এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ – দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ২

এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ | দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ২ | SEBA Class 10 General Science Chapter 2 Question Answer in Assamese

Here we have updated detailed Assam SEBA Board 10th Class General Science Chapter 2 (এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ) question And Answer of Assamese Book. Class 10 Science Answer Guide, Assam Text Book Class 10th Assamese Medium Questions and Answers, Chapter Wise Notes PDF, Model Question Papers, Study Material To help the students to understand the concepts behind each question in a simple and detailed manner.

এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ
বিষয় (Subject) সাধাৰন বিজ্ঞান
মধ্যম অসমীয়া (Assamese)
পাঠৰ নাম এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ
শ্ৰেণী (Class) দশম (X)
অধ্যায় (Chapter) অধ্যায় ২
পাঠ্যক্ৰম (Syllabus) ছেবা (SEBA)

এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ

প্রঃ ১। তােমাক পতিত পানী, এছিড দ্ৰব্য আৰু ক্ষাৰকীয়। দ্রব্য থকা ক্রমে A, B, C, তিনিটা পৰীক্ষা নল দিয়া হৈছে। যদি তােমাক কেৱল নীলা ৱিটমাছ কাগজ দিয়া হয় তেন্তে তুমি কেনেকৈ পৰীক্ষা নলত থকা দ্রব্যসমূহ চিনাক্ত কৰিবা? (H.S.L.C-16)
উঃ নীল লিটমাছ কাগজ তিনিওটা পৰীক্ষা নলত দিয়া হ’ল। ইয়াৰ যিটো পৰীক্ষা নলত নীল লিটমাছখন ৰঙা হ’ল সেই দ্রব্যখিনি আম্লিক হয়। এতিয়া সেই ৰঙা লিটমাছ বাকী দুটা পৰীক্ষা নলত ডুবাই দিয়াত যিটো পৰীক্ষা নলত লিটমাছখন পুনৰ নীলা হয় সেই দ্রব্যখিনি ক্ষাৰকীয় হ’ব বাকী থকা A পৰীক্ষা নলত পতিত পানী থকা বুলি চিনাক্ত কৰা হ’ব।

প্র : ২। তােমাৰ হাতত A আৰু Bদুটা দ্ৰৱ আছে। দ্ৰৱ Aৰ PHৰ মান 6 আৰু দ্ৰৱ Bটাৰ PHৰ মান 8। কোনটো দ্ৰৱত হাইড্রজেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি ? কোনটো আম্লিক আৰু কোনটো ক্ষাৰকীয়? (H.S.LC-15)
উ : দ্ৰৱ A আম্লিক আৰু ইয়াত হাইড্রজেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি। দ্ৰৱ B ক্ষাৰকীয়।

২〉 দৈ আৰু টেঙা খাদ্যবস্তু পিতলৰ আৰু তামৰ পাত্ৰত থোৱা নহয় কিয়?
উঃ দৈ আৰু টেঙা খাদ্যবস্তুত এছিড থাকে। এই এচিডে পিতল আৰু তামৰ লগত বিক্রিয়া কৰি লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে। সেই কাৰণে ইহঁতক পিতল বা তামৰ পাত্ৰত থােৱা নহয়।
প্রঃ ৩। এছিড়ে ধাতুৰ সৈতে বিক্রিয়া কৰিলে সাধাৰণতে কোনটো গেছ নির্গত হয়? এটা উদাহৰণেৰে সৈতে বুজাই লিখা। এই গেছটোৰ উপস্থিতি কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিবা।
উঃ এছিডে ধাতুৰ সৈতে বিক্রিয়া কৰি হাইড্রজেন গেছ উৎপন্ন কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে– Na ধাতুৱে HCI এছিডৰ সৈতে বিক্রিয়া কৰি H2 গেছ উৎপন্ন কৰে।
2Na(s)+2HCl (aq) +2NaCl+H2(g)
এতিয়া জ্বলন্ত কাঠি এডাল গেছটোৰ কাষলৈ নিলে গেছখিনি নীলা শিখাৰে জ্বলি উঠে। ইয়াৰ দ্বাৰা প্রমাণ হয় যে গেছখিনি হাইড্রজেন।

প্রঃ ৪। এটা ধাতৱ যৌগ লঘু হাইড্রক্লৰিক এছিডৰ সৈতে বিক্রিয়া কৰি বুৰবুৰণি সৃষ্টি কৰে। উৎপন্ন হােৱা গেছটোৱে এডাল জ্বলি থকা মম নুমুৱায়। বিক্রিয়াটোত উৎপন্ন হােৱা এটা যৌগ কেলছিয়াম ক্ল’ৰাইড হলে বিক্রিয়াটোৰ বাবে সত্তলিত সমীকৰণটো লিখা।
উঃ গেছটোৱে বুৰবুৰণিৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই আকৌ জুই নুমুৱাত সহায় কৰিছে সেয়েহে গেছটো CO2। গতিকে A যৌগটো হ’ব কেলছিয়াম কার্বনেট CaCO3
বিক্রিয়াটোৰ বাবে সমতুল সমীকৰণটো হ’ল—
CaCO3+2HCl →CaCI2+C02+H2

