ়ি যায়?
উত্তৰ: এটা জীৱৰ নিৰ্দিষ্ট চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য তাৰ জনসংখ্যাত ক্ৰমাগতভাৱে বাঢ়ি যোৱাৰ মূল প্ৰকাৰবোৰ হ’ল:

1. প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন (Natural Selection): যেতিয়া কোনো এটা বৈশিষ্ট্যই জীৱটোক পৰিৱেশত জীয়াই থকাৰ বাবে সুবিধা (survival advantage) দিয়ে, তেতিয়া সেই বৈশিষ্ট্য থকা জীৱবোৰৰ বংশবৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়। ফলত, প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি সেই বৈশিষ্ট্যটো জনসংখ্যাত বেছিকৈ দেখা যায়।
2. জিনীয় পথচ্যুত (Genetic Drift): যেতিয়া কোনো এটা সৰু জনসংখ্যাত দুৰ্ঘটনা বা আকস্মিক ঘটনাৰ ফলত কিছুমান জীৱৰ মৃত্যু হয়, তেতিয়া জীয়াই থকা জীৱবোৰৰ জিনৰ সঘনতা সলনি হ’ব পাৰে। যদি জীয়াই থকা জীৱবোৰৰ মাজত কোনো এটা বৈশিষ্ট্য বেছিকৈ থাকে, তেন্তে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মত সেই বৈশিষ্ট্যটোৰ সংখ্যা বাঢ়ি যাব, যদিও ই কোনো জীয়াই থকাৰ সুবিধা নিদিয়ে।

প্ৰশ্ন ২: জীৱৰ জীৱন কালত আৰ্জিত চৰিত্ৰবিলাকৰ তাৰ সতি-সন্ততিলৈ কিয় বংশানুক্ৰমিক প্ৰবাহ নঘটে?
উত্তৰ: জীৱৰ জীৱন কালত আৰ্জিত চৰিত্ৰবিলাক, যেনে-পেশীৰ গঠন, জ্ঞান, বা দুৰ্ঘটনাত হোৱা আঘাত, দৈহিক কোষত (somatic cells) হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ ফল। এই পৰিৱৰ্তনবোৰে জনন কোষত (germ cells) থকা DNA-ত কোনো প্ৰভাৱ নেপেলায়। যিহেতু কেৱল জনন কোষৰ (শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণু) DNA-হে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ হস্তান্তৰ হয়, সেয়েহে জীৱন কালত আৰ্জিত চৰিত্ৰবিলাকৰ বংশানুক্ৰমিক প্ৰবাহ নঘটে।

প্ৰশ্ন ৩: বংশগতি বিজ্ঞানৰ দিশৰ পৰা জীৱিত বাঘৰ সংখ্যা ক্ৰমে হ্ৰাস পাই গৈ থকাটো কিয় চিন্তিত বিষয় বুলি ভাবা?
উত্তৰ: বংশগতি বিজ্ঞানৰ দিশৰ পৰা বাঘৰ সংখ্যা হ্ৰাস পোৱাটো এক গভীৰ চিন্তাৰ বিষয়।
কাৰণ:

1. জিনীয় ভিন্নতাৰ হ্ৰাস (Loss of Genetic Variation): কম জনসংখ্যাৰ অৰ্থ হ’ল জিনৰ ভঁৰাল (gene pool) সৰু হৈ যোৱা। ইয়াৰ ফলত জিনীয় ভিন্নতা কমি যায়। ভিন্নতা কমি গ’লে প্ৰজাতিটোৱে পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশ বা নতুন ৰোগৰ লগত খাপ খাবলৈ অসুবিধা পায়, যাৰ ফলত সিহঁতৰ বিলুপ্তিৰ আশংকা বাঢ়ি যায়।
2. অন্তঃপ্ৰজনন (Inbreeding): কম সংখ্যক বাঘৰ মাজত প্ৰজনন হ’লে অন্তঃপ্ৰজননৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ে। ইয়াৰ ফলত ক্ষতিকাৰক অপ্ৰভাৱী জিনবোৰ প্ৰকাশ পোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়, যিয়ে প্ৰজাতিটোৰ স্বাস্থ্য আৰু জীয়াই থকাৰ ক্ষমতা দুৰ্বল কৰি তোলে।

