ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ দশম শ্ৰেণীৰ

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ | Class 10 Science Chapter 1 in Assamese |দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 1

Here we have updated detailed Assam Seba Board 10th Class General Science Chapter 1 (ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ) question And Answer of Assamese Book. Class 10 Science Answer Guide, Assam Text Book Class 10th Assamese Medium Questions and Answers, Chapter Wise Notes PDF, Model Question Papers, Study Material To help the students to understand the concepts behind each question in a simple and detailed manner.

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ
বিষয় (Subject) অসমীয়া (Assamese)
কিতাপৰ নাম সাধাৰন বিজ্ঞান
পাঠৰ নাম ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ
শ্ৰেণী (Class) দশম (X)
অধ্যায় (Chapter) অধ্যায় ১
পাঠ্যক্ৰম (Syllabus) ছেবা (SEBA)

1. ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ (দশম শ্ৰেণী)

দশম শ্ৰেণীৰ প্ৰতিটো বিষয়ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন সমূহ ছাত্ৰ ছাত্ৰী সকললৈ আগবঢ়াই দিয়া হৈছে। ছাত্ৰ ছাত্ৰী সকলে কুইজ শেষত তেওঁলোকৰ ফলাফল লাভ কৰিব। এই ৱেবচাইটত সকলো পাঠ্যক্ৰমত প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু কুইজ উপলদ্ধ।

1 / 15

উক্ত বিক্ৰিয়াটো কি বিক্ৰিয়াৰ উদাহৰণ ?

2 / 15

তলৰ কোনটো সংযোজন বিক্ৰিয়া  ?

3 / 15

 ৰ তাপীয় বিযোজন ঘটিলে কি কি উৎপন্ন হয় ?

4 / 15

১. তলৰ কোনটো দ্বিঅপসৰণ বিক্ৰিয়া  ?

5 / 15

ৰাসায়নিক ভাৱে মামৰ হ’ল-

6 / 15

ছিলভাৰ ক্ল’ৰাইড সূৰ্যৰ পোহৰত মটীয়া ৰঙলৈ পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ কাৰণ-

7 / 15

তলৰ কোনটো তথ্য সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণে নেদেখুৱাবও পাৰে?

8 / 15

তলৰ কোনটো তথ্য সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণে নেদেখুৱাবও পাৰে?

9 / 15

SO2 + 2H2S  → 2H2O + 2S ,উক্ত বিক্ৰিয়াটোত বিজাৰক পদাৰ্থটো হ’ল

10 / 15

বগা ৰং কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দ্ৰৱ্য এটাৰ ৰাসায়নিক সংকেত হ’ল

11 / 15

HNO3 + Ca(OH)2    →    Ca(NO3)2  + H2O    এটা

12 / 15

যিবোৰ বিক্ৰিয়াত দুটা পৰমাণু বা পৰমাণুৰ থুপে(আয়ন)পৰস্পৰক পৰস্পৰৰ যৌগৰ পৰা অপসাৰিত কৰি তাৰ স্হান দখল কৰে, তেনেবোৰ বিক্ৰিয়া

 

13 / 15

যিবোৰ বিক্ৰিয়াত এটা মৌলই আন এটা মৌলক তাৰ যৌগৰ পৰা অপসাৰিত কৰি তাৰ স্থান দখল কৰে, তেনেবোৰ বিক্ৰিয়া

14 / 15

যিবোৰ বিক্ৰিয়াত এটা মাত্ৰ বিক্ৰিয়ক পদাৰ্থ ভাঙি দুই বা তাতোধিক বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থ সৃষ্টি কৰে, তেনেবোৰ বিক্ৰিয়া

 

15 / 15

যিবোৰ বিক্ৰিয়াত দুই বা তাতোধিক বিক্ৰিয়ক পদাৰ্থ লগ হৈ এটা মাত্ৰ বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থ সৃষ্টি কৰে, তেনেবোৰ বিক্ৰিয়াক ....?.... বোলে |

 

Your score is

The average score is 20%

0%

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 1

পদার্থ (Matter) : যিয়ে স্থান অধিকাৰ কৰে আৰু যাৰ ভৰ থাকে।

ভৰ  (Mass) : এটা বস্তুত থকা পদাৰ্থৰ পৰিমাণ।

পৰমাণু (Atom) : এটা মৌলৰ ক্ষুদ্রতম কণা যিয়ে ৰাসায়নিক বিক্রিয়াত অংশ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