প্র : ৫। জলীয় দ্ৰৱত HCl, HNO, ইত্যাদিয়ে কিয় আম্লিক ধর্ম দেখুৱায় কিন্তু এলকহল আৰু গ্লুক’জৰ দৰে যৌগৰ দ্ৰৱই আম্লিক ধর্ম নেদেখুৱায়?
উ : HCI, HNO3 আৰু H2SO4 ইত্যাদিয়ে জলীয় দ্ৰৱত আয়নীত হৈ হাইড্রজেন আয়ন (H+) মুক্ত কৰে। সেইবাবে ইহতে আম্লিক ধর্ম দেখুৱায়।
আনহাতে, এলকহল আৰু খুক’জ জলীয় দ্রুত আয়নীত হৈ হাইড্রজেন আয়ন (H+) মুক্ত নকৰে।সেইবাবে ইহঁতে আম্লিক ধর্ম নেদেখুৱায়।

প্রঃ ৬। এছিড এটাৰ জলীয় দ্ৰৱই কিয় বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে?
উঃ এছিডবােৰে জলীয় দ্ৰৱত আয়নীত হৈ হাইড্ৰ’জেন। আয়ন সৃষ্টি কৰে। সেইবাবে এছিডৰ জলীয় দ্ৰবই বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰিব পাৰে। ইহঁত বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী।

প্রঃ ৭। শুকান HCI গেছে কিয় শুকান লিটমাছ কাগজৰ ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন নঘটায় ?

উঃ শুকান HCI গেছে H+ আয়ন উৎপন্ন কৰিব নােৱাৰে বাবে ই শুকান লিটমাছৰ ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়।

প্র : ৮। এছিড এটা লঘু কৰোতে এছিড পানীত যােগ কৰিবলৈ কোৱা হয় কিন্তু পানী এছিড়ত যােগ কৰিবলৈ কোৱা নহয় কিয়?
উঃ এছিড়ত পানী মিহলি কৰিলে অত্যধিক পৰিমাণে তাপৰ উদ্ভৱ হয়। যাৰ ফলত বিক্রিয়া সংঘটিত কৰা বিকাৰ ভাঙি যাৰ পাৰে বা জুই লাগিব পাৰে। সেইবাবে এছিডক লঘু কৰোতে পানী এছিড়ত যােগ কৰা নহয়।

প্র: ৯। এছিড় এটা লঘু কৰোতে হাইড্রনিয়াম আয়ন (H3O+)ৰ গাঢ়তা কিদৰে পৰিৱৰ্তন হয় ?
উঃ এছিড দ্ৰৱ পানীৰ সৈতে মিহলালে (H3O+) আয়নৰ প্রতি একক আয়তনৰ মান হ্রাস পায়, ফলত এছিড লঘু

প্রঃ ১০| ছ’ডিয়াম হাইড্রক্সাইডৰ দ্ৰৱ এটাত অধিক ক্ষাৰক দ্ৰৱীভূত কৰিলে হাইড্রক্সাইড আয়নৰ গাঢ়তা কিদৰে পৰিৱর্তিত হব?
উঃ ছ’ডিয়াম অক্সাইডৰ দ্ৰৱ এটাত অধিক ক্ষাৰক দ্ৰৱীভূত কৰিলে OH ৰ গাঢ়তা বৃদ্ধি হয়।

প্রঃ ১১। তােমাৰ হাতত A আৰু B দুটা দ্ৰৱ। A PH ৰ মান 6 আৰু দ্ৰৱ Bৰ PHৰ মান ৪ কোনটো দ্ৰৱত হাইড্রজেন (H3o+) আয়নৰ গাঢ়তা বেছি? কোনটো আম্লিক আৰু কোনটো ক্ষাৰকীয়? (H.S.L.C.15)
উঃ দ্ৰৱ Aত হাইড্রজেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি। দ্ৰৱ A আম্লিক আৰু দ্ৰৱ B ক্ষাৰকীয়। ইয়াৰ HO‾ আয়নৰ গাঢ়তা বেছি।

প্রঃ ১২। দ্ৰৱ এটাৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত H+(aq) আয়নৰ গাঢ়তাৰ কি প্রভাব আছে?
উ : H+ আয়নৰ গাঢ়তা অধিক হলে ই আম্লিক, H+ আয়নৰ গাঢ়তা কম হলে ক্ষাৰকীয়া হয়।

প্রঃ ১৩। ক্ষাৰকীয় দ্রত H+(aq) আয়ন থাকেনে? যদি থাকে, তেন্তে ইহঁত কিয় ক্ষাৰকীয় ?
উঃ ক্ষাৰকীয় দ্ৰবােৰৰ HO আয়নৰ উপৰিও H+ আয়ন থাকে যদিও এইবােৰ ক্ষাৰকীয় হয়। ইহঁতে H+ আয়নতকৈ HO আয়ন বেছি পৰিমাণে এৰি দিয়ে।
প্রঃ ১৪। মাটিত কি অৱস্থাত কৃষক এজনে পােৰা চূণ (কেলছিয়াম অক্সাইড) বা শিথিলিত চুণ (কেলছিয়াম হাইড্রক্সাইড) বা চক (কেলছিয়াম কার্বনেট) প্রয়ােগ কৰিব। বুলি তােমালােকে ভাবা?
উঃ চুণ বা শিথিলিত চুণ বা চক মাটিত ব্যৱহাৰ কৰিলে। শস্যক্ষেত্ৰত বৃদ্ধি হােৱা এছিডৰ পৰিমাণ হ্রাস হয়।

See also  ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ দশম শ্ৰেণীৰ

প্রঃ ১৫। যৌগ CaOCIৰ সাধাৰণ নামটো কি?