পৃষ্ঠা নং – 151

প্ৰশ্নাৱলী (Questions)

প্ৰশ্ন ১: নতুন এটা প্ৰজাতিৰ উৎপত্তিৰ কাৰণে কি কি উপাদানে অৰিহণা যোগায়?
উত্তৰ: নতুন প্ৰজাতিৰ উৎপত্তিৰ (speciation) কাৰণে অৰিহণা যোগোৱা উপাদানবোৰ হ’ল:

1. জিনীয় ভিন্নতা (Genetic Variation): যৌন প্ৰজনন আৰু DNA প্ৰতিলিপিৰ ভুলৰ বাবে হোৱা ভিন্নতাই নতুন বৈশিষ্ট্যৰ সৃষ্টি কৰে।
2. ভৌগোলিক পৃথকীকৰণ (Geographical Isolation): নদী, পৰ্বত আদিৰ দৰে ভৌগোলিক বাধাই এটা প্ৰজাতিৰ জনসংখ্যাক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিলে সিহঁতৰ মাজত জিনৰ প্ৰবাহ বন্ধ হয়।
3. প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন (Natural Selection): পৃথক হোৱা জনসংখ্যা দুটাই বেলেগ বেলেগ পৰিৱেশত বেলেগ ধৰণৰ চাপৰ সন্মুখীন হয়, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খোৱা বৈশিষ্ট্যবোৰ নিৰ্বাচিত হয়।
4. জিনীয় পথচ্যুত (Genetic Drift): দুৰ্ঘটনা বা অন্য কাৰণত কোনো এটা জনসংখ্যাত আকস্মিকভাৱে কিছুমান জিনৰ সঘনতা সলনি হ’লে।
   এই কাৰকবোৰৰ প্ৰভাৱত দীৰ্ঘ সময়ৰ অন্তত দুটা জনসংখ্যাৰ মাজত ইমানেই পাৰ্থক্য হয় যে সিহঁতে আৰু পৰস্পৰৰ মাজত প্ৰজনন কৰিব নোৱাৰা হয়, যাৰ ফলত নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি হয়।