মৌল (Element) : কোনাে ভৌতিক অথবা ৰাসায়নিক উপায়েৰে দুটাবা ততােধিক পদার্থলৈ ভাঙিব নােৱৰা পদাৰ্থৰ মৌলিক ৰূপ। এটা মৌল কেৱল এক প্ৰকাৰৰ পৰমাণুৰ দ্বাৰাহে গঠিত।

See also  Class 10 Science Chapter 4 In Assamese

যৌগ (Compound): ভৰ হিচাপে নির্দিষ্ট অনুপাতত দুটা বা ততােধিক মৌল ৰাসায়নিকভাৱে যােজিত হৈ গঠন কৰা বিশুদ্ধ পদার্থ।

অণু (Molecule) : এটা পদাৰ্থৰ (মৌল বা যৌগ) ক্ষুদ্রতম কণা যিয়ে মুক্ত অৱস্থাত থাবি পৰাৰ লগতে পদার্থটোৰ আটাইবােৰ ধর্ম দেখুৱায়।

মৌলৰ অণুসমূহ (Molecules of elements) : একেবিধ মৌলৰ পৰমাণুবােৰে ৰাসায়নিকভাৱে যােজিত হলে উৎপন্ন হয়।

যৌগৰ অণুসমূহ (Molecules of compounds): ভিন ভিন মৌলৰ পৰমাণুবােৰে ৰাসায়নিকভাৱে যােজিতহলে উৎপন্ন হয়।

পদাৰ্থৰ ৰূপান্তৰ (Transformation of substances) :ৰাসায়নিক বিক্রিয়াৰ জৰিয়তে পদার্থ। এটা ৰূপৰ পৰা আন এটা ৰূপলৈ পৰিৱৰ্তন। অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন, ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন, গেছৰ উৎপত্তি, উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন আদিয়ে বাসায়নিক বিক্রিয়াৰ সংঘটন সূচায়।

ৰাসায়নিক বিক্রিয়া (Chemical reaction) : দুটা বা ততােধিক পদার্থই ৰাসায়নিকভাৱে মিলিত হৈ ভিন্ন। ভৌতিক তথা ৰাসায়নিক ধর্মবিশিষ্ট নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰা প্রক্রিয়া। ৰাসায়নিক বিক্রিয়াত পদার্থ আৰু পৰমাণুবােৰ সংৰক্ষিত হয় আৰু বিক্রিয়ক পদার্থবােৰৰ ভৰ, বিক্রিয়াজাত পদার্থবােৰৰ ভৰৰ সমান হয়।

ভৰৰ নিত্যতা সূত্র (Law of conservation of mass) : এটা ৰাসায়নিক বিক্রিয়াৰ বিক্রিয়াজাত পদার্থ মৌলবােৰৰ মুঠ ভৰ বিক্রিয়ক পদাৰ্থৰ মৌলবােৰৰ মুঠ ভৰ সমান

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 1

ৰাসায়নিক সংকেত (Chemical formula) : কোনো এটা যৌগৰ ৰাসায়নিক সংকেত হ’ল সংশ্লিষ্ট যৌগটোক গঠনৰ চিহ্নীয় উপস্থাপন। যৌগটোৰ এটা অণুত থকা ভিন ভিন মৌলৰ পৰমাণুৰ সংখ্যা আৰু ইহঁতৰ প্রকৃতি সম্বন্ধে ই আভাস দিয়ে।

বিক্রিয়ক পদার্থ (Reactants) : যিবােৰ পদার্থই ৰাসায়নিক বিক্রিয়াত প্রত্যক্ষভাৱে অংশ গ্রহণ কৰে অথবা বিক্রিয়াৰ আৰম্ভণিতে উপস্থিত থাকে।

বিক্রিয়াজাত পদার্থ (Products) : সমীকৰণৰ ৰাসায়নিক বিক্রিয়া এটাত অংশ গ্ৰহণ কৰা পদার্থবােৰৰ চিহ্ন আৰু সংকেতৰ

সমীকৰণৰ (Chemical equation) : ৰাসায়নিক বিক্রিয়া এটাত অংশ গ্ৰহণ কৰা পদার্থবােৰৰ চিহ্ন আৰু সংকেতৰ সহায়ত বিক্রিয়াটোৰ শব্দ-সমীকৰণ উপস্থাপনৰ সংক্ষিপ্ত পদ্ধতি।