উঃ ব্রিচিং পাউডাৰ।

প্রঃ ১৬। ক্ল’ৰিণৰ সৈতে বিক্রিয়া কৰালে ব্লিচিং পাউদাৰ উৎপন্ন কৰা যৌগটোৰ নাম লিখা।
উ : চূণ পানী Ca(OH),

প্রঃ ১৭ | ছডিয়াম হাইড্রজেন কার্বনেট দ্ৰৱ এটা উত্তপ্ত কৰিলে কি হয়? বিক্রিয়াটোৰ সমীকৰণ লিখা।
উঃ ছ’ডিয়াম হাইড্রজেন কার্বনেটত তাপ প্রয়ােগ কৰিলে Na2CO3, CO2 আৰু পানী উৎপন্ন হয়।
2NaHC03→ Na2CO3+CO2+H2

প্র : ১৮। প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছ আৰু পানীৰ মাজৰ বিক্রিয়াটো দেখুৱাবলৈ এটা সমীকৰণ লিখা।
উ : CaSO4 ½ H2O+3/2H20→Cas042H2

প্র : ১৯। এটা দ্ৰৱই ৰঙা লিটমাছ নীলা কৰিছে। ইয়াত pH হ’ব পাৰে- (H.S.L.C.16/18)
(a) 1 (b) 4. (c) 5 (d) 10.
উ : (d) 10.

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ২

প্রঃ ২০। এটা দ্ৰৱই গুড়ি কৰি লােৱা কণীৰ খােলাৰে সৈতে বিক্রিয়া কৰি এটা গেছ উৎপন্ন কৰে। গেছটোৱে চুণ পানী ঘােলা কৰে দ্ৰৱটোত থাকে  (H.S.L.C.-15)
(a) Naci  (b) HCl (c) Lici (d) KCI
উ : (b) HCl

প্রঃ ২১। NaOH দ্ৰৱ এটাৰ 10mLএ HCl দ্ৰৱ এটাৰ। 8mL সম্পূৰ্ণৰূপে প্রশমিত কৰে। যদি আমি একেটা। NaOH দ্ৰৱৰ 200mL লওঁ তেন্তে এই প্রসমিত কৰিবলগা। HCI দ্ৰৱৰ (আগৰ সৈতে একেটা দ্ৰৱ)ৰ পৰিমাণ হ’ব
(a) 4ml (b) 8ml (c) 12ml (d) 16ml
উঃ (d) 16ml

প্রঃ ২২। অজীর্ণতাৰ চিকিৎসাৰ বাবে তলৰ কোন ধৰণৰ- ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?
(a) এন্টিবায়টিক (b) বেদনানাশক (c) অম্লনাশক। (d) বীজাণুবাৰক
উ: (c) অম্লনাশক।

প্রঃ ২৩। সংঘটিত বিক্রিয়াৰ বাবে শব্দ সমীকৰণ আৰু সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা যেতিয়া-
(a) লঘু ছালফিউৰিক এছিড়ে যিংকৰ গুড়িৰে সৈতে বিক্রিয়া কৰে।
(b) লঘু হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিডে মেগনেছিয়াম ফিটাৰে সৈতে বিক্রিয়া কৰে।
(c) লঘু ছালফিউৰিক এছিডে এলুমিনিয়াম পাউডাৰৰ সৈতে বিক্রিয়া কৰে।
(d) লঘু হাইড্রক্ল’ৰিক এছিড়ে লােৰ গুড়িৰে সৈতে বিক্রিয়া কৰে।
উ : (a) জিংকৰ + ছালফিউৰিক এচিড → জিংক ছালফেট + হাইড্রজেন গেছ।
Zn(s)+H2SO4(aq) ZnSO4(aq)+H2(g)

(b) মেগনেছিয়াম + হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এচিড → মেগনেছিয়াম ক্ল’ৰাইড + হাইড্রজেন গেছ
Mg(s)+2HCl(aq) → MgCl2(aq)+H2(g)

(c)  এলুমিনিয়াম + ছালফিউৰিক এচিড (aq) → এলুমিনিয়াম ছালফেট + হাইড্রজেন গেছ।
2Al(s)+3H2S04(aq) →AI2(SO4)3(aq) +3H2(g)

(d) লাে + হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এচিড় (aq) →আইৰণ ক্ল’ৰাইড
Fe(s)+2HCl(aq) →FeCI2(aq)+H2(g)

(e) Zn + CuS04 → ZnSO4 + Cu

প্রঃ ২৪ | এলকহল ‘আৰু গ্লুক’জৰ দৰে যৌগবােৰতাে হাইড্রজেন থাকে। কিন্তু সিহঁতক এছিড হিচাপে শ্রেণীভূক্ত কৰা হােৱা নাই। ইয়াক প্রমাণ কৰিবলৈ এটা পৰীক্ষা বর্ণনা কৰা।
উঃ এটা বিকাৰত গ্লুক’জৰ দ্ৰৱ লােৱা হ’ল। এটা কৰ সহায়ত দ্ৰৱৰ ভিতৰত দুটা গজাল সুমুৱাই দি গজাল দুটাৰ মূৰত তাৰৰ সহায়ত 6 ভল্টৰ বেটাৰী, এটা বাল্ব আৰু এটা চুই সংযােগ কৰা হ’ল। এতিয়া চুইচটো দিয়াত বাল্বটো জ্বলা নাই। একেদৰে গ্লুক’জৰ পৰিৱর্তে এলকহলৰ দ্ৰাৱততা চুইচ দিলে বাল্বটো নজ্বলে। অর্থাৎ, দ্রবত হাইড্রজেন আয়ন। (H+) উৎপন্ন হােৱা নাই। সেইবাবে এলকহল আৰু খুক’জক এছিডৰ শ্রেণীভূক্ত কৰা হােৱা নাই।

এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ

প্র : ২৫। পাতিত পানীয়ে বিদ্যুৎ সৰবৰাহ নকৰে কিন্তু বৰষুণৰ পানীয়ে কৰে কিয় ?
উঃ বৰষুণৰ পানীত H+ আয়ন থাকে ৰাবে বিদ্যুৎ সৰবৰাহ কৰে। আনহাতে, পাতিত পানীত H+ আয়ন নাথাকে বাবে বিদ্যুৎ সৰবৰাহ নকৰে।

প্রঃ ২৬। পানীৰ অনুপস্থিতিত এছিড়ে এছিড় ধর্ম প্রদর্শন নকৰে কিয়
উঃ পানীৰ অনুপস্থিতিত এছিডে আয়ন সৃষ্টি নকৰে। সেইবাৰে এইবােৰে এছিডৰ ধৰ্ম প্রদর্শন নকৰে।
প্রঃ ২৭। পাচটা দ্রব A, B, C, D আৰু E ক সার্বজনীন সূচকেৰে পৰীক্ষা কৰাত ph ৰ মান ক্রমে 4, 1, 11, 7 আৰু 9 দেখুৱাইছিল। কোনটো দ্রব

(a) প্ৰশম (b) তীব্র ক্ষাৰকীয় (c) তীব্র আম্লিক (d) মৃদু আম্লিক (e) মৃদু ক্ষাৰকীয়
হাইড্রজেন আয়নৰ গাঢ়তাৰ বর্ধিত ক্ৰমাত PH ৰ মানবােৰ সজোৱা।
উ : (a) D প্ৰশম (pH) =7
(b) C তীব্র ক্ষাৰকীয়PH =11
(c) ৪ তীব্র আম্লিক pH =1
(d) A মৃদু আম্লিক PH =4
(e) E মৃদু ক্ষাৰকীয় PH =9
হাইড্রজেন আয়নৰ গাঢ়তাৰ বর্ধিত ক্ৰমত PHৰ মানবােৰ হ’ল— 11<9<7<4<1

প্রঃ ২৮ | পৰীক্ষানল A আৰু Bত সমান সমান দৈৰ্ঘ্যৰ দুডাল মেগনেছিয়ামৰ ফিটা লােৱা হ’ল। পৰীক্ষানল Aত হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড (HCl) আৰু পৰীক্ষানল Bত এচিটিক এছিড যােগ কৰা হ’ল। এছিড দুটাৰ গাঢ়তা একে আৰু একে পৰিমাণেই লােৱা হৈছে। কোনটো পৰীক্ষানলত বেছি বেগেৰে বুৰবুৰণি ওলাব আৰু কিয় ?
উঃ পৰীক্ষানল Aত বেছি বেগেৰে বুৰবুৰণি ওলাব। কাৰণ, HCI এছিড CH3COOH তকৈ তীব্র। গতিকে HCl এছিড আৰু মেগনেছিয়ামৰ মাজৰ বিক্রিয়াৰ বেগ বেছি হ’ব। গতিকে A Bতকৈ বেছি শব্দ কৰি বুৰবুৰণিৰ সৃষ্টি হ’ব।

২৯। কেঁ চা গাখীৰৰ PHৰ মান 6। ই দৈত। পূণিত হলে pH সলনি হ’বনে? ব্যাখ্যা কৰা।
উ: কেচা গাখীৰ দৈত পৰিণত কৰিলে Pৰ মান কমি আহে। কাৰণ, প্রক্রিয়াটোত লেক্টিক এছিড উৎপন্ন হয়।

প্র : ৩০। এজন গােৱালে কেঁচা গাখীৰত সামান্য পৰিমাণৰ বেকিং ছড়া যােগ কৰিলে।
(a) কিয় তেওঁ কেচা গাখীৰৰ PHৰ মান 6ৰ পৰা সামান্যভাৱে ক্ষাৰকীয় কৰি ল’লে।
(b) এই গাখীৰখিনি দৈত পৰিণত হ’বলৈ বেছি সময় লাগে কিয়?
উঃ (a) গাখীৰত বেকিং ছডা মিহলালে গাখীৰ সামান্য। পৰিমাণে ক্ষাৰকীয় আৰু গাখীৰ বেছি সময়লৈ নষ্ট
নােহােৱাকৈ থাকে।
(b) লেকটিক এছিড গাখীৰত মিহলােৱা বেকিং ছ’ভাৰ লগত বিক্রিয়া কৰি প্ৰশম হয়। এতিয়া গাখীৰ দৈত পৰিণত হ’বলৈ অধিক পৰিমাণৰ লেকট্রিক এছিডৰ প্রয়ােজন হয়। ফলত গাখীৰ দৈত পৰিণত হ’বলৈ অধিক সময়ৰ প্রয়ােজন।

See also  মৌলৰ পর্যাবৃত্ত শ্রেণীবিভাজন - দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 5

প্র : ৩১। প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছক জলীয় বাষ্প সােমাব নােৱাৰা পাত্ৰত থব লাগে কিয়? ব্যাখ্যা কৰা।
উঃ প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছত জলীয় বাষ্প সােমালে ই সহজে জিপছামলৈ পৰিৱৰ্তন হ’ব। ফলত ই কঠিন হৈ ব্যৱহাৰৰ অনুপযােগী হ’ব। সেয়েহে প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছক জলীয় বাষ্প সােমাব নােৱাৰা পাত্ৰত থব লাগে।