প্ৰশ্ন ২: স্ব-পৰাগযোগ ঘটা উদ্ভিদৰ প্ৰজাতিকৰণৰ বাবে ভৌগোলিকভাৱে পৃথকীকৰণ হৈ থকা অৱস্থাটো প্ৰধান কাৰক হ’ব পাৰেনে? যদি পাৰে কিয় পাৰে আৰু যদি নোৱাৰে কিয় নোৱাৰে?
উত্তৰ: নোৱাৰে। স্ব-পৰাগযোগ ঘটা উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত ভৌগোলিক পৃথকীকৰণ প্ৰজাতিকৰণৰ বাবে প্ৰধান কাৰক হ’ব নোৱাৰে।
কাৰণ: স্ব-পৰাগযোগত একেজোপা উদ্ভিদৰ পৰাগৰেণুৱে সেইজোপা উদ্ভিদৰ গৰ্ভমুণ্ডতে পৰে। ইয়াত জিনৰ প্ৰবাহৰ বাবে আন উদ্ভিদৰ প্ৰয়োজন নহয়। সেয়েহে, ভৌগোলিকভাৱে পৃথক হ’লেও সিহঁতে নিজৰ মাজতে প্ৰজনন কৰি থাকিব পাৰে। প্ৰজাতিকৰণৰ বাবে জিনীয় ভিন্নতা আৰু জিনৰ প্ৰবাহ বন্ধ হোৱাটো জৰুৰী, কিন্তু স্ব-পৰাগযোগত জিনৰ প্ৰবাহৰ ধাৰণাটোৱেই নাথাকে। অৱশ্যে, DNA ৰ পৰিৱৰ্তনৰ দৰে কাৰকে দীৰ্ঘ সময়ত ভিন্নতা আনিব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৩: অযৌন প্ৰক্ৰিয়াৰে বংশ বিস্তাৰ কৰা জীৱৰ মাজত প্ৰজাতিকৰণৰ বাবে ভৌগোলিকভাৱে পৃথকীকৰণ হৈ থকা অৱস্থাত প্ৰধান কাৰক হ’ব পাৰেনে? যদি পাৰে কিয় পাৰে আৰু যদি নোৱাৰে কিয় নোৱাৰে?
উত্তৰ: নোৱাৰে। অযৌন প্ৰজননত ভৌগোলিক পৃথকীকৰণ প্ৰজাতিকৰণৰ বাবে প্ৰধান কাৰক হ’ব নোৱাৰে।
কাৰণ: অযৌন প্ৰজননত কেৱল এটাই জীৱ জড়িত থাকে আৰু জিনৰ কোনো আদান-প্ৰদান নঘটে। সেয়েহে ভৌগোলিকভাৱে পৃথক হ’লেও সিহঁতৰ প্ৰজননত কোনো বাধা নাহে। ইয়াত প্ৰজাতিকৰণৰ মূল কাৰণ হ’ব DNA প্ৰতিলিপিৰ সময়ত হোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন (mutation), যিয়ে নতুন বৈশিষ্ট্যৰ সৃষ্টি কৰে আৰু প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচনে সেই বৈশিষ্ট্যক বাছি লয়।

পৃষ্ঠা নং – 158

প্ৰশ্নাৱলী (Questions)

প্ৰশ্ন ১: দুটা প্ৰজাতিৰ মাজত বিবৰ্তন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য এটাৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: সমসংস্থ অংগ (Homologous organs)। যেনে মানুহৰ হাত, চৰাইৰ ডেউকা, আৰু ভেকুলীৰ আগঠেং। এই অংগবোৰৰ মৌলিক গঠন একেই, যিয়ে এটা উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ কথা সূচায়, কিন্তু ইহঁতে বেলেগ বেলেগ কাৰ্য সম্পাদন কৰে।

প্ৰশ্ন ২: পখিলাৰ পাখি আৰু বাদুলিৰ ডেউকাক সমসংস্থ অংগ বুলি ক’ব পাৰোনে? কিয় পাৰি বা কিয় নোৱাৰি?
উত্তৰ: নোৱাৰি। পখিলাৰ পাখি আৰু বাদুলিৰ ডেউকাক সমসংস্থ অংগ বুলি ক’ব নোৱাৰি। ইহঁত সমবৃত্তিক অংগ (Analogous organs)।
কাৰণ: ইহঁতৰ কাৰ্য (উৰা) একেই, কিন্তু ইহঁতৰ মৌলিক গঠন আৰু উৎপত্তি সম্পূৰ্ণ বেলেগ। বাদুলিৰ ডেউকা হাড় আৰু ছালেৰে গঠিত, আনহাতে পখিলাৰ পাখি মূলতঃ কাইটিন নামৰ পদাৰ্থৰে গঠিত। ইহঁতৰ পূৰ্বপুৰুষ উমৈহতীয়া নহয়।

প্ৰশ্ন ৩: জীৱাশ্মসমূহ কি? বিবৰ্তন সম্পৰ্কে জীৱাশ্মসমূহে আমাক কি কয়?
উত্তৰ: জীৱাশ্ম হ’ল অতীত কালত জীয়াই থকা জীৱৰ সংৰক্ষিত অৱশিষ্ট বা ছাপ।
জীৱাশ্মই বিবৰ্তন সম্পৰ্কে তলত দিয়া তথ্য দিয়ে:

1. ই প্ৰমাণ কৰে যে অতীতত এনে কিছুমান জীৱ আছিল যিবোৰ এতিয়া বিলুপ্ত।
2. ই বিভিন্ন জীৱৰ মাজত বিবৰ্তনীয় সম্পৰ্ক দেখুৱায়। উদাহৰণস্বৰূপে, আৰ্কিঅ’পটেৰিক্সৰ জীৱাশ্মই সৰীসৃপ আৰু চৰাইৰ মাজৰ সংযোগকাৰী звеণ হিচাপে কাম কৰে।
3. পৃথিৱীৰ বিভিন্ন স্তৰত পোৱা জীৱাশ্মৰ পৰা কোনটো জীৱ কেতিয়া আছিল তাৰ এক কালক্ৰম নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি।

অনুশীলনী

পৃষ্ঠা নং – 159

প্ৰশ্ন ১: মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষা মতে মটৰ মাহৰ ওখ গছৰ সৈতে বেঙুনীয়া ফুল আৰু চাপৰ গছৰ সৈতে বগা ফুল, এই দুই জোপাৰ মাজত সংকৰণ ঘটোৱা হ’ল। উৎপাদিত গছবোৰৰ বেঙুনীয়া ফুল হ’ল যদিও আধা সংখ্যক মটৰ মাহৰ গছ চাপৰ হ’ল। ইয়াৰ আভাসত পৈতৃক পুৰুষৰ মটৰ মাহ গছ জোপাৰ তলৰ কোনটো জিনীয় সংযুক্তি (Genetic make up) বৰ্ণনা কৰিব পৰা হব?
উত্তৰ: (c) TtWW

প্ৰশ্ন ২: সমসংস্থ অংগৰ এটা উদাহৰণ হ’ল—
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা (আমাৰ বাহু আৰু কুকুৰৰ আগ ঠেং, আমাৰ দাঁত আৰু হাতীৰ দাঁত, আলু আৰু ঘাঁহৰ ধাৱক কাণ্ড)।

প্ৰশ্ন ৩: বিবৰ্তনৰ লগত তলৰ কোনটো সাধাৰণভাৱে জড়িত—
উত্তৰ: (d) এটা বেক্টেৰিয়া

প্ৰশ্ন ৪: এটা অধ্যয়নৰ পৰা দেখা গ’ল যে পাতল বৰণৰ চকুৰ ল’ৰা-ছোৱালীৰ মাক-দেউতাকৰ চকুৰ বৰণও পাতল ৰঙৰ হয়। ইয়াৰ ভিত্তিত চকুৰ পাতল ৰঙটো প্ৰভাৱী নে অপ্ৰভাৱী চৰিত্ৰ সেইবিষয়ে মতামত দিব পাৰিমনে? যদি পাৰি কিয় আৰু যদি নোৱাৰি কিয়?
উত্তৰ: এই তথ্যৰ ভিত্তিত নিশ্চিতভাৱে ক’ব নোৱাৰি।
কাৰণ: যদি পাতল বৰণটো অপ্ৰভাৱী হয়, তেন্তে দুয়োজন পিতৃ-মাতৃৰ জিনীয় গঠন অপ্ৰভাৱী (যেনে bb) হ’ব লাগিব আৰু তেওঁলোকৰ সকলো সন্তানৰ চকুৰ বৰণ পাতল (bb) হ’ব। যদি পাতল বৰণটো প্ৰভাৱী হয়, তেন্তেও পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনৰ জিনীয় গঠন বিশুদ্ধ প্ৰভাৱী (BB) বা সংকৰ (Bb) হ’ব পাৰে আৰু সন্তানৰ চকুৰ বৰণ পাতল হ’ব পাৰে। সেয়েহে, কেৱল এই তথ্যৰ পৰা কোনটো প্ৰভাৱী বা অপ্ৰভাৱী সেয়া নিশ্চিত কৰিবলৈ আৰু অধিক তথ্যৰ প্ৰয়োজন হ’ব, যেনে ডাঠ বৰণৰ চকুৰ পিতৃ-মাতৃৰ সন্তানৰ চকুৰ বৰণ কি হয়।