জকা/ অসমতুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ (Skeletal/ unbalanced chemical equation) :সমীকৰণ য’ত বিক্রিয়ক আৰু বিক্রিয়াজাত পদাৰ্থৰ এক বা ততােধিক মৌলৰ সমান সংখ্যক পৰমাণু নাথাকে। বা , জকা ৰাসায়নিক সমীকৰণৰ দুয়ােফালে মৌলবােৰৰ ভৰ সমান নােহােৱা বাবে এনে সমীকৰণ অসমতুলিত।

সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ (Balanced chemical equations) : এনে এটা সমীকৰণ যত বিক্রিয়ক আৰু বিক্রিয়াজাত পদাৰ্থৰ প্ৰতিটো উপাদান। মৌলৰ সমান সংখ্যক পৰমাণু থাকে।

অনুমান আৰু প্রচেষ্টা পদ্ধতি (Hit-and trial method) : ক্ষুদ্রতম পূর্ণসংখ্যাৰ সহগ ব্যৱহাৰেৰে ৰাসায়নিক সমীকৰণ সমতুলীকৰণৰ পদ্ধতি।

অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন (Change in state) : পদার্থ এটা ৰূপৰ পৰা অন্য এটাৰূপলৈ সংঘটিত হােৱা পৰিৱর্তন। যেনে-গােটা অৱস্থাৰ পৰা জুলীয়া অৱস্থালৈ, জুলীয়া অৱস্থাৰ পৰা গেছীয় অৱস্থালৈ (বা তদ্বিপৰীতভাৱে)

ভৌতিক অৱস্থা (Physical states) : ৰাসায়নিক সমীকৰণক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিবলৈ বিক্রিয়ক আৰু বিক্রিয়াজাত পদাৰ্থৰ ভৌতিক অৱস্থাক এনেদৰে উপস্থাপন কৰা হয়, যেনে গােটা (s), জুলীয় (1), গেছ। (g), আৰু জলীয় দ্ৰৱ (aq)।

জলীয় (Aqueous) : ৰাসায়নিক বিক্রিয়াত জলীয় দ্রব। হিচাপে থকা বিক্রিয়কবা বিক্রিয়াজাত পদার্থ। ইয়াক (aq) চিহ্নৰে সূচোৱা হয়।

সংযােজন বিক্রিয়া (Combination reaction) : দুটা বা ততােধিক পদার্থ যযাজিত হৈ নতুন পদাৰ্থৰ সৃষ্টি হােৱা বিক্রিয়া।

তাপবর্জী বিক্রিয়া (Exothermic reaction): এবিধ ৰাসায়নিক বিক্রিয়া যত বিক্রিয়াজাত পদার্থ উৎপন্ন হােৱাৰ লগতে তাপ উদ্ভৱ হয় বা তাপ বর্জন কৰে।

বিযােজন বিক্রিয়া (Decomposition) : এবিধ ৰাসায়নিক বিক্রিয়া য’ত এটা বিক্রিয়ক ভাঙি দুটা বা ততােধিক সৰল বিক্রিয়াজাত পদার্থত পৰিণত হয়।বিযােজন বিক্রিয়া তিনি প্ৰকাৰৰ

  • তাপীয় বিযােজন।
  • বিদ্যুৎ বিশ্লেষণ।
  • আলােক বিশ্লেষণ

তাপগ্ৰাহী বিক্ৰিয়া: এবিধৰাসায়নিক বিক্রিয়া যতবিক্রিয়াজাত পদার্থ উৎপন্ন হােৱাৰ লগতে তাপ শােষণ হয়।

তাপীয় বিযযাজন বিক্রিয়া (Thermal decomposition reaction) : তাপ প্রয়ােগ কৰি সংঘটিত কৰা বিযােজন বিক্রিয়া।

লগতে পঢ়ক: এছিড ক্ষাৰ আৰু লবন

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ

১)  বায়ুত দহনৰ আগতে মেগনেছিয়ামৰ ফিটা এডাল পৰিষ্কাৰ কৰি ল’ ব লাগে কিয়?