প্রঃ ৩২। প্রশমন বিক্রিয়া কি ? দুটা উদাহৰণ দিয়া? কাপােৰ ধােৱা ছড়া আৰু বেকিং ছ’ডাৰ দুটাকৈ গুৰুত্ব ব্যৱহাৰ লিখা।
উঃ এছিড আৰু ক্ষাৰৰ মাজৰ বিক্রিয়াৰ ফলত লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন হয়। এই বিক্রিয়াক প্রশমণ বিক্রিয়া বােলে।
উদাহৰণ—
(a) HCl(aq)+NaOH(aq) → NaCl2(aq) + H20(l)
(b) 2NaOH(aq)+H2SO4(aq) → Na2SO4(aq)+ 2H2O(l)

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ২

প্র : ৩৩। এলকালি কাক বােলে ?
উ : যিবােৰ ক্ষাৰক পানীত দ্ৰৱীভূত হয় সেইবােৰক এলকালি বােলে।

প্রঃ ৩৪। এছিড কাক বােলে?
উঃ যিবােৰ পদার্থই জলীয় দ্রত আয়নিত হৈ হাইড্রজেন আয়ন মুক্ত কৰে সেইবােৰক এছিড বলে।

প্রঃ ৩৫। দুবিধ প্রাকৃতিক আৰু দুবিধ কৃত্রিম সূচকৰ নাম লিখা।
উঃ দুবিধ প্রাকৃতিক সূচক হ’ল—লিটমাছ আৰু হালধী।
দুবিধ কৃত্রিম সূচকৰ নাম হ’ল—মিথাইল অৰে আৰু ফেন’লফথেলিন।

প্রঃ ৩৬। লিটমাছ দ্ৰৱ কি? প্রশম অৱস্থাত ইয়াৰ ৰং কেনেকুৱা?
উ : লিটমাছ হ’ল লাইকেন নামৰ উদ্ভিদৰ পৰা নিষ্কাষণ কৰা এবিধ ৰঞ্জক পদার্থ।

প্র: সুচক কি?
উঃ যি দ্ৰৱ্যই অম্ল বা ক্ষাৰকীয় মাধ্যমত নিজৰ ৰং সলনি কৰে তাকে সূচক বােলে।

প্রঃ ৩৭। পানীৰ লগত বিক্রিয়া কৰি ক্ষাৰক উৎপন্ন কৰা দুবিধ অক্সাইডৰ নাম লিখা।
উ : পানীৰ লগত বিক্রিয়া কৰি ক্ষাৰক উৎপন্ন কৰা অক্সাইড দুবিধ হ’ল—
(ক) মেগনেছিয়াম আৰু (খ) কেলছিয়াম।

প্র : ৩৮ | ক্ষাৰকৰ দুটা ধর্ম উল্লেখ কৰা।
উঃ ক্ষাৰকৰ দুটা ধর্ম হ’ল—
(ক) ক্ষাৰকৰ সােৱাদ তিতা বা কেহা।
(খ) ক্ষাৰকে ৰঙা লিটমাছৰ বৰণ নীলা কৰে।

প্র : ৩৯। এছিড বৰষুণ কি?
উ : বৰষুণৰ পানীত pHৰ পৰিমাণ 5.6তকৈ কম হলে তাক এছিড় বৰষুণ কোৱা হয়।

প্রঃ ৪০। ব্লিচিং পাউদাৰ প্ৰস্তুতিত ঘটা বিক্রিয়াৰ সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ লিখা। ব্লিচিং পাউদাৰৰ দুটা ব্যৱহাৰ লিখা। (H.S.L.C.16)
উঃ শুকান শিথিলিত চূণৰ ওপৰেদি ক্ল’ৰিণ গেছ যাবলৈ দি ব্রিচিং পাউডাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়।
Ca(OH)2+Cl2→ CaOCI2+H2
ব্লিচিং পাউডাৰৰ ব্যৱহাৰ হ’ল—
(ক) বস্ত্র শিল্প, কাগজ শিল্প আৰু বিভিন্ন উদ্যোগত ব্লিচিং পাউডাৰৰ বিৰঞ্জক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(খ) খােৱাপানী বিশুদ্ধ কৰিবলৈ আৰু বীজাণুনাশক হিচাপে ব্লিচিং পাউডাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(গ) কাপােৰ ধুবলৈ ব্লিচিং পাউডাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্র: প্লাষ্টাৰ অব পেৰিছ কি? ইয়াক কেনেদৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়? ইয়াৰ এটা গুৰুত্বপূর্ণ ব্যৱহাৰ লিখা। প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছৰ দুটা ব্যৱহাৰ লিখা। (H.S.L.C.15/17)
উঃ প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছ হ’ল এবিধ বগা পাউদাৰজাতীয় পদার্থ। ইয়াৰ ৰাসায়নিক নাম কেলছিয়াম ছালফেট হেমিহাইড্রেট (Caso4so.½H2o) জিপছাম (Cas042H20) ক 100° C ত উত্তপ্ত কৰি ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়।
প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছৰ দুটা ব্যৱহাৰ হ’ল—
(ক) ভগা হাড় জোৰা লগাবলৈ প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(খ) পুতলা, ঘৰ সজোৱা সামগ্ৰী আৰু মিহি তল সাজি বাবে প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্র : ৪২। ছ’ডিয়াম হাইড্রজেন কার্বনেটৰ দ্ৰৱ এটা উত্তপ্ত কৰিলে কি হয় ? বিক্রিয়াটোৰ সমীকৰণ দিয়া।। (H.S.L.C-16)
উ : ছ’ডিয়াম হাইড্রজেন কার্বনেট গৰম কৰিলে ছ’ডিয়াম কার্বনেট, পানী আৰু কার্বন-ডাই অক্সাইড পােৱা যায়।
2NaHCO3 → Na2c03+H2O+CO2