প্ৰশ্ন ৫: বিবৰ্তন আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ অধ্যয়ন কেনেকৈ পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ লগত সংযোগ হৈ আছে?
উত্তৰ: বিবৰ্তন আৰু শ্ৰেণীবিভাজন ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। শ্ৰেণীবিভাজনত জীৱবোৰক সিহঁতৰ বৈশিষ্ট্যৰ সাদৃশ্য আৰু বৈসাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভিন্ন গোটত ভগোৱা হয়। যিবোৰ জীৱৰ মাজত বৈশিষ্ট্যৰ সাদৃশ্য বেছি, সিহঁতক একেটা গোটত ৰখা হয়। এই সাদৃশ্যই সূচায় যে সিহঁতৰ পূৰ্বপুৰুষ উমৈহতীয়া আৰু সিহঁত বিবৰ্তনীয়ভাৱে ওচৰ সম্পৰ্কীয়। সেয়েহে, শ্ৰেণীবিভাজনে জীৱৰ মাজৰ বিবৰ্তনীয় সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত কৰে।

প্ৰশ্ন ৬: উদাহৰণসহ সমসংস্থ আৰু সমবৃত্তিক অংগৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ:

• সমসংস্থ অংগ (Homologous Organs): যিবোৰ অংগৰ মৌলিক গঠন আৰু উৎপত্তি একে, কিন্তু কাৰ্য বেলেগ, সেইবোৰক সমসংস্থ অংগ বোলে। ইহঁতে উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ কথা সূচায়। উদাহৰণ: মানুহৰ হাত, ভেকুলীৰ আগঠেং, আৰু চৰাইৰ ডেউকা। ইহঁতৰ গঠনত হিউমেৰাছ, ৰেডিয়াছ, আলনা আদি হাড় থাকে, কিন্তু ইহঁতৰ কাৰ্য বেলেগ বেলেগ।
• সমবৃত্তিক অংগ (Analogous Organs): যিবোৰ অংগৰ কাৰ্য একে, কিন্তু মৌলিক গঠন আৰু উৎপত্তি বেলেগ, সেইবোৰক সমবৃত্তিক অংগ বোলে। ইহঁতে উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ কথা নসূচায়। উদাহৰণ: চৰাইৰ ডেউকা আৰু পখিলাৰ পাখি। দুয়োটা উৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হয়, কিন্তু চৰাইৰ ডেউকা হাড়, মাংস আৰু পাখিৰে গঠিত, আনহাতে পখিলাৰ পাখি কাইটিনৰ দ্বাৰা গঠিত।

প্ৰশ্ন ৭: কুকুৰৰ ৰঙবিলাকৰ প্ৰভাৱী চৰিত্ৰ বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এটা প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা কৰা।
উত্তৰ:

• লক্ষ্য: কুকুৰৰ নোমৰ ক’লা আৰু মুগা ৰঙৰ মাজত কোনটো প্ৰভাৱী চৰিত্ৰ সেয়া নিৰ্ণয় কৰা।
• পদ্ধতি:
  1. এটা বিশুদ্ধ ক’লা নোমৰ মতা কুকুৰ (BB) আৰু এটা বিশুদ্ধ মুগা নোমৰ মাইকী কুকুৰ (bb) লোৱা হ’ব।
  2. ইহঁতৰ মাজত সংকৰণ ঘটাই F₁ প্ৰজন্মৰ পোৱালীবোৰৰ নোমৰ ৰং নিৰীক্ষণ কৰা হ’ব। যদি সকলো পোৱালী ক’লা হয়, তেন্তে ক’লা ৰং প্ৰভাৱী।
  3. তাৰ পিছত F₁ প্ৰজন্মৰ দুটা কুকুৰৰ মাজত সংকৰণ ঘটাই F₂ প্ৰজন্মৰ পোৱালীবোৰৰ নোমৰ ৰং নিৰীক্ষণ কৰা হ’ব।
  4. F₂ প্ৰজন্মত ক’লা আৰু মুগা ৰঙৰ পোৱালীৰ অনুপাত গণনা কৰা হ’ব। যদি অনুপাতটো প্ৰায় ৩:১ (ক’লা:মুগা) হয়, তেন্তে ই প্ৰমাণ কৰিব যে ক’লা ৰং প্ৰভাৱী।