উত্তৰঃ মেগনেছিয়াম ফিতাৰ পৃষ্ঠ ভাগত বায়ুত থকা জলীয়বাস্পৰ বাবে ক্ষাৰকীয় মেগনেছিয়াম কাৰ্বনেটৰ এটা তৰপ গঠন হয়। এই তৰপটোৰ বাবে মেগনেছিয়াম ফিতাই বায়ুত থকা অক্সিজেনৰ প্ৰত্যক্ষ সংযোগ নাপায়।

২) তলৰ ৰাসায়নিক বিক্রিয়াবোৰৰ বাবে সন্তুলিত সমীকৰণ লিখা ।

(i) হাইড্রজেন + ক্ল’ৰিন → হাইড্রজেন ক্ল’ৰাইড ।

উত্তৰঃ H+ Cl2 → 2HCl

See also  এছিড ক্ষাৰক আৰু লৱণ - দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় ২

(ii ) বেৰিয়াম ক্ল’ ৰাইড + এলুমিনিয়াম ছালফেট → বেৰিয়াম ছালফেট + এলুমিনিয়াম ক্ল’ ৰাইড

উত্তৰঃ 3BaCl2 +Al(So4)3 → 3BaSo4 + 2AlCl3

(iii ) ছ’ডিয়াম + পানী → ছ’ ডিয়াম হাইড্রক্সাইড + হাইড্রজেন ।

উত্তৰঃ 2Na + 2H2O → 2NaOH +H2

৩) তলৰ বিক্রিয়াবোৰৰ বাবে অৱস্থা চিহ্ন (State symbols) সহ একোটা সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ লিখা ।

(i) বেৰিয়াম ক্ল ‘ ৰাইড আৰু ছডিয়াম ছালফেটৰ জলীয় দ্রৱৰ মাজত বিক্রিয়া ঘটি অদ্রাব্য বেৰিয়াম ছালফেট আৰু ছডিয়াম ক্ল ‘ ৰাইডৰ দ্ৰৱ প্রস্তুত হয় ।

উত্তৰঃ BaCl2(aq) + Na2So4(aq) → BaSo4 (s) + 2NaCl(aq)

(ii) ছডিয়াম হাইড্রক্স ইডৰ দ্ৰৱ (পানীত) হাইড্র ’ ক্ল ‘ ৰিক এছিডৰ দ্ৰৱ ( পানীত) ৰে সৈতে বিক্রিয়া কৰি ছডিয়াম ক্ল’ৰাইডৰ দ্ৰৱ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে।

উত্তৰঃ NaoH(aq) + HCl → NaCl(aq) + H2o(l)

৪) এটা পদাথ’ X ‘ ৰ দ্ৰৱক বগা ৰঙ সানিবলৈ  (White Washing ) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

( i ) পদাৰ্থ ‘ X ‘ ৰ নাম আৰু সংকেত লিখা

উত্তৰঃ পদাৰ্থ ‘’X’’ নাম হল পোৰা চূণ।

(ii ) পানীৰে সৈতে পদার্থ ‘ X ‘ এ কৰা বিক্রিয়াটো লিখা

উত্তৰঃ পানীৰ সৈতে পদাৰ্থ ‘’X’’এ কৰা বিক্ৰিয়াটো হল —

                       CaO(s) + H2o(l) → Ca(OH)2 (aq)

                                                                   (শিথিলিত চূণ)

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 1

প্ৰশ্নাৱলী

১) লোৰ গজাল এটা ডুবাই ৰাখিলে ক’পাৰ ছালফেট দ্ৰৱ এটাৰ ৰঙৰ পৰিবর্তন ঘটে কিয়?

উত্তৰঃ লো ক’পাৰতকৈ অধিক সক্ৰিয় হোৱা বাবে ক’পাৰ ছালফেট দ্ৰৱত লোৰ গজাল এটা ডুবাই দিলে লোৱে ক’পাৰ ছালফেট দ্ৰৱৰ পৰা ক’পাৰক অপসাৰিত কৰে। ফলত ক’পাৰ ছালফেট দ্ৰৱৰ গাঢ়তা কমি যায় আৰু ক’পাৰ ছালফেট দ্ৰৱৰ নীলা বৰণ শেতা হৈ পৰে আৰু লোৰ গজাল তাম বৰণৰ হয়।

 ২) কার্যকলাপ 1.10 ত দিয়া বিক্রিয়াটোৰ বাহিৰে আন এটা দ্বি-অপসৰন বিক্রিয়াৰ উদাহৰণ দিয়া ।