প্র :  pH কি? (H.S.L.C -15)
উঃ pH হল এছিড আৰু ক্ষাৰৰ গাঢ়তা জোখা স্কেল।

প্রঃ ৪৪। কঠিন পানী কোমল কৰাৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা ছডিয়াম যৌগটোৰ নাম লিখা। (H.S.L.C.16)
উ : ছ’ডিয়াম কার্বনেট।
প্রঃ ৪৫। যৌগ Ca0cl2ৰ সাধাৰণ নামটো কি? (H.S.L.C-18)

উ : Ca0cl2ৰ সাধাৰণ নাম ব্লিচিং পাউডাৰ।

প্রঃ বেকিং ছ’ডাৰ ৰাসায়নিক নাম কি? ইয়াক কৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়? ৰাসায়নিক সমীকৰণ লিখা। (H.S.L.C.-18.)
উ : বেকিং ছ’ডাৰ ৰাসায়নিক নাম – ছ’ডিয়াম হাইড্রজেন কার্বনেট NaHCO3
ছডিয়াম ক্ল’ৰাইডক অন্যতম কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি তলত দিয়া সমীকৰণত দেখুওৱা পদার্থসমূহ লৈ বেকিং ছড়া প্রস্তুত হয়।
NaCl+H2O+CO2+NH3→NH4Cl+NaHCO3
(বেকিং ছড়া)

এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ

নিউটন : আধাবিহীন অৱপাৰমাণৱিক কণিকা যাৰ ভৰ এটা হাইডু জৈনৰ পৰমাণুৰ ভৰৰ সৈতে প্রায় সমান।

প্র’টন :  এক একক ধনাত্মক আধান বহন কৰা অৱপাৰমাণৱিক কণা যাৰ ভৰ এটা হাইড্‌ জৈনৰ পৰমাণুৰ ভৰৰ সৈতে সমান

নিউক্লিয়াছ :  পৰমাণু এটাৰ কেন্দ্ৰস্থ সৰু অঞ্চল য’ত প্র’টন আৰু নিউটন থাকে।

 ইলেক্ট্ৰ’ন : এক একক ধনাতাক আধান বহন কৰা অৱ-পাৰমাণথিক কণা যাৰ ভৰ এটা হাইডু জৈন পৰমাণুৰ ভৰৰ অংশ।
কক্ষপথ: ইলেক্ট্ৰ ‘ন সমূহে চাৰিওকাষে ঘূৰি থকা নিবাৰ্চিত বৃত্তাকাৰ পথ।

যোজক ইলেক্ট্ৰ’ন : পৰমাণু এটাৰ বহিৰতম কক্ষ (যোজক কক্ষ) ত থকা ইলেক্ন নবোৰ, যিয়ে ৰাসায়নিক বান্ধনি গঠনত অংশগ্ৰহণ কৰে।

লগতে পঢ়ক: ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ

Seba Class 10 General science chapter 2 Assamese question Answer

পাঠভিন্তিক প্ৰশ্নাৱলী :

১) তোমাক তিনিটা পৰীক্ষানল দিয়া হৈছে। সিহঁতৰ এটাত পাতিত পানী আৰু আন দুটাত ক্ৰমে এটা এছিড দ্ৰৱ আৰু এটা ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱ আছে। যদি তোমাক কেৱল ৰঙা লিটমাছ কাগজ দিয়া হয়, তেন্তে প্ৰতিটো পৰীক্ষানলত থকা দ্ৰৱসমূহ কিদৰে চিনাক্ত কৰিবা?

উত্তৰঃ এই ক্ষেত্ৰত ৰঙা লিটমাছ খনক সূচক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি যিটো দ্ৰৱত লিটমাছৰ বৰণৰ কোনো পৰিৱৰ্তন নহয়, সেইটো পৰীক্ষা নলীত এছিডৰ দ্ৰৱ থাকিব। কাৰণ এছিডে ৰঙা লিটমাছৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ নেপেলায়। আনহাতে যিটো পৰীক্ষা নলীৰ দ্ৰৱই এছিডৰ ৰং বেঙুনীয়া বুলিয়া কৰিব, সেইটো প্ৰশম দ্ৰৱ হব অৰ্থাৎ পাতিত পানী হব৷ আকৌ যিটো পৰীক্ষা নলীৰ দ্ৰৱই ৰঙা লিটমাছৰ ৰং নীলালৈ পৰিৱৰ্তন কৰিব, সেইটোত এছিডৰ দ্ৰৱ থাকিব।

See also  জীৱই কেনেকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে? দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ৮

২〉 দৈ আৰু টেঙা খাদ্যবস্তু পিতলৰ আৰু তামৰ পাত্ৰত থোৱা নহয় কিয়?