প্ৰশ্ন ৮: জীৱৰ বিবৰ্তনৰ সম্পৰ্ক নিৰ্ণয়ত জীৱাশ্মৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: জীৱাশ্মই বিবৰ্তনৰ সম্পৰ্ক নিৰ্ণয়ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে:

1. বিলুপ্ত প্ৰজাতি: জীৱাশ্মই অতীতত বাস কৰা বিলুপ্ত প্ৰজাতিৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দিয়ে।
2. সংযোগকাৰী звеণ: কিছুমান জীৱাশ্মই দুটা পৃথক জীৱৰ গোটৰ মাজৰ সংযোগকাৰী звеণ (missing link) হিচাপে কাম কৰে। যেনে, আৰ্কিঅ’পটেৰিক্সে সৰীসৃপ আৰু চৰাইৰ মাজৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়।
3. কালক্ৰম: বিভিন্ন ভূ-স্তৰত পোৱা জীৱাশ্মৰ পৰা কোন প্ৰজাতি কেতিয়া আছিল তাৰ এক কালানুক্ৰমিক ধাৰণা পাব পাৰি, যিয়ে বিবৰ্তনৰ পথটো বুজাত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৯: কি স্বাক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অজৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰা জীৱ উৎপত্তি হৈছে বুলি ভাবিব পাৰি?
উত্তৰ: ১৯৫৩ চনত ষ্টেনলি মিলাৰ আৰু হেৰল্ড ইউৰিয়ে কৰা পৰীক্ষাটোৱেই ইয়াৰ প্ৰধান স্বাক্ষ্য। তেওঁলোকে আদিম পৃথিৱীৰ পৰিৱেশৰ (য’ত এম’নিয়া, মিথেন, হাইড্ৰ’জেন ছালফাইড আছিল কিন্তু অক্সিজেন নাছিল) দৰে এক পৰিৱেশ কৃত্ৰিমভাৱে সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁলোকে এই গেছৰ মিশ্ৰণত বৈদ্যুতিক স্ফুলিংগ (বজ্ৰপাতৰ দৰে) প্ৰয়োগ কৰিছিল। এসপ্তাহৰ পিছত তেওঁলোকে দেখিছিল যে এমিন’ এছিডৰ দৰে কিছুমান সৰল জৈৱিক যৌগৰ সৃষ্টি হৈছে, যিবোৰ প্ৰ’টিনৰ গঠনৰ মূল একক। এই পৰীক্ষাটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে অজৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰা জীৱৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় জৈৱিক যৌগৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।