উত্তৰঃ ছিলভাৰ নাইট্ৰ’জেন জলীয় দ্ৰৱই ছডিয়াম ক্ল’ৰাইড দ্ৰৱৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি ছিলভাৰ ক্ল’ৰাইডৰ বগা অধঃক্ষেপ আৰু ছডিয়াম নাইট্ৰে’ট দ্ৰৱ উতপন্ন হয়।

AgNo3(aq) + NaCl(aq) à AgCl(s)↓ + NaNo3(aq)

৩) তলৰ বিক্রিয়া কেইটাত জাৰিত আৰু বিজাৰিত হোৱা পদার্থসমূহ বাচি উলিওৱা ।

(i) 4Na ( s ) + 02, ( g ) → 2Na2 O ( s )

উত্তৰঃ এই বিক্ৰিয়াটোত Na জাৰিত হৈ Na2o উতপন্ন হৈছে আৰু অক্সিজেন বিজাৰিত হৈছে।

(ii) CuO ( s ) + H2 , ( g ) → Cu ( s ) + H2 O ( l )

উত্তৰঃ H2 জাৰিত হৈ পানী উতপন্ন হৈছে আৰু CuO বিজাৰিত হৈ Cu উতপন্ন হৈছে।

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ

১) তলৰ বিক্রিয়াটোৰ বাবে উক্তিসমূহৰ কোনকেইটা অশুদ্ধ?

2PbO ( s ) + C ( s ) → 2Pb ( s ) + CO 2, (g )

  1.  লেড বিজাৰিত হৈছে ।
  2. কার্বন ডাইঅক্সাইড জাৰিত হৈছে ।
  3. কার্বন জাৰিত হৈছে ।
  4. লেড অক্সাইড বিজাৰিত হৈছে ।
  1.  ( a ) আৰু ( b )
  2. ( a ) আৰু ( c )
  3. ( a ) , ( b ) আৰু ( c)
  4. সকলো

উত্তৰঃ  ( a ) আৰু (b )

 ২) Fe2 0 3 + 2Al → Al2 ০3, + 2Fe

         ওপৰৰ বিক্রিয়াটো এটা উদাহৰণ

  (a ) এটা সংযোজন বিক্রিয়াৰ

  (b ) এটা দ্বিঅপসাৰণ বিক্রিয়াৰ

  (c ) এটা বিযোজন বিক্রিয়াৰ |

  (d) এটা অপসৰণ বিক্রিয়াৰ ।

উত্তৰঃ ( a ) আৰু (b )

৩) কি ঘটে যেতিয়া লঘু হাইড্রক্ল’ৰিক এছিড লোৰ গুড়িত যোগ কৰা হয় ? শুদ্ধ উত্তৰটোত টিক চিন দিয়া ।

(a ) হাইড্রজেন গেছ আৰু আইৰন ক্ল ‘ ৰাইড উৎপন্ন হয় ।

( b) ক্ল’ৰি গেছ আৰু আইৰন হাইড্রক্সাইড উৎপন্ন হয় ।

(c ) বিক্রিয়া নঘটে ।

(d ) আইৰন লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন হয় ।

উত্তৰঃ   ( a ) আৰু (b )

৪) সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ কি ? ৰাসায়নিক সমীকৰণসমূহ কিয় সন্তুলিত কৰিব লাগে ?

উত্তৰঃ যি ৰাসায়নিক সমীকৰণত বিক্ৰিয়ক আৰু বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থৰ প্ৰতিটো মৌলৰ সমান সংখ্যক পৰমাণু থাকে তাকে সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ বোলে।

     H2 + Cl2 → 2HCl

      2H2 + O2 à 2H2o

             ভৰৰ নিত্যতাবিধি অনুযায়ী ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া এটাত ভৰৰ সৃষ্টি নাইবা ধ্বংস নহয়। সেয়েহে বিক্ৰিয়াসমূহত বিক্ৰিয়াৰ আগত বিক্ৰিয়ক পদাৰ্থসমূহৰ মুঠ ভৰ বিক্ৰিয়াৰ পিছত বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থসমূহৰ মুঠ ভৰৰ সমান হ’ব লাগিব। গতিকে ৰাসায়নিক সমীকৰণসমূহ সন্তোলিত কৰিব লাগে।