উত্তৰঃ টেঙা আৰু কেঁহা বস্তুত এছিড থাকে। কাঁহ বা কপাৰ হ’ল ধাতু। টেঙাত থকা এছিডে এই ধাতু সমূহৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি ধাতুটোৰ লৱণ আৰু হাইড্ৰজেন গেছ উৎপন্ন কৰে ফলত খাদ্যৰ গুণাগত মানদণ্ড সলনি হয় লগতে খোৱাৰ অনুপযোগী হৈ পৰে। | সেইবাবে টেঙা আৰু কেঁহা বস্তু কাঁহ বা কপাৰৰ পাত্ৰত ৰাখিব নালাগে।

৩) এছিডে ধাতুৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে সাধাৰণতে কোনটো গেছ নিৰ্গত হয়? এটা উদাহৰণেৰে সৈতে বুজাই লিখা। এই গেছটোৰ উপস্থিতি কিদৰে পৰীক্ষা কৰিবা ?
উত্তৰঃ যেতিয়া এছিড ধাতুৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰে তেতিয়া হাইড্ৰজেন গেছ উৎপন্ন হয়। অৰ্থাৎ

এছিড + ধাতু → ধাতুটোৰ লৱণ + হাইড্ৰজেন ।
উদাহৰণ — ছডিয়াম ধাতুৱে লঘু হাইড্ৰক্লৰিক এছিডৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি ছডিয়াম ক্লৰাইড আৰু হাইড্ৰজেন গেছ উৎপন্ন কৰে।

যদি এডাল নলীসহায়ত উৎপন্ন হোৱা গেছটো বাহিৰ ওলাবলৈ দিয় হয়, আৰু লগতে | নিগমিন নলীডালৰ এটা মূৰত এডাল জ্বলন্ত কাঠি ধৰিলে ই পপ কৰি শব্দ সৃষ্টি কৰিব। ইয়ে গেছটো যে হইড্রজেন তাৰ উমান দিব।

৪) এটা ধাতৱ যৌগ A লঘু হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিডেৰে সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি বুৰবুৰণি সৃষ্টি কৰে।উৎপন্ন হোৱা গেছটোৱে এডাল জ্বলি থকা নুমুৱায়।বিক্ৰিয়াটোত উৎপন্ন হোৱা এটা যৌগ কেলছিয়াম ক্ল’ৰাইত হ’লে বিক্ৰিয়াৰ বাবে সন্ত্তলিত সমীকৰণটো লিখা।

উত্তৰঃ কেলছিয়াম কাৰ্বনেটে লঘু হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিডেৰে বিক্ৰিয়া কৰি কেলছিয়াম ক্লৰাইড উৎপন্ন কৰে।গতিকে ধাতৱ যৌগ হ’ব কেলছিয়াম কাৰ্বনেট।

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ সন্ত্তলিত সমীকৰণটো হ’ল—

CaCo2+ 2HCl→CaCl+ Co2+H2o

৫) জলীৱ দ্ৰৱত HCl, HN03 ইত্যাদিয়ে কিয় আম্নিক ধৰ্ম দেখুৱায় কিন্তু এলক’হল আৰু গ্লকজ দৰে যৌগৰ দ্ৰৱই আপ্নিক ধৰ্ম নেদেখুৱায়?

উত্তৰঃ HCl, HN03 আদি দ্ৰৱবোৰে যেতিয়া জলীয় দ্ৰৱত আয়নীত হয়, তেতিয়া (H+) হাইড্ৰজেন আয়ন মুক্ত কৰে। সেইবাবে ইহঁতে এছিড ধৰ্ম প্ৰদৰ্শন কৰে।কিন্তু শ্বেতসাৰ আৰু এলকহলৰ যৌগই জলীয় দ্ৰৱত আয়নিত নহয়, ফলত H+ আয়ন মুক্ত নকৰে। সেইবাবে লক’হল আৰু গ্লকজ দৰে এনেবোৰ যৌগই এছিডৰ বৈশিষ্ট্য নেদেখুৱায়।

৬) এছিড এটাৰ জলীয় দ্ৰৱই কিয় বিদ্যুৎ পৰিবহন কৰে?

উত্তৰঃ জলীয় দ্ৰৱত এছিডবোৰ আয়নিত হৈ H+ আয়ন মুক্ত কৰে৷ ফলত ইয়াৰ জলীয় দ্ৰৱত মুক্ত ইলেক্ট্ৰন থাকি যায়। সেইবাবে এছিডৰ জলীয় দ্ৰৱই বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰিব পাৰে।

৭) শুকান HCl গেছে কিয় শুকান লিটমাছ কাগজৰ ৰঙৰ পৰিবৰ্তন ঘটায়?

উত্তৰঃ শুকান HCl এছিড়ে H+ আয়ন মুক্ত কৰিব নোৱাৰে, সেইবাবে ই শুকান লিটমাছ ৰংৰ পৰিৱর্তন কৰিব নোৱাৰে|

 ৮) এছিড এটা লঘু কৰোঁতে এছিড পানীত যোগ কৰিবলৈ কোৱা হয় কিন্তু পানী এছিডত যোগ কৰিবলৈ কোৱা নহয় কিয়?

উত্তৰঃ গাঢ় এছিড এটাৰ লগত পানী মিহলালেই যথেষ্ট পৰিমাণে তাপ উদ্ভৱ কৰে। উদ্ভৱ হোৱাৰ তাপৰ পৰিমাণ ইমানেই বেছি হয় যে, বিক্ৰিয়া সংঘটিত কৰা বিকাৰটো ভাঙি যাব৷ সেইবাবে গাঢ় এছিড এটাক লঘু কৰিবলৈ পানীৰ লগত এছিড মিহলোৱা হয়, এছিডৰ লগত পানী মিহলাব নালাগে।