প্ৰশ্ন ১০: অযৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াতকৈ যৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা বেছি বিকাশসহ (viable) ভিন্নতা সৃষ্টি হয় কেনেকৈ ব্যাখ্যা কৰা? ই বিবৰ্তনত কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰ: অযৌন প্ৰজননত কেৱল এটাই জীৱ জড়িত থাকে আৰু DNA প্ৰতিলিপিৰ সময়ত হোৱা অতি সামান্য ভুলৰ বাবেহে ভিন্নতাৰ সৃষ্টি হয়। আনহাতে, যৌন প্ৰজননত দুটা পৃথক জীৱৰ (পিতৃ আৰু মাতৃ) DNA ৰ মিলন ঘটে। ইয়াৰ ফলত জিনৰ নতুন সংমিশ্ৰণৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ বাবে অপত্যৰ মাজত বহু বেছি ভিন্নতা দেখা যায়।
এই অধিক ভিন্নতাই বিবৰ্তনত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলায়। পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশত জীয়াই থকাৰ বাবে ভিন্নতাই এটা প্ৰজাতিক অধিক বিকল্প প্ৰদান কৰে। প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচনে এই ভিন্নতাবোৰৰ মাজৰ পৰা আটাইতকৈ উপযোগী বৈশিষ্ট্যবোৰ বাছি লয়, যাৰ ফলত প্ৰজাতিটোৰ ক্ৰমবিকাশ ত্বৰান্বিত হয়।

প্ৰশ্ন ১১: কেনেকৈ পিতৃপুৰুষ আৰু মাতৃ পুৰুষে সমান জিনীয় অৱদান অপত্যজনুলৈ হস্তান্তৰ কৰে?
উত্তৰ: যৌন প্ৰজননত, অপত্যই পিতৃ আৰু মাতৃ দুয়োজনৰ পৰা সমান জিনীয় অৱদান লাভ কৰে। মানুহৰ দৈহিক কোষত ২৩ যোৰ (৪৬ ডাল) ক্ৰ’ম’জ’ম থাকে। জননকোষ (শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণু) গঠনৰ সময়ত মিঅ’ছিছ বিভাজনৰ দ্বাৰা ক্ৰ’ম’জ’মৰ সংখ্যা আধালৈ (২৩ ডাল) কমি যায়। নিষেচনৰ সময়ত, পিতৃৰ পৰা অহা ২৩ ডাল ক্ৰ’ম’জ’ম থকা শুক্ৰাণু আৰু মাতৃৰ পৰা অহা ২৩ ডাল ক্ৰ’ম’জ’ম থকা ডিম্বাণুৰ মিলন ঘটে। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা যোজন কোষটোত পুনৰ ২৩ যোৰ (৪৬ ডাল) ক্ৰ’ম’জ’ম হয়, য’ত আধা পিতৃৰ আৰু আধা মাতৃৰ। এইদৰেই সমান জিনীয় অৱদান হস্তান্তৰ হয়।

প্ৰশ্ন ১২: “কোনো এটা জীৱৰ জীৱন ক্ৰিয়াত সুবিধা প্ৰদান কৰা ভিন্নতাইহে আবাদীত স্থায়িত্ব লাভ কৰে।” এই উক্তিৰ সৈতে একমতনে? যদি হয় কিয় আৰু যদি নহয় কিয়?
উত্তৰ: হয়, মই এই উক্তিৰ সৈতে একমত।
কাৰণ: প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচনৰ তত্ত্ব অনুসৰি, যিবোৰ ভিন্নতাই এটা জীৱক তাৰ পৰিৱেশত জীয়াই থকা, খাদ্য সংগ্ৰহ কৰা, আৰু প্ৰজনন কৰাত সুবিধা প্ৰদান কৰে, সেই ভিন্নতা থকা জীৱবোৰৰ জীয়াই থকাৰ আৰু বংশ বৃদ্ধি কৰাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়। ফলস্বৰূপে, এই সুবিধাজনক জিনবোৰ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ বেছিকৈ প্ৰৱাহিত হয় আৰু লাহে লাহে সেইটো আবাদীৰ (population) এক সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হৈ পৰে। যিবোৰ ভিন্নতাই কোনো সুবিধা নিদিয়ে বা ক্ষতিকাৰক হয়, সেইবোৰ থকা জীৱবোৰ লাহে লাহে কমি যায় বা বিলুপ্ত হয়। সেয়েহে, কেৱল সুবিধাজনক ভিন্নতাইহে এটা আবাদীত স্থায়িত্ব লাভ কৰে।