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 1

 ৫) তলৰ উক্তিসমূহ ৰাসায়নিক সমীকৰণৰ ৰূপত লিখা আৰু সত্তলন কৰা ।  

(a) হাইড্রজেন গেছে নাইট্রজেনৰে সৈতে লগ হৈ এমনিয়া প্রস্তুত কৰে ।

উত্তৰঃ জঁকা ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

          H2 + N2 → NH3

 সন্তোলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

      3H2(g) + N2(g) → 2NH3(g)

(b) হাইড্রজেন ছালফাইডে বায়ুত দাহিত হৈ পানী আৰু ছালফাৰ ডাই অক্সাইড উৎপন্ন কৰে ।

See also  Class 10 Science Chapter 7 in Assamese

উত্তৰঃ জঁকা ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

         H2S +O2 →H2o + So2

            সন্তোলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

         2H2s(g) + 3O2(g) → 2H2o(l) + 2So2(g)

(c) বেৰিয়াম ক্ল ’ ৰাইডে এলুমিনিয়াম ছলফেটৰে সৈতে বিক্রিয়া কৰি এলুমিনিয়াম ক্ল’ৰাইড আৰু বেৰিয়াম ছালফেটৰ অধঃক্ষেপ উৎপন্ন কৰে ।

উত্তৰঃ জঁকা ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

         BaCl2 + Al2(So4)3 → AlCl3  + BaSo4

সন্তোলিত ৰাসায়নিক সমিকৰণ-

            3BaCl2(aq) + Al2(So4)3 aq → 2AlCl3(aq) +3BaSo4(S)

 (d) পটেছিয়াম ধাতুৱে পানীৰে সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি পটেছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উতপন্ন কৰে।

উত্তৰঃ জঁকা ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

         K + H2o → KoH + H2

             সন্তোলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ-

           2K(s) + 2H2o(l) → 2KoH(aq) + H2(g)

৬) তলৰ ৰাসায়নিক সমীকৰণসমূহ সন্তুলন কৰা ।

(a) HNO+ Ca (OH)2 , → Ca ( NO3 )2  , + H2

উত্তৰঃ 2HNo3 + Ca(OH)2 → Ca(No3)2 + 2H2o

(b) NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + H2

উত্তৰঃ 2NaOH + H2So4 → Na2So4 + 2H2o

(c) NaCl + AgNO3→ AgCl + NaNO3

উত্তৰঃ NaCl + AgNO3 → AgCl + NaNO3

(d) BaCI2 + H2SO→ BaSO4 + HCl

উত্তৰঃ BaCl2 + H2So4 → BaSo+ 2HCl

৭) তলৰ বিক্রিয়াবোৰৰ বাবে সন্তুলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণবোৰ লিখা ।

(a ) কেলছিয়াম হাইড্র’ক্সাইড + কার্বন ডাই অস্কাইড → কেলছিয়াম কার্বনেট + পানী ।

উত্তৰঃ Ca(OH)2 + Co2 → CaCo3 + H2o

(b ) যিংক + ছিলভাৰ নাইট্রেট → যিংক নাইট্রেট + ছিলভাৰ ।

উত্তৰঃ Zn + 2AgNo3 → Zn(No3)2 + 2Ag

(c ) এলুমিনিয়াম + ক’পাৰ ক্ল’ৰাইড → এলুমিনিয়াম ক্ল’ৰাইড + ক’পাৰ ।

উত্তৰঃ 2Al + 3CuCl2  → 2AlCl3 + 3Cu

(d ) বেৰিয়াম ক্ল’ৰাইড + পটেছিয়াম ছালফেট → বেৰিয়াম ছালফেট + পটেছিয়াম ক্ল’ৰাইড ।

উত্তৰঃ BaCl2 + K2So4 → BaSo4 + 2KCl

ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ

৮) তলত দিয়াবোৰৰ বাবে সন্তোলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণ লিখা আৰু প্ৰতিটো কোন প্রকাৰৰ বিক্রিয়া চিনাক্ত।

(a) পটেছিয়াম ব্র’মাইড (aq ) + বেৰিয়াম আয়’ডাইড (aq ) → পটেছিয়াম আয়’ ডাইড (aq ) + বেৰিয়াম ব্ৰ’মাইড(s )