 ৯৷ এছিডৰ দ্ৰৱ এটা লঘু কৰোঁতে হাইড্ৰনিয়াম আয়ন (H3O+) গাঢ়তা কিদৰে পৰিবৰ্তিত হয় ?
উত্তৰঃ যেতিয়া এছিড এটা লঘুকৰণ কৰা হয়, তেতিয়া হাইড্ৰনিয়াম আয়নে (H3O+) ইয়াৰ অৰ্থাৎ এছিডটোৰ প্ৰতি একক আয়তন কমাই দিয়ে।

১০) ছ’ডিয়াম হাইড্ৰক্সাইডৰ দ্ৰৱ এটাত অধিক ক্ষাৰক দ্ৰৱীভূত কৰিলে হাইড্ৰক্সাইড আয়ন (OH) ৰ গাঢ়তা কিদৰে পৰিবৰ্তিত হ’ব
উন্তৰঃ যেতিয়া ছড়িয়াম হাইড্ৰক্সাইডৰ দ্ৰৱ এটাত অতিৰিক্ত ক্ষাৰ মিহলোৱা হয়, তেতিয়া গাঢ় হাইড্ৰক্সাইড আয়নে (OH) দ্ৰৱটোৰ প্ৰতি একক আয়তন বৃদ্ধি কৰে।

১১) তোমাৰ হাতত A আৰু B দুটা দ্ৰৱ আছে দ্ৰৱ A ৰ PH” মান 6 আৰু দ্ৰৱ B ৰ PH ৰ মান ৪। কোনটো দ্ৰৱ  হাইড্ৰজেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি? কোনটো আম্লিক আৰু কোনটো ক্ষাৰকীয়?

উত্তৰঃ দ্ৰৱ এটা PH ৰ মাত্ৰা হাইড্ৰজেন আয়ন অপসৰনৰ মাত্ৰাৰ ব্যস্তানুপাতিক | গতিকে যিটো দ্ৰৱৰ PH ৰ মাত্ৰা কম সেইটোৱে বেছি সংখ্যক হাইড্ৰজেন আয়ন অপসৰণ কৰিব। ইয়াত ‘A’ দ্ৰৱটোৱে বেছি সংখ্যক হাইড্ৰজেন অপসৰণ কৰিব। | যদি দ্ৰৱ এটাৰ PH” ৰ মাত্ৰা 7 অতকৈ কম হয়, তেতিয়া দ্ৰৱটো এছিড হ’ব আৰু 7  অতকৈ বেছি হ’লে দ্রৱটো ক্ষাৰক হ’ব। ইয়াত A হ’ল এছিড আৰু B দ্রৱটো ক্ষাৰক।

১২) দ্ৰৱ এটাৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত H+(aq) আয়নৰ গাঢ়তাৰ কি প্ৰভাৱ থাকে?

উত্তৰঃ পানীৰ সম সংখ্যক H+ আয়ন ০H আয়ন থাকে। কিন্তু এছিডৰ দ্ৰৱ এটাত পানীতকৈ বেছি H+’ আয়ন থাকে৷ যেতিয়া দ্ৰৱ এটাৰ H+ আয়ন নিঃসৰণৰ পৰিমাণ বেছি হয় তেতিয়া দ্ৰৱটো সিমানেই তীব্ৰ আম্লিক প্ৰকৃতিৰ হয়।

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ২

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১) আম্লিক নতুবা ক্ষাৰকীয় নোহোৱা অৱস্থাত লিটমাছ দ্ৰৱৰ বৰণ কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ বেডঙুনীয়া।

মিথাইল অৰেঞ্জ সূচকৰ প্রথমাৱস্থাত বৰণ কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ কমলা বৰণৰ হয়।

কাৰ্বনিক এছিডৰ ৰাসায়নিক সংকেত কি?

উত্তৰঃ H2CO3

ফৰমিক এছিডৰ ৰাসায়মিক সংকেত কি?

উত্তৰঃ HCOOH

কমলা টেঙা আৰু নেমু টেঙাত থকা এছিড বিধৰ নাম কি?

উত্তৰঃ চাইট্ৰিক এছিড।

টেঙা গাখীৰ (দৈ)ত থকা এছিডটোৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ লেক্‌টিক এছিড।

PH স্কেলৰ পৰিসৰকি?

উত্তৰঃ 0 (অতিশয় আম্লিক) ৰ পৰা 14 (অতিশয় ক্ষাৰকীয়)।

দুটা প্ৰাকৃতিক সূচকৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ লিটমাছ আৰু হালধী।

সাংশ্লেষিক বা কৃত্ৰিম মূচকৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ মিথাইল অৰেঞ্জ আৰু ফিন’ফথেলিন।

প্ৰশমদ্ৰৱৰ PH কিমান?

উত্তৰঃ 7

মানৱ দেহে কিমান PH পৰিসৰৰ ভিতৰত কাৰ্য সম্পাদনকৰে?

উত্তৰঃ 7.0 ৰ পৰা 7.8 [}] পৰিসৰৰ ভিতৰত।

কাপোৰ ধোৱা চ’ডা কেনে ধৰণৰ লৱণ?
উত্তৰঃ ক্ষাৰকীয় লৱণ।

মানৱ শৰীৰৰ কঠিনতম পদাৰ্থ কি?

উত্তৰঃ মানৱ শৰীৰৰ কঠিনতম পদাৰ্থ হৈছে দাঁতৰ এনামেল (কেলছিয়াম ফছফেটেৰে গঠিত)।

খাদ্যত কোনবিধ লৱণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
ছ’ডিয়াম ক্ল’ৰাইড (ব্ণ)।

ব্ৰিচিংপাউদাৰৰ ৰাসায়নিক সংকেত কি?

উত্তৰঃ CaOCl2

Leave a Comment