উত্তৰঃ 2KBr(aq) + BaI2(aq)→ 2KI(aq) + BaBr2(aq)

      ই এটা দ্বি-অপসৰণ বিক্ৰিয়া।

(b) যিংক কার্বনেট (s) → যিংক অক্সাইড (s) + কার্বন ডাই অক্সাইড (g )

উত্তৰঃ ZnCo3(s)→ Zno(s) + Co2(g)

            ই এটা বিয়োজন বিক্ৰিয়া।

(c) হাইড্র’জেন(g ) + ক্ল’ৰিন(g) → হাইড্র’জেন ক্ল’ৰাইড(g)

উত্তৰঃ H2(g) + Cl2(g) → 2HCl(g)

            ই এটা সংযোজন বিক্ৰিয়া।

 (d) মেগনেছিয়াম (s)+হাইড্র’ক্ল’ৰিক এছিড(aq ) → মেগনেছিয়াম ক্ল’ৰাইড (aq) + হাইড্র’জেন(g)

উত্তৰঃ Mg(s) + 2HCl(aq) → MgCl2(aq) + H2(g)

           ই এটা অপসৰণ বিক্ৰিয়া।

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান অধ্যায় 1

৯) তাপবর্জী আৰু তাপগ্রাহী বিক্রিয়া বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণ দিয়া ।

উত্তৰঃ যি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত তাপ উতপন্ন বা বৰ্জন হয় তাক তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া বোলে।

উদাহৰণঃ মিথেন (প্ৰাকৃতিক গেছ) বায়ুত (অক্সিজেন) উপস্থিতিত জ্বলি Co2 আৰু H2O উতপন্ন কৰাৰ লগতে যথেষ্ট পৰিমাণৰ তাপ শক্তি উতপন্ন কৰে

CH(g)  + 2O2 (g) à Co2 + 2H2O + তাপশক্তি

যি বিক্ৰিয়াত তাপ শোষণ হয় তেনে বিক্ৰিয়াক তাপগ্ৰাহী বিক্ৰিয়া বোলে।

উদাহৰণঃ N2 বায়ুৰ O2 ৰ সৈতে অতিকৈ উচ্চ উষ্ণতাত (3,000oc) বিক্ৰিয়া সংঘটিত কৰি নাইট্ৰিক অক্সাইড(NO) উতপন্ন কৰোতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে তাপ শোষণ কৰে।

১০) শ্বসনক এটা তাপবর্জী বিক্রিয়া বুলি কিয় বিবেচনা কৰা হৈছে ?ব্যাখ্যা কৰা ।

উত্তৰঃ শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াত অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত কোষস্থ খাদ্যৰ জাৰণ ঘটি যথেষ্ট পৰিমাণ তাপ শক্তিৰ উতপন্ন হয়। সেইবাবে শ্বসনক এটা তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া বুলি কোৱা হয়।

       CH12 O6 (aq) + 6O2 (g) → 6Co2 (g) + 6H2o(l) + 2820(kJ)

১১) বিযোজন বিক্রিয়াক সংযোজন বিক্রিয়াৰ বিপৰীত বোলা হয় কিয়?এই সমূহ বিক্রিয়াৰ বাবে সমীকৰণ লিখা ।

উত্তৰঃ সংযোজন বিক্ৰিয়াত দুটা বা তাতোকৈ পদাৰ্থ (মৌল বা যৌগ) মিলিত হৈ এটা নতুন পদাৰ্থ উতপন্ন কৰে। আনহাতে বিযোজন বিক্ৰিয়াত এটা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ বাবে যৌগ বিযোজিত হৈ দুই বা তাতোধিক পদাৰ্থ উতপন্ন হয়। সেই বাবে বিযোজন বিক্ৰিয়াক সংযোজন বিক্ৰিয়াৰ বিপৰীত বোলা হয়।

তলত প্ৰতিবিধৰ উদাহৰণ দিয়া হ’ল-

সংযোজন বিক্ৰিয়া-

 2H2 (g) + O2 (g) → 2H2o (l)

2Mg (s) + O2 (g)→ 2Mgo (s)

Fe (g) + S (s) →FeS (s)

বিযোজন বিক্ৰিয়া-

2H2o(l) → 2H(s) + O2 (q)

CaCo3 (s)→Cao (s) + Co2 (g)

Leave a Comment